‘चीनप्रमाणेच भारतही प्रदूषणमुक्त निळ्या आकाशाकडे वाटचाल करेल’: यू जिंग

चिनी दूतावासाच्या प्रवक्त्याने सोशल मीडियावर शेअर केलेला फोटो

नवी दिल्ली: नवी दिल्लीच्या वायू प्रदूषणाशी लढाई सुरू असताना, चीनच्या भारतातील प्रवक्त्या यू जिंग यांनी दोन्ही देशांच्या वायू प्रदूषण संकटातील साधर्म्य सांगणारी एक पोस्ट एक्सवर लिहिली आहे. बीजिंगने या प्रदूषणावर मात कशी केली, हे सांगून भारताला सहाय्य करण्यास चीन तयार असल्याचे त्यांनी म्हटले आहे. नवी दिल्लीचा हवा गुणवत्ता निर्देशांक (AQI) गेल्या आठवड्यात ‘खूपच खराब’ राहिला आहे. गेल्या आठवड्यात तो 300 पेक्षा जास्त होता. इतर भारतीय शहरेदेखील धुलीप्रदूषण, वाहन उत्सर्जन आणि इतर घटकांमुळे वाढत्या वायू प्रदूषणाशी झुंजत आहेत. आयक्यूएआरच्या अहवालानुसार, दक्षिण आशियातील सर्वाधिक प्रदूषित शहरांच्या यादीत पहिल्या 5 स्थानांपैकी तीन स्थान भारत, पाकिस्तान आणि बांगलादेशची आहेत.

“चीनलाही एकेकाळी तीव्र धुक्याचा सामना करावा लागला होता. आम्ही निळ्या आकाशापर्यंत आणि प्रदूषण कमी करण्यापर्यंत कसा प्रवास केला ते सांगण्यास तयार आहोत. आणि भारत लवकरच तेथे पोहोचेल असा विश्वास आहे,” यू यांनी मंगळवारी ‘एक्स’वर लिहिले. केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या ताज्या आकडेवारीनुसार, एक्यूआय पातळी जवळजवळ 400 होती, ज्यामध्ये हरियाणातील कैथल आणि उत्तर प्रदेशातील बागपतमध्ये मंगळवारी 393 आणि 384 ची ‘खूपच खराब’ पातळी नोंदवली गेली. तामिळनाडूतील थुटुकुडी येथे सर्वाधिक 486 एक्यूआय नोंदवण्यात आला, आणि तो ‘गंभीर’ श्रेणीतील होता. विविध अभ्यासांनुसार, भारतात दरवर्षी 20 लाखांहून अधिक मृत्यू वायू प्रदूषणामुळे होतात.

चीनचा वायू प्रदूषणाशी सामना

चीनने 2013 मध्ये अशाच प्रकारच्या संकटाशी झुंज दिली होती, ज्याला ‘एअरपोकॅलिप्स’ म्हणतात. त्यानंतर चिनी कम्युनिस्ट पक्षाच्या नेतृत्वाखालील सरकारने घेतलेल्या उपाययोजनांमध्ये नवीन कोळशावर चालणाऱ्या वीज प्रकल्पांवर बंदी घालणे, कार मालकी मर्यादित करणे आणि पूर्णपणे इलेक्ट्रिक बस फ्लीट्स सुरू करणे याचा समावेश होता. सरकारने लोखंड आणि स्टील उत्पादनातही कपात केली आणि 12 प्रांतांमध्ये सुमारे 35 अब्ज झाडे लावत वनीकरण कार्यक्रम सुरू केला. “100 अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त गुंतवणुकीसह, चीनचा प्रति हेक्टर वनीकरण खर्च अमेरिका आणि युरोपपेक्षा जास्त झाला, जो जागतिक सरासरीपेक्षा तिप्पट झाला,” असे अर्थ डॉट ऑर्गच्या 2021 च्या अहवालात म्हटले आहे. चीनच्या 2013 च्या पर्यावरण धोरणामुळे – वायू प्रदूषण कृती योजनेमुळे बीजिंगची पीएम 2.5 पातळी 33 टक्क्यांपर्यंत खाली आली आणि धूलीकणांचे प्रमाण 35 टक्क्यांपर्यंत कमी झाले.

याच्या अनुषंगाने चीनने 2018 मध्ये ‘ब्लू स्काय वॉर’ जिंकण्यासाठी तीन वर्षांचा कृती आराखडा सुरू केला, ज्यामध्ये सर्व शहरे समाविष्ट होती आणि शहरांमध्ये पीएम 2.5 पातळी 18 टक्क्यांनी कमी करण्याचे उद्दिष्ट होते. त्यांनी भू-स्तरीय ओझोन, अस्थिर सेंद्रिय संयुगे नायट्रोजन ऑक्साईडशी प्रतिक्रिया देतात, तेव्हा निर्माण होणारे प्रदूषक, या समस्येवरही लक्ष केंद्रित केले आणि अस्थिर सेंद्रिय संयुगे (VOCs) साठी 10 टक्के आणि नायट्रोजन ऑक्साईडसाठी 15 टक्के कपात करण्याचे लक्ष्य ठेवले. धुराचा सामना करण्यासाठी, चीनने 2018 मध्ये शियानमध्ये 100 मीटर लांबीचा ‘जगातील सर्वात मोठा एअर प्युरिफायर’, 100 मीटर लांबीचा टॉवर बांधला. अहवालांनुसार, यामुळे शहरातील कणांमध्ये 15 टक्के घट झाली.

मात्र, इकॉनॉमिस्टच्या एका लेखात असेही नमूद केले आहे, की प्रदूषण संकटाचा सामना करण्यासाठी चीनने सल्फर उत्सर्जन कमी केले असले तरी, अनावधानाने जागतिक तापमानवाढीला गती दिली. शास्त्रज्ञांचा असा विश्वास आहे, की चीनच्या नेतृत्वाखाली पूर्व आणि आग्नेय आशिया आता सल्फेट एरोसोलमध्ये घट होण्यास मुख्य योगदान देत आहेत, जे सूर्यप्रकाश परावर्तित करून आणि ढगांची निर्मिती वाढवून पृथ्वीला थंड करण्यास मदत करतात.