नवी दिल्ली: कोळसा, द्रव वायू आणि पेट्रोलच्या वापरामुळे होणाऱ्या वायू प्रदूषणामुळे 2022 मध्ये भारतात 17 लाखांहून अधिक लोकांचा मृत्यू झाला, असे ‘लॅन्सेट काउंटडाउन ऑन हेल्थ अँड क्लायमेट चेंज’ या ताज्या अहवालात म्हटले आहे. मंगळवारी प्रसिद्ध झालेल्या या अहवालानुसार, 2010 च्या तुलनेत ही वाढ 38 टक्क्यांनी जास्त आहे. जागतिक स्तरावर, 2022 मध्ये जीवाश्म इंधनांपासून होणाऱ्या वायू प्रदूषणामुळे 25 लाख लोकांचा मृत्यू झाला. दिल्लीतील हवा गुणवत्ता निर्देशांकाची पातळी सलग दुसऱ्या आठवड्यात 250 (‘खराब’ श्रेणी) पेक्षा जास्त राहिली आहे, अशा वेळी हा अहवाल जागतिक स्तरावर वातावरणीय वायू प्रदूषणाने घेतलेल्या बळींवर लक्ष केंद्रित करतो. भारतात, विशेषतः, 2016 ते 2022 दरम्यान जीवाश्म इंधनाच्या वापरातून उत्सर्जन 21 टक्क्यांनी वाढले आणि वाहतुकीसारख्या काही क्षेत्रांमध्ये, सर्व ऊर्जेच्या गरजांपैकी 96 टक्के जीवाश्म इंधनांपासून झाले.
अहवालात म्हटले आहे की, जीवाश्म इंधनाच्या वापराव्यतिरिक्त, वणव्याच्या वाढत्या घटनांमुळे 2024 मध्ये जगभरात 1.54 लाख लोकांचा मृत्यू झाला. “जीवाश्म इंधनांपासून दूर जाऊन निरोगी, अक्षय ऊर्जेकडे जाण्यात होणारा विलंब सजीवांचे नुकसान करत आहे आणि अर्थव्यवस्थेवर ताण येत आहे,” असे त्यात म्हटले आहे.
“हा लॅन्सेट अहवाल म्हणजे भारत जगातील जीवाश्म इंधनाच्या व्यसनासाठी आपल्या लोकांच्या जीवांची कशी किंमत मोजत आहे याचे प्रतिबिंब आहे” असे हवामान कार्यकर्ते आणि सतत संपदा क्लायमेट फाउंडेशनचे संस्थापक संचालक हरजीत सिंग यांनी एका निवेदनात म्हटले आहे. “आपल्या देशाचे कोळसा, तेल आणि वायूवरील अवलंबित्व सार्वजनिक आरोग्य आणीबाणी निर्माण करत आहे, केवळ वायू प्रदूषणामुळे दरवर्षी लाखो लोकांचे जीव जात आहेत.” 2015 पासून दरवर्षी संकलित केलेल्या लॅन्सेट ग्लोबल काउंटडाउन अहवालाची ही नववी आवृत्ती आहे. हा अहवाल एक आंतरराष्ट्रीय, समवयस्क-पुनरावलोकन प्रकाशन आहे जिथे जगभरातील शास्त्रज्ञ जागतिक हवामान बदल प्रक्रियांमुळे जागतिक आरोग्य निर्देशकांवर कसा परिणाम होतो याचे मूल्यांकन करतात. वायू प्रदूषणाच्या आकडेवारीव्यतिरिक्त, अहवालात जागतिक हवामानाशी संबंधित इतर घटकांविरुद्ध देखील इशारा देण्यात आला आहे, ज्यांचा मानवी आरोग्यावर नकारात्मक परिणाम होतो – उष्णतेच्या लाटा, पूर, भूस्खलन आणि इतर तीव्र हवामान घटना. अहवालाच्या या आवृत्तीत बदलत्या हवामान परिस्थितीमुळे डेंग्यूसारख्या काही आजारांच्या जागतिक प्रसारण क्षमतेत अनेक पटीने वाढ झाली आहे यावर देखील लक्ष केंद्रित केले आहे.
2024 हे वर्ष रेकॉर्डवरील सर्वात उष्ण वर्ष असल्याने, उष्णतेमुळे थेट मृत्यू झालेल्यांच्या संख्येत तसेच वर्षातील असुरक्षित लोक (वृद्ध, मुले, आजारी) उच्च तापमानाच्या संपर्कात आलेल्या दिवसांच्या संख्येत लक्षणीय वाढ झाली आहे. अति उष्णतेमुळे उत्पादकतेचे तास वाया गेल्याने 2024 मध्ये जगाला 1 ट्रिलियन डॉलर्सचे नुकसान झाले आहे. “या वर्षीच्या अहवालात असे दिसून आले आहे, की 1990 पासून प्रति 1 लाख लोकांमध्ये उष्णतेशी संबंधित मृत्युदर 23 टक्क्यांनी वाढला आहे, 2012 ते 2021 दरम्यान उष्णतेशी संबंधित एकूण मृत्यू सरासरी 5 लाख 46 हजारांपर्यंत पोहोचले आहेत,” असे लॅन्सेट अहवालात म्हटले आहे.
‘हवामान प्रश्नासाठी सर्वांनी एकत्र यावे’
ब्राझीलच्या बेलेम येथे होणाऱ्या हवामान बदल परिषदेत (COP30) जागतिक नेते भेटणार आहेत त्या काही दिवस आधी प्रसिद्ध झालेल्या या अहवालात सरकारांना जीवाश्म इंधन उत्सर्जन तातडीने कमी करण्यासाठी कृती करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. या वर्षी, अहवालात डोनाल्ड ट्रम्प अध्यक्षपदी परतल्यानंतर अमेरिकेच्या नेतृत्वाखालील काही देशांनी 2015 च्या पॅरिस करारासारख्या हवामान वचनबद्धतेपासून मागे हटले आणि जागतिक आरोग्य संघटनेतून माघार घेतली, हे नमूद करण्यात आले आहे. जागतिक संभाषणांमधून हवामान कृतींचे केंद्रीकरण कमी होत असल्याचे दिसून आले कारण देशांनी संयुक्त राष्ट्रांच्या जनरल डिबेट्समध्ये आरोग्य आणि हवामान बदलाचा उल्लेख 2021 मध्ये 62 टक्क्यांवरून 2024 मध्ये 30 टक्क्यांपर्यंत कमी केला.
“हवामान आपत्ती टाळण्यासाठी आपल्याकडे आधीच उपाय आहेत – आणि जगभरातील समुदाय आणि स्थानिक सरकारे हे सिद्ध करत आहेत, की प्रगती शक्य आहे. स्वच्छ ऊर्जा वाढीपासून ते शहर अनुकूलतेपर्यंत, कृती सुरू आहे आणि वास्तविक आरोग्य फायदे देत आहे – परंतु आपण ही गती कायम ठेवली पाहिजे,” असे लॅन्सेट काउंटडाउनच्या कार्यकारी संचालक डॉ. मरीना रोमेनेलो यांनी एका प्रेस निवेदनात म्हटले आहे.
Recent Comments