महाविकास आघाडीचे भवितव्य अनिश्चित? ठाकरे शिवसेना-काँग्रेसमध्ये मतभेद

मुंबईत राहुल गांधी, शरद पवार आणि उद्धव ठाकरे : फाइल फोटो

मुंबई: महाराष्ट्रातील स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांनंतर, उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना आणि काँग्रेसमधील दरी वाढत चालली आहे आणि शरद पवारांच्या राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे (एनसीपी) नेते विरोधी अजित पवार गटात विलीन होण्यास उत्सुक आहेत, त्यामुळे महाविकास आघाडी फुटण्याच्या मार्गावर आहे. चंद्रपूर महानगरपालिका निवडणूक ही यातील सर्वात मोठी अडचण आहे. सर्वांत मोठा पक्ष म्हणून उदयास येऊनही, काँग्रेसला महापौर निवडता आला नाही, कारण शिवसेना-उबाठाच्या स्थानिक युनिटने भाजपच्या उमेदवाराला पाठिंबा दिला होता.

महाराष्ट्र काँग्रेसचे अध्यक्ष हर्षवर्धन सपकाळ यांनी माध्यमांना सांगितले की, “सेना-उबाठा हा एमव्हीए आणि इंडिया गटाचा भाग असल्याने, त्यांनी चंद्रपूरमध्ये आम्हाला पाठिंबा देणे अपेक्षित होते. चंद्रपूरमध्ये त्यांनी घेतलेल्या निर्णयाची किंमत त्यांना संपूर्ण राज्यात मोजावी लागेल. काँग्रेसने परभणीमध्येही असाच निर्णय घ्यावा का?” परभणी महापालिकेत काँग्रेसने सेना-उबाठाला दिलेल्या पाठिंब्याचा संदर्भ सपकाळ देत होते, जिथे दोन्ही पक्ष सत्ता हस्तगत करण्यासाठी एकत्र आले होते. मंगळवारी सकाळपर्यंत, शिवसेना-उबाठा नेते म्हणत होते, की ते चंद्रपूरमध्ये भाजपला मदत करणार नाहीत, परंतु स्थानिक युनिटने अन्यथा निर्णय घेतला. सेना-उबाठाच्या सूत्रांनुसार, पक्षाच्या मार्गाचे पालन न केल्याबद्दल स्थानिक युनिटवर पक्ष नेतृत्व कारवाई करेल अशी अपेक्षा आहे. “हे निर्णय स्थानिक युनिट घेते. हा एमव्हीए किंवा आमच्या पक्षाचा निर्णय नाही,” असे एमएलसी आणि वरिष्ठ सेना-उबाठा नेते अनिल परब यांनी मंगळवारी पत्रकारांना सांगितले. परंतु चंद्रपूर प्रकरण हे फक्त निमित्तमात्र ठरले आहे. काँग्रेस आणि शिवसेना-उबाठा गेल्या काही काळापासून वेगळे होत आहेत.

बृहन्मुंबई महानगरपालिका (बीएमसी) निवडणुकीसाठी, शिवसेना उबाठा काँग्रेससोबत एकत्र लढू इच्छित होती, परंतु राज ठाकरे यांच्या महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेच्या (मनसे) युतीमध्ये उपस्थितीचे कारण देत काँग्रेसने एकटे लढण्याचा निर्णय घेतला होता. “काँग्रेस बऱ्याच काळापासून म्हणत होती, की त्यांना आमची गरज नाही. चंद्रपूरमध्येही त्यांचे दोन गट आहेत आणि त्यापैकी एक, धानोरकर गट म्हणाला, की त्यांना आमची गरज नाही. आम्ही काय करायला हवे होते?” उबाठा नेत्याने ‘द प्रिंट’ला सांगितले. चंद्रपूर मतदारसंघातील खासदार प्रतिभा धानोरकर या काँग्रेस विधिमंडळ पक्षाचे नेते विजय वडेट्टीवार यांच्यापेक्षा कनिष्ठ आहेत, जे या प्रदेशातील आमदार आहेत. गेल्या काही काळापासून, स्थानिक युनिटचे नियंत्रण ठेवण्यावरून चंद्रपूरमध्ये अंतर्गत कलह सुरू आहे. दरम्यान, राज्यातील बदलत्या परिस्थितीवर चर्चा करण्यासाठी काँग्रेस हायकमांडने सपकाळ यांना दिल्लीला बोलावले आहे.

काँग्रेसकडून पुनर्विचार?

