‘ऑपरेशन सिंदूर’ हे देशाचे पहिले एआय-आधारित लष्करी ऑपरेशन

प्रातिनिधिक प्रतिमा: पहलगाममधील दहशतवादी हल्ल्याला प्रत्युत्तर म्हणून सुरू करण्यात आलेल्या ऑपरेशन सिंदूर दरम्यानच्या पत्रकार परिषदेचा फाइल फोटो.

नवी दिल्ली: ‘आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस (एआय) चा मोठ्या प्रमाणात वापर करून भारताने हाती घेतलेल्या संघर्षातील ‘ऑपरेशन सिंदूर’ हे पहिलेच सीमापार ऑपरेशन आहे, जे मानवी माहितीचा वापरून निश्चित हल्ले करण्यासाठी धोक्याचे अचूक निर्देशांक प्रदान करते’, असे एका वरिष्ठ लष्करी अधिकाऱ्याने सांगितले. ‘ऑपरेशन सिंदूर’दरम्यान माहिती प्रणालीचे महासंचालक असलेले इलेक्ट्रॉनिक्स आणि मेकॅनिकल इंजिनिअर्सचे महासंचालक (डीजी ईएमई) लेफ्टनंट जनरल राजीव कुमार साहनी यांनी भारताच्या पश्चिम आणि उत्तरेकडील शत्रूंनी निर्माण केलेल्या दुहेरी आव्हानाची माहिती दिली.

“चीनकडून पाकिस्तानला उघड आणि छुपा पाठिंबा होता… ज्या पद्धतीने गोष्टी पुढे जात आहेत, त्याप्रमाणे ही पद्धत कायम राहण्याची शक्यता आहे,” असे ते सोमवारी संध्याकाळी नवी दिल्लीत माध्यमांच्या गटाला माहिती देताना ते म्हणाले. ‘ऑपरेशन सिंदूर’दरम्यान लष्कराने आधुनिक तंत्रज्ञानाचा कसा वापर केला, यावर बोलताना ते म्हणाले की एआयला 26 वर्षांचा ऐतिहासिक डेटा देण्यात आला होता, ज्यामुळे भारतीय सैन्याला पाकिस्तानच्या लष्करी हालचालींची माहिती मिळाली, ज्यामुळे अचूक लक्ष्यीकरण शक्य झाले. “या मॉडेलिंग आणि लाईव्ह फीडमुळे, 94 टक्के अचूकता साध्य झाली, ज्यामुळे आम्हाला तोफा किंवा क्षेपणास्त्र युनिटसारखे विशिष्ट मशीन सीमेवर कुठे असेल हे निश्चित करता आले,” असे ते म्हणाले.

त्यांनी सांगितले, की या क्षमता लष्करी-विशिष्ट लार्ज लँग्वेज मॉडेल (LLM) सह अपग्रेड केल्या जात आहेत, जे आतापासून सुमारे सहा महिन्यांत कार्यान्वित होण्याची अपेक्षा आहे. त्यांनी असेही सांगितले की एआय हा लष्करासाठी एक बल गुणक बनला आहे, जो ऑपरेशन सिंदूरदरम्यान प्रदर्शित करण्यात आला होता. संपूर्ण युद्धभूमी चित्र आणि स्ट्राइकनंतरचे मूल्यांकन प्रदान करण्यासाठी एकूण 23 अनुप्रयोग एकत्र आणण्यात आले. “एआय-आधारित साधनांच्या सहाय्याने पाळत ठेवणे, बुद्धिमत्ता आणि अचूकता लक्ष्यीकरण वाढवणे हे साध्य झाले. प्रमुख प्रणालींमध्ये इलेक्ट्रॉनिक इंटेलिजेंस कोलेशन अँड अॅनालिसिस सिस्टम (ECAS), TRINETRA (प्रोजेक्ट SANJAY सह एकत्रित केलेले), आणि प्रेडिक्टिव मॉडेलिंग आणि हवामान अंदाज साधने समाविष्ट आहेत – या सर्वांमुळे समन्वय आणि परिस्थितीजन्य जागरूकता सुधारली,” असे ते म्हणाले. महासंचालकांनी पुढे सांगितले की, इन-हाऊस अॅप 48 तासांच्या आगाऊ हवामानाची अचूक परिस्थिती प्रदान करण्यास सक्षम आहे, ज्यामध्ये वाऱ्याचा वेगदेखील समाविष्ट आहे, ज्यामुळे लष्कराला विस्तारित पल्ल्याच्या तोफखान्याचे नियोजन आणि गोळीबार करणे शक्य झाले.

“आम्ही कर्मचाऱ्यांना होणारा धोका कमी करण्यावर आणि मानवी नियंत्रण आणि मजबूत नैतिक प्रशासनासह निर्णय घेण्यास सुधारण्यावर लक्ष केंद्रित करत आहोत.” असेही त्यांनी सांगितले. लष्कराच्या वापरकर्त्यांमध्ये 1 हजार 200 टक्के वाढ आणि डेटा स्टोरेज क्षमतेत 620 टक्के वाढ झाली आहे. या प्रगतीमुळे लष्कराचा डिजिटल कणा अधिक परस्परसंबंधित आणि कार्यक्षम बनला आहे, जो सर्व स्तरांवर निर्णय घेण्यास समर्थन देतो, असे साहनी पुढे म्हणाले.