परराष्ट्रमंत्री एस. जयशंकर खालेदा झिया यांच्या अंत्यसंस्कारासाठी ढाका दौऱ्यावर

फाईल फोटो: परराष्ट्रमंत्री एस. जयशंकर

नवी दिल्ली: परराष्ट्रमंत्री एस. जयशंकर आज, बुधवारी बांगलादेशच्या माजी पंतप्रधान बेगम खालिदा झिया यांच्या अंत्यसंस्कारासाठी ढाका दौऱ्यावर आहेत. गेल्या काही आठवड्यांपासून दोन्ही देशांमधील संबंध तणावपूर्ण असताना ही भेट होत आहे. “परराष्ट्रमंत्री, डॉ. एस. जयशंकर हे बांगलादेशच्या माजी पंतप्रधान आणि बांगलादेश नॅशनॅलिस्ट पार्टीच्या अध्यक्षा बेगम खालिदा झिया यांच्या अंत्यसंस्कारावेळी भारत सरकार आणि जनतेचे प्रतिनिधित्व करतील. त्यानुसार, ते 31 डिसेंबर 2025 रोजी ढाका येथे भेट देतील,” असे परराष्ट्र मंत्रालयाने मंगळवारी एका निवेदनात म्हटले आहे.

बांगलादेशच्या पहिल्या महिला पंतप्रधान असलेल्या 80 वर्षीय खालिदा झिया यांचे मंगळवारी ढाका येथील एव्हरकेअर रुग्णालयात निधन झाले, अशी घोषणा बांगलादेश नॅशनॅलिस्ट पार्टीने (बीएनपी) सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म ‘एक्स’वर एका निवेदनात केली. त्या दीर्घकाळ आजारी होत्या. त्यांच्या मृत्यूच्या काही दिवसांपूर्वी, त्यांचे पुत्र आणि सध्याचे नेते तारिक रहमान 17 वर्षांच्या लंडन येथील निर्वासित जीवनानंतर ढाका येथे परतले होते. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म एक्सवर शोकसंदेश पोस्ट केला. बांगलादेशने तीन दिवसांचा राष्ट्रीय दुखवटा जाहीर केला असून, बुधवारी शासकीय इतमामात अंत्यसंस्कार होणार आहेत. झिया नोव्हेंबरपासून रुग्णालयात होत्या. गेल्या चार दशकांपैकी बहुतेक काळ त्या शेख हसीना यांच्यासोबत बांगलादेशच्या राजकारणातील एक प्रमुख व्यक्तिमत्त्व होत्या.

जयशंकर बांगलादेशमध्ये

आपल्या भेटीदरम्यान, जयशंकर तारिक रहमान आणि बांगलादेशच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची भेट घेण्याची शक्यता आहे. परराष्ट्रमंत्र्यांनी विविध आंतरराष्ट्रीय परिषदांच्या निमित्ताने त्यांचे बांगलादेशी समकक्ष तौहिद हुसेन यांची भेट घेतली आहे. तथापि, दोन्ही देशांपैकी कोणत्याही एका देशात या दोघांची ही कदाचित पहिलीच भेट असेल. पाकिस्तानचे इशाक डार, भूतानचे ल्योनपो डी.एन. धुंग्येल, नेपाळचे लेफ्टनंट जनरल बाला नंदा शर्मा (निवृत्त) यांच्यासह अनेक परराष्ट्रमंत्रीदेखील अंत्यसंस्काराला उपस्थित राहण्याची शक्यता आहे. 1981 मध्ये त्यांचे पती आणि बांगलादेशचे माजी राष्ट्राध्यक्ष लेफ्टनंट जनरल झियाउर रहमान यांच्या हत्येनंतर खालेदा झिया सार्वजनिक जीवनात आल्या. त्यांनी 1984 मध्ये बीएनपीची सूत्रे हाती घेतली आणि अखेरीस 1991 ते 1996 आणि पुन्हा 2001 ते 2006 दरम्यान देशाचे नेतृत्व केले. 12 फेब्रुवारी रोजी देशात मतदान होणार आहे, ज्यात बीएनपी बांगलादेशातील प्रमुख पक्ष म्हणून उदयास येईल, अशी अपेक्षा आहे. गेल्या काही आठवड्यांपासून देशाला अनेक देशांतर्गत आव्हानांचा सामना करावा लागत आहे.

शरीफ उस्मान हादी यांच्यावर 11 डिसेंबर रोजी अज्ञात हल्लेखोरांनी गोळ्या झाडल्या आणि 18 डिसेंबर रोजी सिंगापूरमध्ये त्यांचा मृत्यू झाला. हादी यांच्या मृत्यूमुळे संपूर्ण बांगलादेशात निदर्शने झाली आणि भारतासोबतच्या राजनैतिक संबंधांमध्ये आणखी तणाव निर्माण झाला. हल्लेखोर भारतात पळून गेल्याचा आरोप करणारे अहवाल बांगलादेशातून समोर आले होते. तथापि, त्यावेळी बांगलादेशी अधिकाऱ्यांनी हे अहवाल फेटाळून लावले होते आणि हल्लेखोरांच्या ठिकाणाबद्दल आपल्याला खात्री नसल्याचे म्हटले होते. असे असूनही, या निषेधाचा एक भाग म्हणून, बांगलादेशी नागरिक ढाका, राजशाही आणि चट्टोग्राम येथील भारतीय दूतावासांजवळ जमले. सुरक्षेच्या परिस्थितीनुसार भारताने आपली व्हिसा केंद्रे तात्पुरती बंद केली. हादी यांच्या मृत्यूमुळे झालेल्या निदर्शनांदरम्यान, मैमनसिंगमध्ये दिपू चंद्र दास नावाच्या एका हिंदू व्यक्तीला जमावाने मारहाण केली, ज्यामुळे नवी दिल्ली, मुंबई आणि कोलकाता येथील बांगलादेशी दूतावासांबाहेर भारतात निदर्शने झाली. या प्रति-निदर्शनांमुळे नवी दिल्ली आणि ढाका येथील उच्चायुक्तांना अनुक्रमे परत बोलावण्यात आले, ज्यामुळे भारत आणि बांगलादेश यांच्यातील आधीच तणावपूर्ण संबंधांवर आणखी परिणाम झाला.

ऑगस्ट 2024 मध्ये पदच्युत झालेल्या माजी पंतप्रधान शेख हसीना नवी दिल्लीतच आहेत आणि ढाकाने त्यांना मानवतेविरुद्धच्या गुन्ह्यांसाठी आंतरराष्ट्रीय गुन्हे न्यायाधिकरण – बांगलादेश (आयसीटी-बी) समोर खटल्यासाठी प्रत्यार्पणाची मागणी केली आहे. गेल्यावर्षी आरक्षणविरोधी आंदोलने दडपण्याचा प्रयत्न केल्याबद्दल मानवतेविरुद्धच्या गुन्ह्यांसाठी आयसीटी-बीने गेल्या महिन्यात हसीना यांना फाशीची शिक्षा सुनावली आहे. याव्यतिरिक्त, पंतप्रधान मोदींनी या वर्षाच्या सुरुवातीला थायलंडमध्ये ‘बे ऑफ बंगाल इनिशिएटिव्ह फॉर मल्टी-सेक्टरल टेक्निकल अँड इकॉनॉमिक कोऑपरेशन’ (बिमस्टेक) परिषदेच्या निमित्ताने बांगलादेशचे मुख्य सल्लागार मुहम्मद युनूस यांची एकदा भेट घेतली आहे.