2019 मध्ये महाविकास आघाडीची स्थापना विशेष परिस्थितीत झाली. काँग्रेसने पहिल्यांदाच अविभाजित शिवसेनेसोबत हातमिळवणी केली. 2022 मध्ये शिवसेनेत फूट पडल्यानंतर, महाविकास आघाडी अबाधित राहिली आणि ठाकरे गट त्याचा भाग राहिला. काँग्रेस आणि सेना-उबाठाने 2024 च्या लोकसभा निवडणुका एकत्र लढवल्या. परंतु जागावाटपाच्या वाटाघाटींमध्ये तफावत निर्माण होऊ लागली. उदाहरणार्थ, सेना-उबाठाला काँग्रेसचा पारंपारिक बालेकिल्ला असलेल्या सांगली लोकसभा जागेवर निवडणूक लढवायची होती. तरीही, काँग्रेसची स्थानिक संघटना, उबाठाने ज्या पद्धतीने हे प्रकरण हाताळले त्यावर नाराज होती. “ती जागा कधीही त्यांची नव्हती, कारण त्यांना जिंकण्याची संधी नव्हती. परंतु युती धर्मामुळे, आम्ही ती त्यांना दिली. ते जमिनीवरील वास्तव लक्षात न घेता जागा लढवण्यावर ठाम होते. काय झाले… अखेर ते हरले आणि काँग्रेसचा उमेदवार अपक्ष म्हणून जिंकला,” असे एका वरिष्ठ काँग्रेस नेत्याने ‘द प्रिंट’ला सांगितले. तथापि, काही महिन्यांनंतर झालेल्या विधानसभा निवडणुकीसाठी पक्षांनी भागीदारी कायम ठेवली. परंतु युतीच्या निराशाजनक कामगिरीनंतर ही दरी वाढत गेली. आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकीत दोन्ही पक्ष स्वतंत्रपणे लढले.

“बीएमसीसाठी, आमच्या आमंत्रणाला न जुमानता काँग्रेसच्या स्थानिक युनिटला आमच्याशी हातमिळवणी करायची नव्हती. ते त्यावर ठाम होते. म्हणून, चंद्रपूरमध्ये, आमच्या स्थानिक युनिटने त्यांना जे योग्य वाटले ते ठरवले,” असे शिवसेना-उबाठाच्या एका वरिष्ठ नेत्याने सांगितले. गेल्या महिन्यात झालेल्या बीएमसी निवडणुकीत, महायुतीने (भाजप आणि एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना) 118 जागा जिंकल्या – बहुमतापेक्षा चार जास्त. सर्वांत मोठा विरोधी पक्ष म्हणून उदयास आलेली शिवसेना उबाठा महापौरपदासाठी भाजपविरुद्ध उमेदवार उभा करेल अशी अपेक्षा होती. तथापि, भाजपचा महापौरपदाचा उमेदवार बिनविरोध निवडून आला, ज्यामुळे काँग्रेसला धक्का बसला. शिवाय, शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना, दोन्ही राष्ट्रवादी काँग्रेससह, बीएमसीमध्ये एक गट असेल, जो एमव्हीए फुटल्याचा आणखी एक पुरावा आहे. शरद पवारांच्या राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये फक्त एकच नगरसेवक आहे, ज्याने शिंदेंच्या सेनेला पाठिंबा दिला आहे. दोन्ही राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या विलीनीकरणाच्या शक्यतेबद्दलच्या गप्पांमुळेही काँग्रेस चिंतेत आहे. काँग्रेसमधील सूत्रांचे म्हणणे आहे, की 2029 च्या निवडणुका एकट्याने लढण्यासाठी ते त्यांच्या तळागाळातील कार्यकर्त्यांना तयार करत आहेत.

“शिवसेना (उबाठा) ने जे केले ते योग्य नव्हते. यावरून असे दिसून येते की त्यांच्या स्थानिक पातळीवरील नेत्यांवर नेतृत्वाचे नियंत्रण नाही. चंद्रपूरमध्ये आमच्याशी चर्चा सुरू असताना त्यांनी सखोल चर्चा करायला हवी होती. 2029 मध्ये राज्यात भाजप विरुद्ध काँग्रेस अशी लढाई होईल असे दिसते,” असे दुसऱ्या एका वरिष्ठ काँग्रेस नेत्याने ‘द प्रिंट’ला सांगितले. सोमवारी माध्यमांशी बोलताना सपकाळ म्हणाले, की 2029 साठी अजूनही वेळ आहे आणि पक्ष त्यावेळच्या राजकीय परिस्थितीनुसार निर्णय घेईल. “2019 मध्ये विशेष परिस्थितीत एमव्हीएची स्थापना झाली. तथापि, स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकीत आम्ही स्थानिक परिस्थितीनुसार एकट्याने किंवा युतीने लढलो. काँग्रेस राज्यातील सर्वांत मोठा विरोधी पक्ष म्हणून उदयास आला आहे,” असे ते म्हणाले. नवीन घडामोडी आणि अद्याप निवडणुका न झाल्यामुळे, एमव्हीएचे भवितव्य अनिश्चित आहे. युतीच्या भविष्याचे मूल्यांकन करण्यासाठी काँग्रेस दृढनिश्चयी दिसत असली तरी, दुसरीकडे शिवसेना-उबाठा एमव्हीएबद्दल आशावादी आहे.

“फक्त चंद्रपूर घटना घडली म्हणून, एमव्हीए फुटली आहे असा अर्थ होत नाही. हे निर्णय वरिष्ठ नेतृत्व घेते. सपकाळ किंवा कोणीही आता काहीही बोलू शकते. निर्णय नंतर घेतला जाईल. सध्या, एमव्हीए एकत्र आहे,” असे वर उल्लेख केलेल्या शिवसेना उबाठाच्या वरिष्ठ नेत्याने सांगितले.