बांगलादेश व पाकिस्तानकडून संरक्षणखरेदीच्या क्षेत्रात संबंध विस्तारण्याचे प्रयत्न

पाकिस्तान आणि चीनने संयुक्तपणे विकसित केलेल्या जेएफ-१७ थंडर लढाऊ विमानाचे छायाचित्र (फाइल फोटो)

नवी दिल्ली: बांगलादेश आपल्या जुन्या हवाई दलाचे आधुनिकीकरण करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर खरेदी करत आहे आणि आता तो पाकिस्तानकडे अपेक्षेने पाहत आहे. 14 युरोफायटर टायफून मल्टी-रोल लढाऊ विमाने खरेदी करण्यासाठी एका युरोपीय गटासोबत आशयपत्रावर स्वाक्षरी केल्यानंतर आणि 2027 पर्यंत 20 चिनी चेंगडू जे-10 सीई मल्टी-रोल लढाऊ विमाने खरेदी करण्याच्या प्रस्तावावर विचार केल्यानंतर, ढाकाने आता इस्लामाबादकडून जेएफ-17 विमाने खरेदी करण्यात रुची व्यक्त केली आहे. बांगलादेशच्या हवाई दलाचे प्रमुख एअर चीफ मार्शल हसन महमूद खान यांच्या नेतृत्वाखालील एका उच्चस्तरीय शिष्टमंडळाने मंगळवारी इस्लामाबादला भेट दिली आणि सहकार्य व समन्वयावर चर्चा करण्यासाठी आपल्या समकक्षांची भेट घेतली. बांगलादेशच्या हवाई दल प्रमुखांना गार्ड ऑफ ऑनरही देण्यात आला.

पाकिस्तानच्या लष्करी माध्यम विभागाने (आयएसपीआर) एका निवेदनात म्हटले आहे की, एअर चीफ मार्शल झहीर अहमद बाबर सिद्धू आणि त्यांच्या बांगलादेशी समकक्षांनी पाकिस्तान आणि चीनने संयुक्तपणे विकसित केलेल्या जे एफ-17 या मल्टी-रोल लढाऊ विमानांच्या खरेदीवर चर्चा केली. या चर्चेत दोन्ही हवाई दलांमधील प्रशिक्षण, देखभालीसाठी सहाय्य आणि व्यापक सहकार्याचाही समावेश होता. “एअर चीफ मार्शल झहीर अहमद बाबर सिद्धू यांनी मूलभूत ते प्रगत उड्डाण आणि पीएएफ संस्थांमधील विशेष अभ्यासक्रमांपर्यंतच्या सर्वसमावेशक प्रशिक्षण आराखड्याद्वारे बांगलादेश हवाई दलाला पाठिंबा देण्याच्या पाकिस्तानच्या वचनबद्धतेची पुष्टी केली. त्यांनी सुपर मुशशाक प्रशिक्षण विमानांची [जे मूलभूत वैमानिक प्रशिक्षणासाठी वापरले जाते] जलद गतीने वितरण, तसेच संपूर्ण प्रशिक्षण आणि दीर्घकालीन सहाय्य प्रणालीचे आश्वासन दिले,” असे आयएसपीआरच्या निवेदनात म्हटले आहे. त्यात पुढे म्हटले आहे की, ढाकाच्या शिष्टमंडळाने पाकिस्तानच्या कार्यान्वित अनुभवात रुची व्यक्त केली आणि बांगलादेशच्या जुन्या ताफ्याची देखभाल करण्यासाठी व पाळत ठेवण्याची क्षमता सुधारण्यासाठी हवाई संरक्षण रडार प्रणाली एकत्रित करण्यासाठी सहाय्य मागितले.

या भेटीदरम्यान, शिष्टमंडळाने पाकिस्तान हवाई दलाच्या (पीएएफ) प्रमुख सुविधांनाही भेट दिली, ज्यात नॅशनल आयएसआर आणि इंटिग्रेटेड एअर ऑपरेशन्स सेंटर, पीएएफ सायबर कमांड आणि नॅशनल एरोस्पेस सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी पार्क यांचा समावेश होता. येथे सदस्यांना सायबर ऑपरेशन्स, अंतराळ, इलेक्ट्रॉनिक युद्ध आणि मानवरहित प्रणाली यांसारख्या क्षमतांची माहिती देण्यात आली. संरक्षण क्षेत्रातील विविधीकरण हे ढाकाच्या दीर्घकालीन लष्करी आधुनिकीकरण आराखड्या असलेल्या ‘फोर्सेस गोल 2030 मध्ये औपचारिकपणे समाविष्ट आहे. हा आराखडा सर्वप्रथम 2009 मध्ये स्वीकारण्यात आला आणि 2017 मध्ये पुनरुज्जीवित करण्यात आला. बांगलादेश हवाई दल या योजनेअंतर्गत बऱ्याच काळापासून नवीन लढाऊ विमानांच्या शोधात आहे. 8-12 रशियन बनावटीच्या मल्टी-रोल लढाऊ विमानांसाठीची पूर्वीची निविदा रद्द झाल्यानंतर, ढाकाने 16 पाश्चात्य बनावटीची मल्टी-रोल लढाऊ विमाने खरेदी करण्याची योजना आखली. पाकिस्तानसाठी, हा संपर्क आर्थिक पुनरुज्जीवनाचे साधन म्हणून शस्त्रे निर्यात वाढवण्याच्या व्यापक प्रयत्नांचा एक भाग आहे. जेएफ-17 हे त्यांच्या संरक्षण उत्पादनासाठी महत्त्वाचे आहे.

