नवी दिल्ली: पाकिस्तानचे परराष्ट्र मंत्री इशाक डार यांनी दावा केला आहे की, 2025 हे वर्ष पाकिस्तान-बांगलादेश संबंधांमध्ये एक महत्त्वाचा टप्पा ठरले आहे. अनेक वर्षांच्या राजनैतिक तणावानंतर हा एक दुरावा कमी करणारा क्षण होता, असे त्यांनी म्हटले आहे. शनिवारी इस्लामाबादमध्ये वर्षाअखेरीस आयोजित पत्रकार परिषदेत बोलताना डार यांनी दोन्ही राष्ट्रांना एकमेकांचे ‘बंधू’ असेही संबोधले. डार यांनी या वर्षी ऑगस्टमध्ये बांगलादेशला भेट दिली होती, जी 13 वर्षांनंतरची त्या देशातील पहिली परराष्ट्रमंत्र्यांची भेट होती. यापूर्वीची शेवटची भेट 2012 मध्ये तत्कालीन परराष्ट्रमंत्री हिना रब्बानी खार यांनी दिली होती. “माझ्या 36 तासांच्या भेटीदरम्यान सर्वत्र खूपच सौहार्दाचे वातावरण होते. फेब्रुवारीमध्ये होणाऱ्या सार्वत्रिक निवडणुकांनंतर पाकिस्तान बांगलादेशसोबत सक्रियपणे संबंध प्रस्थापित करणार आहे,” असे ते शनिवारी म्हणाले.
त्यांनी असाही दावा केला की, शेख हसीना यांच्या नेतृत्वाखालील बांगलादेशमधील मागील सरकार ‘पाकिस्तानविरोधी’ होते. जेव्हा खार 2012 मध्ये बहुपक्षीय बैठकांसाठी आमंत्रणे देण्यासाठी बांगलादेशला गेल्या होत्या, तेव्हा त्यांना सरकारकडून ‘कोणताही प्रतिसाद’ मिळाला नाही, हा मुद्दाही त्यांनी अधोरेखित केला. “जेव्हा हिना रब्बानी खार आमंत्रण देण्यासाठी गेल्या होत्या, तेव्हा कोणताही प्रतिसाद मिळाला नाही, कारण त्यावेळचे सरकार खूपच पाकिस्तानविरोधी होते आणि त्या त्यांना बहुपक्षीय बैठकांसाठी आमंत्रित करण्यासाठी गेल्या होत्या, परंतु कोणतीही बैठक झाली नाही,” असे ते म्हणाले. याउलट, या वर्षी बांगलादेशला दिलेली त्यांची 36 तासांची भेट अत्यंत फलदायी व सौहार्दपूर्ण होती, असे त्यांनी सांगितले. पाकिस्तानच्या दक्षिण आशियाई देशांशी असलेल्या संबंधांबद्दल अधिक स्पष्टीकरण देताना ते म्हणाले की, बांगलादेश, नेपाळ किंवा श्रीलंका, इस्लामाबाद सर्व देशांशी सक्रियपणे संबंध ठेवत आहे. बांगलादेशच्या संदर्भात डार म्हणाले की, “बांगलादेश आमचा बंधू आहे,” आणि येत्या काही महिन्यांत संबंध आणखी सुधारतील असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.
