चीनच्या नौदलाची नवीन लढाऊ जेट प्रक्षेपण प्रणाली यशस्वी

चिनी नौदलाचे एक जहाज

नवी दिल्ली: चीनने सोमवारी त्यांच्या फुजियान कॅरियरवर शेनयांग जे-15टी, शेनयांग जे-35 आणि शियान काँगजिंग-600 विमानांच्या पहिल्या कॅटपल्ट असिस्टेड-टेक-ऑफ आणि अरेस्ट लँडिंग (वाहकावरील विमानाचा नियंत्रित थांबा)ची घोषणा केली. चीनच्या राज्य माध्यमांनी जुलैमध्ये कॅरियरवरील उड्डाण ऑपरेशन्स दाखवणारे तारीख नसलेले फुटेज प्रसिद्ध केल्यानंतर चाचण्यांचा हा नवीन टप्पा सुरू झाला आहे. 3 सप्टेंबर रोजी 80 व्या विजय दिन परेडमध्ये तिन्ही विमाने प्रदर्शित करण्यात आली होती. इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक कॅटपल्ट सिस्टम ही पारंपारिक स्टीम-आधारित कॅटपल्टसाठी एक प्रगत पर्याय आहे. विमाने लाँच करण्यासाठी इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून, ते कमी देखभालीसह उच्च अचूकता देते. अमेरिकेनंतर विमानवाहू जहाजावर हे तंत्रज्ञान वापरणारा चीनचे हे एकमेव नौदल आहे.

2012 मध्ये शी जिनपिंग यांच्या सत्तेवर आरोहणानंतरच्या प्रयत्नांना गती देऊन इंडो-पॅसिफिकमध्ये एक प्रमुख सागरी शक्ती म्हणून उदयास आलेल्या पीपल्स लिबरेशन आर्मी (पीएलए) नेव्हीसाठी ही एक महत्त्वपूर्ण झेप आहे. फुजियान हे चीनचे तिसरे आणि सर्वात प्रगत विमानवाहू जहाज आहे आणि इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक कॅटापल्ट असलेले एकमेव जहाज आहे. अमेरिकन नौदलाच्या जेराल्ड फोर्ड-क्लास जहाजांनंतर ही प्रणाली असलेली ही जगातील एकमेव दुसरी विमानवाहू जहाज आहे. पीएलए नौदलासाठी जियानगन शिपयार्डने बांधलेले, हे चीनचे एकमेव पूर्णपणे स्वदेशी विकसित विमानवाहू जहाज आहे. ते जून 2022 मध्ये लाँच करण्यात आले आणि मे 2024 मध्ये त्याची पहिली समुद्री चाचणी झाली. ते टाइप 003 म्हणून वर्गीकृत आहे आणि टाइप 002 शेडोंग कॅरियरला यशस्वी करते. मार्चमध्ये एनबीसी न्यूजने वृत्त दिले, की उपग्रह प्रतिमांच्या विश्लेषणावरून असे दिसून आले आहे, की चीन आधीच टाइप 004 कॅरियर विकसित करण्याच्या मार्गावर आहे, ज्यामध्ये फुजियानच्या तीनच्या तुलनेत चार कॅटापल्ट असतील, ते फुजियानपेक्षा मोठे असेल आणि अणुभट्टीद्वारे समर्थित असेल. चीनने या वाहकाच्या विकासाची कबुली दिलेली नाही.

J35 चे कॅटपल्ट असिस्टेड-टेक ऑफ हे इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक कॅटपल्ट-असिस्टेड लाँच करणारे पहिले स्टेल्थ फायटर आहे, कारण अमेरिकन नौदलाने अद्याप त्यांचे F-35 स्टेल्थ फायटर जेराल्ड फोर्ड कॅरियरवरून लाँच केलेले नाही. F35 हे पारंपारिक स्टीम कॅटपल्टद्वारे लाँच केले जाते. ट्विन इंजिन, सर्व हवामानात, स्टेल्थ J35 शेनयांग एअरक्राफ्ट कॉर्पोरेशन (SAC) ने विकसित केले आहे. यात PLA हवाई दलासाठी जमिनीवर आधारित प्रकार आणि PLA नौदलासाठी कॅटपल्ट असिस्टेड टेक-ऑफ (CATOBAR) समाविष्ट असलेले पाणी-आधारित प्रकार आहे. ते मागील FC-31 स्टेल्थ एअरक्राफ्ट प्रोटोटाइपवरून विकसित केले गेले आहे. J35 च्या कॅरियर-आधारित प्रकाराने ऑक्टोबर 2021 मध्ये पहिले उड्डाण केले.

J-15T हे वाहक-आधारित चौथ्या पिढीचे विमान आहे ज्यामध्ये काही पाचव्या पिढीचे तंत्रज्ञान समाविष्ट आहे. CATOBAR लाँच क्षमता समाविष्ट करून हे मागील J-15 वरील सुधारणा आहे. ऑक्टोबर 2024 मध्ये दक्षिण चीन समुद्रात ते सक्रिय सेवेत दाखल झाले. केजे-600 हे विमान शीआन एअरक्राफ्ट इंडस्ट्रियल कॉर्पोरेशनने तयार केले होते. ते एअरबोर्न अर्ली वॉर्निंग अँड कंट्रोल (AEW&C) साठी डिझाइन केलेले आहे, जेणेकरून विमान जहाजे, वाहने आणि लांब पल्ल्यावरील क्षेपणास्त्रे शोधता येतील.

इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक कॅटापल्ट सिस्टम

इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक कॅटापल्ट सिस्टम, ज्याला इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक एअरक्राफ्ट लाँच सिस्टम (EMALS) असेही म्हणतात, पारंपारिक स्टीम पिस्टनच्या तुलनेत रेषीय इंडक्शन मोटर वापरून कॅटापल्टद्वारे विमान लाँच करते. मोटर चुंबकीय क्षेत्र तयार करण्यासाठी पर्यायी प्रवाह वापरते, ज्यामुळे विमान लाँच करण्यासाठी कॅरेजचे प्रणोदन होते.

ईएमएएलएस हे भविष्यातील विमान वाहकांचा एक मुख्य घटक आहे आणि त्याच्या पारंपारिक स्टीम-आधारित समकक्षांपेक्षा विविध फायदे देते. ते वाहकांच्या डेकवरून विमान लाँच करण्यासाठी इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक तंत्रज्ञानाचा वापर करते. ते विविध प्रकारचे विमान वजन लाँच करण्यास सक्षम आहे आणि वेगवेगळ्या प्लॅटफॉर्मला अनुकूल अशी लवचिक रचना आहे. ते अधिक अचूक आहे आणि स्टीमच्या तुलनेत जलद रिचार्ज करते. त्याचे वजन कमी आहे, कमी जागा व्यापते आणि कमी देखभालीची आवश्यकता असते. अमेरिकन नौदलासाठी जनरल अ‍ॅटॉमिक्सने प्रथम विकसित केलेले हे उपकरण 2015 मध्ये जेराल्ड आर. फोर्ड श्रेणीच्या विमानवाहू जहाजावर प्रथम स्थापित करण्यात आले.

2017 मध्ये टाईमशी दिलेल्या मुलाखतीत, अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी स्टीम कॅटापल्ट्सच्या तुलनेत जास्त खर्चाचा उल्लेख करून ईएमएएलएसवर टीका केली. भारतीय नौदलाने भविष्यातील विमानवाहू जहाजांमध्ये ही प्रणाली समाविष्ट करण्याची योजना आखली आहे.