बंगळूर: भारतीय हवाई दल प्रमुख पदाच्या शर्यतीत आघाडीवर असलेले एअर मार्शल आशुतोष दीक्षित यांनी गुरुवारी सांगितले की, ‘संरक्षण क्षेत्रातील आत्मनिर्भरता म्हणजे केवळ भारतात शस्त्रास्त्रनिर्मिती करणे नव्हे, तर त्यासाठी तांत्रिक सार्वभौमत्वही आवश्यक आहे’. एकात्मिक संरक्षण दलाचे प्रमुख (चीफ ऑफ इंटिग्रेटेड डिफेन्स स्टाफ) असलेले एअर मार्शल दीक्षित म्हणाले की, “आत्मनिर्भरता म्हणजे इतर गोष्टींबरोबरच यंत्रणांची रचना (आर्किटेक्चर) आणि सॉफ्टवेअरवर नियंत्रण ठेवणे होय, कारण नियंत्रणाशिवाय देश अत्यंत वाईट परिस्थितीत इतरांवर अवलंबून राहील”.
त्यांनी भारतीय सशस्त्र दलांच्या थिएटरायझेशनबद्दलही भाष्य केले आणि सांगितले की, यावर 90 टक्क्यांहून अधिक एकमत झाले आहे. भारतीय लष्कराने कोणत्या गोष्टींवर सहमती दर्शवली आहे आणि कोणत्या गोष्टींवर अद्याप एकमत व्हायचे आहे, यावर ‘द प्रिंट’ने बुधवारी विशेष वृत्त दिले होते. संरक्षण उत्पादनाबद्दल बंगळूरू येथे भारतीय लष्कराच्या ‘रणसंवाद’ या प्रमुख विचारमंथन परिषदेत बोलताना एअर मार्शल दीक्षित म्हणाले: “संरक्षणातील आत्मनिर्भरता म्हणजे केवळ भारतात शस्त्रे बनवणे नव्हे. तर ती सॉफ्टवेअर, एन्क्रिप्शन, डेटा मानके आणि अपग्रेड सायकल यांसारख्या आर्किटेक्चरवर नियंत्रण ठेवण्याबद्दल आहे. त्या नियंत्रणाशिवाय, आपण अत्यंत वाईट वेळी इतरांवर अवलंबून राहतो.” भारतात उत्पादन होणारी आणखी 114 राफेल लढाऊ विमाने खरेदी करण्याच्या दिशेने भारत प्रयत्न करत आहे, तसेच स्वतंत्र एअरो इंजिन कार्यक्रमांसाठी फ्रान्स, अमेरिका आणि शक्यतो ब्रिटनसोबत भागीदारी करत आहे, या पार्श्वभूमीवर त्यांचे हे वक्तव्य महत्त्वपूर्ण ठरते.
विशेष म्हणजे, तंत्रज्ञानाच्या मर्यादित उपलब्धतेमुळे संयुक्त अरब अमिरातीने या महिन्यात राफेलच्या एफ 5 आवृत्तीच्या विकासासाठी निधी देण्यापासून माघार घेतली आहे. भारत केवळ अधिक राफेल विमाने खरेदी करत नाही, तर फ्रान्सच्या सहाव्या पिढीच्या विमान कार्यक्रमात (एफसीएएस) सामील होण्याच्या शक्यतेसाठी त्यांच्याशी चर्चाही करत आहे. या कार्यक्रमाचा भाग असलेल्या जर्मनीचे, कामातील वाटा आणि तंत्रज्ञानाच्या माहितीवरून फ्रान्ससोबत मतभेद आहेत. एअर मार्शल दीक्षित म्हणाले की, भारताच्या लष्करी प्रगतीचे मोजमाप केवळ खरेदी केलेल्या लष्करी साधनांच्या संख्येवरून किंवा प्रकाशित केलेल्या सिद्धांताच्या दस्तऐवजांवरून करता येणार नाही. “आपण एकत्रितपणे प्रत्यक्ष कार्यवाहीत जे परिणाम घडवतो, त्यावरून ते महत्त्वाचे ठरते. आपण विविध स्त्रोतांकडून मिळालेली माहिती किती लवकर एकत्रित करून एक सुसंगत कार्यवाहीचे चित्र तयार करू शकतो? त्या चित्राचे अंमलबजावणीयोग्य आदेशांमध्ये किती वेगाने रूपांतर होते? सायबर किंवा इलेक्ट्रॉनिक हल्ल्यांखाली आपली नेटवर्क्स किती सक्षम आहेत? प्रत्यक्ष रणांगणावर बिघाड झालेल्या यंत्रणांची किती चांगल्या प्रकारे पुनर्बांधणी करता येते?” असे प्रश्न त्यांनी विचारले. ‘वरील प्रश्नांची उत्तरे हेच खऱ्या बहु-क्षेत्रीय एकात्मिक क्षमतेचे मापदंड आहेत’, असे ते म्हणाले.
भारताचे ‘ऑपरेशन सिंदूर’ आणि अमेरिकेचे ‘ऑपरेशन एपिक फ्युरी’ या दोन्हींची उदाहरणे देत, या वरिष्ठ अधिकाऱ्याने सांगितले की बहु-क्षेत्रीय कारवाया अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत. ते म्हणाले की इस्रायल-अमेरिका आणि इराण संघर्षादरम्यान, कोणतेही एक क्षेत्र निर्णायक ठरले नाही आणि प्रत्येक क्षेत्रात संघर्ष झाला. “आपल्या देशात, मे 2025 मधील ‘ऑपरेशन सिंदूर’च्या आपल्या स्वतःच्या अनुभवाने, कोणत्याही सैद्धांतिक दस्तऐवजापेक्षा अधिक स्पष्टपणे हे अधोरेखित केले आहे की, संयुक्तता ही काळाची गरज आहे. विविध सेवा आणि क्षेत्रांमध्ये प्रत्यक्ष वेळेत समन्वय साधलेल्या एकात्मिक कारवाया हे नवीन मानक ठरवतात. हा धडा आपण कसे प्रशिक्षण देतो, कसे सज्ज होतो आणि कसे लढतो यामध्ये रुजवला पाहिजे,” असे एअर मार्शल म्हणाले.
त्यांनी असेही नमूद केले की, युद्धाचे स्वरूप बदलले नसले तरी, त्याचे स्वरूप इतिहासात क्वचितच पाहिलेल्या वेगाने बदलत आहे. “रणांगण आता क्रमशः किंवा टप्प्याटप्प्याने उलगडत नाही. ते प्रत्येक क्षेत्रात एकाच वेळी घडते, जिथे एकाच डावपेचात्मक कृतीमुळे काही मिनिटांतच धोरणात्मक परिणाम घडू शकतात,” असे त्यांनी स्पष्ट केले.
Recent Comments