नवी दिल्ली: अमेरिका, इस्रायल आणि इराण यांच्यातील शत्रुत्व तात्पुरते थांबल्याची घोषणा झाल्यानंतर अवघ्या काही दिवसांतच, परराष्ट्रमंत्री एस. जयशंकर 11 व 12 एप्रिल या कालावधीत संयुक्त अरब अमिरातीच्या (यूएई) दौऱ्यावर जाणार आहेत. पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे प्रादेशिक स्थिरता आणि जागतिक ऊर्जा बाजारपेठांवर परिणाम झाला असून, त्याचा भारताचे प्रमुख ऊर्जा भागीदार असलेल्या यूएईसारख्या देशांना फटका बसला आहे. तसेच यामुळे पायाभूत सुविधा आणि पुरवठा साखळीतील कमकुवत दुवेही उघड झाले आहेत.
युद्धबंदीची घोषणा होऊनही तणाव कायम असल्याने, जयशंकर यांच्या या दौऱ्यात निकटच्या सहकार्याचा आढावा घेणे आणि सर्वसमावेशक धोरणात्मक भागीदारी अधिक दृढ करणे ही उद्दिष्टे महत्त्वाची आहेत. तसेच, ऊर्जा सुरक्षा आणि प्रादेशिक घडामोडींवर चर्चा करणे हाही या दौऱ्याचा उद्देश आहे. बदलत्या सुरक्षा परिस्थितीचे धोरणात्मक मूल्यमापन करणे आणि या प्रदेशातील भारताचे ऊर्जा व भू-राजकीय हितसंबंध पुन्हा अधोरेखित करणे, या दृष्टीनेही हा दौरा महत्त्वाचा मानला जात आहे. फेब्रुवारी महिन्याच्या शेवटच्या दिवशी अमेरिका आणि इस्रायलने तेहरानवर केलेल्या हल्ल्यात इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनी मारले गेले होते; त्यानंतर इराणने केलेल्या प्रतिहल्ल्याचा सर्वाधिक फटका यूएईला बसला आहे.
“या दौऱ्यादरम्यान, परराष्ट्रमंत्री यूएईच्या नेतृत्वाला भेटतील आणि दोन्ही देशांमधील निकटच्या सहकार्याचा तसेच सर्वसमावेशक धोरणात्मक भागीदारीचा आढावा घेतील,” असे परराष्ट्र मंत्रालयाने बुधवारी जारी केलेल्या निवेदनात म्हटले आहे. बुधवारी पहाटे (भारतीय प्रमाणवेळेनुसार) ट्रम्प आणि इराणचे परराष्ट्रमंत्री सय्यद अब्बास अराघची यांनी या युद्धबंदीची घोषणा केली होती. दोन आठवड्यांच्या या युद्धबंदीमुळे ‘हॉर्मुझची सामुद्रधुनी’ पुन्हा वाहतुकीसाठी खुली होण्याची अपेक्षा आहे, ज्यामुळे जागतिक ऊर्जा बाजारपेठांवरील ताण कमी होण्यास मदत होईल. इराणने केलेल्या हल्ल्यांमुळे, गेल्या पाच आठवड्यांत यूएईला ‘हबशान’ येथील वायूक्षेत्रामधील कामकाज किमान दोन वेळा तात्पुरते थांबवावे लागले होते. जयशंकर यांच्या यूएई दौऱ्यामुळे अमिरातीच्या दृष्टीकोनातून परिस्थितीचा आढावा घेणे, तसेच ही युद्धबंदी किती काळ टिकेल आणि कायमस्वरूपी शांतता प्रस्थापित करण्याच्या दिशेने होणाऱ्या वाटाघाटींची सद्यस्थिती काय आहे, याचा अंदाज घेणे शक्य होईल, अशी अपेक्षा आहे. या दौऱ्यादरम्यान जयशंकर हे अमिरातीच्या अनेक वरिष्ठ अधिकाऱ्यांना भेटणार आहेत. यापूर्वी गेल्या महिन्यात, यूएईच्या आंतरराष्ट्रीय सहकार्य राज्यमंत्री रीम अल हाशिमी यांनी नवी दिल्लीचा एकदिवसीय दौरा केला होता आणि त्यावेळी त्यांनी जयशंकर तसेच परराष्ट्र सचिव विक्रम मिस्री यांची भेट घेतली होती.