पाकिस्तान सध्या 4.6 अब्ज डॉलर्सच्या संरक्षण कराराचा भाग म्हणून अझरबैजानला 40 जेएफ-17 विमाने पुरवण्याच्या प्रक्रियेत आहे. गेल्यावर्षी डिसेंबरमध्ये, त्याने सद्दाम खलिफा हफ्तार यांच्या नेतृत्वाखालील लिबियन नॅशनल आर्मी (एलएनए) सोबत 16 जेएफ-17 जेट्स आणि 12 सुपर मुश्शाक प्रशिक्षण विमाने पुरवण्यासाठी 4 अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त रकमेचा संरक्षण करार केल्याचेही वृत्त आहे. मंगळवारच्या बैठकीनंतर लगेचच, पाकिस्तानचे संरक्षण मंत्री ख्वाजा आसिफ म्हणाले की, संरक्षण ऑर्डर्सच्या वाढत्या प्रमाणामुळे एके दिवशी आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीसह (आयएमएफ) आंतरराष्ट्रीय बेलआउट्सवरील पाकिस्तानचे अवलंबित्व कमी होऊ शकते. “आत्ता, या टप्प्यावर पोहोचल्यानंतर आम्हाला मिळत असलेल्या ऑर्डर्सची संख्या लक्षणीय आहे, कारण आमच्या विमानांची चाचणी झाली आहे. आम्हाला त्या ऑर्डर्स मिळत आहेत, आणि हे शक्य आहे, की सहा महिन्यांनंतर आम्हाला आयएमएफची गरज भासणार नाही,” असे त्यांनी पाकिस्तानच्या जिओ न्यूजला सांगितले. या बैठकीपूर्वी, इस्लामाबाद आणि ढाका यांनी एका दशकानंतर थेट विमानसेवा पुन्हा सुरू केली, कारण राष्ट्रीय विमान कंपनी बिमान बांगलादेश एअरलाइन्सने 29 जानेवारीपासून दोन्ही देशांदरम्यान नॉन-स्टॉप हवाई कनेक्टिव्हिटीची घोषणा केली.

पाकिस्तान नागरी विमान वाहतूक प्राधिकरणाकडून मंजूर हवाई मार्गांचा वापर करण्याची परवानगी मिळाल्यानंतर ही राष्ट्रीय विमान कंपनी सुरुवातीला आठवड्यातून दोन उड्डाणे चालवेल. सध्या, बहुतेक प्रवासी दुबई किंवा दोहासारख्या ट्रान्झिट हबमार्गे दोन्ही देशांमध्ये प्रवास करतात. बांगलादेश आणि पाकिस्तानमधील राजनैतिक संबंधांमधील सुधारणेच्या पार्श्वभूमीवर थेट विमानसेवा पुन्हा सुरू झाली आहे. ऑगस्ट 2024 मध्ये पंतप्रधान शेख हसीना यांना मोठ्या आंदोलनांमुळे पदावरून पायउतार व्हावे लागल्यानंतर सत्तेवर आलेल्या मुहम्मद युनूस यांच्या नेतृत्वाखालील हंगामी प्रशासनाखाली ऑगस्ट 2024 पासून दोन्ही देशांमधील संबंध लक्षणीयरीत्या सुधारले आहेत. थेट विमानसेवेव्यतिरिक्त, पाकिस्तान आणि बांगलादेशने काही दशकांनंतर प्रथमच थेट व्यापारही पुन्हा सुरू केला आहे. ही घटना दोन्ही बाजूंच्या वरिष्ठ लष्करी अधिकाऱ्यांच्या बैठकांच्या मालिकेसोबतच घडली. बांगलादेशमध्येही 12 फेब्रुवारी रोजी पुढील सार्वत्रिक निवडणुका होणार आहेत. निवडणुकीतील प्रमुख दावेदार असलेल्या बांगलादेश नॅशनॅलिस्ट पार्टीला (बीएनपी) ऐतिहासिकदृष्ट्या हसीना यांच्या अवामी लीगपेक्षा पाकिस्तानच्या अधिक अनुकूल मानले जाते.

पाकिस्तानचे परराष्ट्र मंत्री इशाक दार यांनी यापूर्वी दावा केला होता की, 2025 हे पाकिस्तान-बांगलादेश संबंधांमध्ये एक महत्त्वाचे वळण ठरेल. दोन्ही देशांमधील, किंवा त्यांच्याच शब्दांत सांगायचे तर, दोन भावांमधील अनेक वर्षांच्या राजनैतिक कोंडीनंतर ही एक मोठी प्रगती असेल, असे त्यांनी म्हटले होते.