ऑगस्टमधील त्या संक्षिप्त दौऱ्यात त्यांनी बांगलादेशचे मुख्य सल्लागार मुहम्मद युनूस, परराष्ट्र मंत्री, मंत्रिमंडळातील मंत्री आणि वरिष्ठ सल्लागार, तसेच विविध राजकीय पक्षांच्या नेत्यांची भेट घेतल्याचे सांगितले. यामध्ये बांगलादेश नॅशनॅलिस्ट पार्टी (बीएनपी), जमात-ए-इस्लामी आणि नॅशनल सिटिझन पार्टी (एनसीपी) च्या प्रतिनिधींचा समावेश होता. डार म्हणाले की, त्यांनी ढाका येथील पाकिस्तान उच्चायुक्तालयात नागरी समाजाचे सदस्य, विद्यार्थी आणि सांस्कृतिक क्षेत्रातील व्यक्तींशीही संवाद साधला. ढाका येथील ऑगस्ट महिन्यातील बैठकीनंतर माध्यमांशी संवाद साधताना डार यांनी दावा केला होता की, 1971 च्या मुक्तिसंग्रामातून उद्भवलेले सर्व मुद्दे दोन्ही देशांमध्ये ‘सोडवले’ गेले आहेत आणि आता बांगलादेशने आपले मन ‘स्वच्छ’ केले पाहिजे. त्यांनी 1974 च्या बांगलादेश, पाकिस्तान आणि भारत यांच्यातील त्रिपक्षीय कराराचा, तसेच पाकिस्तानचे माजी राष्ट्राध्यक्ष परवेझ मुशर्रफ यांच्या 2002 च्या ढाका भेटीचा दाखला देत, हा अध्याय आता बंद झाला आहे, असे म्हटले. तथापि, बांगलादेशच्या हंगामी नेतृत्वाने हा दावा सार्वजनिकरित्या फेटाळून लावला. डार यांच्या विधानाला उत्तर देताना, बांगलादेशचे परराष्ट्र सल्लागार तौहिद हुसेन म्हणाले होते: “नाही, मी हे स्वीकारत नाही. जर मी ते स्वीकारले असते, तर ही समस्या आधीच सुटली असती.”
त्यांनी ढाकाच्या दीर्घकाळापासूनच्या मागण्यांचा पुनरुच्चार केला: औपचारिक माफी, बांगलादेशात अडकलेल्या पाकिस्तानी नागरिकांचे प्रत्यार्पण आणि 1971 पूर्वीच्या आर्थिक मालमत्तेतील योग्य वाटा. हसन यांनी पुढे सांगितले की, पाकिस्तानसोबत संवाद सुरू राहील, परंतु 1971 चे प्रश्न एका दिवसात सुटू शकत नाहीत, हे त्यांनी मान्य केले. तथापि, मतभेदांनंतरही, दोन्ही बाजूंनी आपल्या सार्वजनिक निवेदनांमध्ये सामंजस्याची भूमिका घेतली आणि संवाद सुरू ठेवण्यास तसेच व्यापार, शिक्षण आणि प्रादेशिक मंचांमध्ये सहकार्य वाढवण्यास सहमती दर्शवली. चीनच्या त्रिपक्षीय चौकटीसाठीच्या दबावामुळे बांगलादेश पाकिस्तानसोबत पुन्हा संबंध प्रस्थापित करत आहे, या सूचना हसन यांनी फेटाळून लावल्या आणि ढाकाला व्यापक, अधिक सर्वसमावेशक सहकार्य पसंत असल्याचे सांगितले. त्यांनी नमूद केले की, मागील सरकारने पाकिस्तानसोबतचे संबंध हेतुपुरस्सर दुर्लक्षित केले होते, आणि सध्याचे प्रशासन जागतिक स्तरावर संबंध सामान्य करण्याच्या व्यापक प्रयत्नांचा एक भाग म्हणून हे धोरण आता बदलत आहे. डार यांनी युनूस यांच्याशीही चर्चा केली, ज्यात दोन्ही नेत्यांनी दक्षिण आशियाई प्रादेशिक सहकार्य संघटनेला (सार्क) पुनरुज्जीवित करण्याच्या गरजेवर भर दिला.
या भेटीमुळे अनेक करारांवर स्वाक्षऱ्या झाल्या. बांगलादेश आणि पाकिस्तानने सहा सामंजस्य करारांवर स्वाक्षऱ्या केल्या, ज्यात राजनैतिक आणि अधिकृत पासपोर्ट धारकांसाठी व्हिसा माफी करार, व्यापारावर संयुक्त कार्यगट स्थापन करणे, दोन्ही देशांच्या सामरिक आणि माध्यम संस्थांमधील करार, सांस्कृतिक देवाणघेवाण कार्यक्रम आणि दोन्ही राष्ट्रांच्या परराष्ट्र सेवा अकादमींमधील शैक्षणिक देवाणघेवाण कराराचा समावेश आहे. पाकिस्तानने ‘पाकिस्तान-बांगलादेश ज्ञान कॉरिडॉर’ची घोषणा केली, ज्या अंतर्गत बांगलादेशी विद्यार्थ्यांना 500 शिष्यवृत्ती आणि नागरी सेवकांसाठी पाच वर्षांत 100 प्रशिक्षण जागा देऊ केल्या, तसेच तांत्रिक सहाय्य शिष्यवृत्तीमध्ये पाचपट वाढ केली.
Recent Comments