भारताने बुधवारी या युद्धबंदीचे स्वागत केले असून, यामुळे पश्चिम आशियामध्ये कायमस्वरूपी शांतता प्रस्थापित होईल, अशी आशा व्यक्त केली आहे. या संघर्षामुळे इराणमध्ये हजारो लोकांचा बळी गेला आहे; तर युद्धाच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात, व्यापारी जहाजांवर इराणने केलेल्या हल्ल्यांमध्ये भारतीय खलाशांना (नाविकांना) सर्वाधिक फटका बसला होता. “या संघर्षामुळे लोकांचे अतोनात हाल झाले आहेत, तसेच जागतिक ऊर्जा पुरवठा आणि व्यापार जाळ्यांमध्ये व्यत्यय निर्माण झाला आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनीतून निर्वेध नौवहन स्वातंत्र्य आणि जागतिक व्यापाराचा ओघ कायम राहील, अशी आम्हाला अपेक्षा आहे,” असे परराष्ट्र मंत्रालयाच्या दोन आठवड्यांच्या युद्धविरामासंदर्भातील निवेदनात नमूद करण्यात आले आहे. युद्धविरामाच्या घोषणेनंतर जागतिक तेलाचे दर घसरून 100 डॉलर्स प्रति बॅरलच्या खाली आले आहेत. गेल्या काही आठवड्यांपासून तेलाचा भाव 100 डॉलर्स प्रति बॅरलपेक्षा खूपच जास्त पातळीवर होता. इराणने आपल्या पायाभूत ऊर्जा सुविधांवर झालेल्या हल्ल्यांना प्रत्युत्तर देताना, कतार आणि संयुक्त अरब अमिराती येथील नैसर्गिक वायू उत्पादन केंद्रांना लक्ष्य करून हल्ले केले होते.
कतारच्या एलएनजी उत्पादनाचे जे नुकसान झाले आहे, त्याचा परिणाम देशाच्या एकूण निर्यातीपैकी सुमारे 17 टक्के भागावर होण्याची शक्यता आहे. भारत हा कतारकडून एलएनजी आयात करणारा एक प्रमुख देश आहे. त्याचप्रमाणे, भारतीय पेट्रोलियम कंपन्यांनी ऊर्जा पुरवठ्यासाठी यूएईसोबत दीर्घकालीन करार केले आहेत; या सर्व करारांवर आणि व्यवहारांवर सध्या सुरू असलेल्या युद्धाचा परिणाम झाला आहे. इराणने वाटाघाटींसाठी सादर केलेल्या 10-कलमी प्रस्तावामध्ये अंमलबजावणीयोग्य उपाय असल्याचे ट्रम्प यांनी मंगळवारी मान्य केले. या युद्धविरामासाठी पाकिस्तानने, तसेच इजिप्त, तुर्की आणि सौदी अरेबिया या देशांनी मध्यस्थी केली होती. अमेरिका आणि इराण या दोन्ही देशांमधील थेट वाटाघाटींना सुरुवात करण्यासाठी, पाकिस्तानने 10 एप्रिल रोजी दोन्ही देशांच्या प्रतिनिधींना इस्लामाबाद येथे आमंत्रित केले आहे.
संयुक्त अरब अमिरातीचा हा दौरा जयशंकर यांच्या सध्याच्या प्रवासाचा दुसरा टप्पा आहे. ते गुरुवारी नवी दिल्लीहून मॉरिशससाठी रवाना होतील. तिथे ते ‘इंडिया फाउंडेशन’ आणि मॉरिशस सरकारच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित ‘इंडियन ओशन कॉन्फरन्स’मध्ये (हिंदी महासागर परिषदेत) सहभागी होतील; तसेच या पूर्व आफ्रिकन देशाच्या नेतृत्वाशी चर्चा व भेटीगाठी करतील.
Recent Comments