नवी दिल्ली: देशातून डाव्या विचारसरणीचा अतिरेकीपणा पूर्णपणे संपुष्टात आणण्यासाठी केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा यांनी निश्चित केलेल्या 31 मार्चच्या अंतिम मुदतीला नेमका एक आठवडा बाकी असतानाच, बस्तरमधील माओवाद्यांचा शेवटचा उरलेला कमांडर मंगळवारी छत्तीसगड पोलिसांसमोर शरणागती पत्करण्यास सज्ज झाला आहे. सुनाम चंद्रया अशी ओळख असलेला, परंतु पोलिसांच्या दप्तरी ‘पापा राव’ या नावाने नोंद असलेला हा कमांडर; ‘भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (माओवादी)’ या संघटनेच्या दंडकारण्य क्षेत्रातील जिवंत असलेला शेवटचा माओवादी कमांडर आहे.
राज्य विभागीय समितीचा सदस्य आणि पश्चिम बस्तर विभागाचा प्रभारी असलेल्या पापा रावची ही शरणागती, या बंदी घातलेल्या संघटनेच्या सशस्त्र संघर्षाला बसणारा अंतिम धक्का ठरू शकते, असे गुप्तचर आणि पोलीस सूत्रांनी ‘द प्रिंट’ला सांगितले. “यासाठीची पूर्वतयारी आधीच पूर्ण झाली आहे; आता त्याची शरणागती ही केवळ एक औपचारिकता उरली आहे. सध्या सुरू असलेल्या घडामोडींच्या विरोधात काही अत्यंत अनपेक्षित घटना घडल्यास अपवाद, अन्यथा पापा राव वरिष्ठ अधिकाऱ्यांसमोर आपली शस्त्रे खाली ठेवून शरणागती पत्करेल आणि मुख्य प्रवाहात सामील होईल,” असे छत्तीसगड पोलिसांमधील एका सूत्राने नाव न सांगण्याच्या अटीवर ‘द प्रिंट’ला सांगितले. बस्तरमधीलच शेजारच्या सुकमा जिल्ह्याचा मूळ रहिवासी असलेला पापा राव, इंद्रावती राष्ट्रीय उद्यानाच्या परिसरात सक्रिय होता; मात्र सध्या त्याच्याकडे असलेल्या कार्यकर्त्यांची संख्या अभूतपूर्वरित्या रोडावली होती, असेही सूत्रांनी पुढे सांगितले. पापा रावने आपल्या शरणागतीची योजना खरोखरच निश्चित केली आहे का, असे विचारले असता, बस्तर विभागाचे पोलीस महानिरीक्षक सुंदरराज पट्टिलिंगम यांनी सांगितले की, या बंदी घातलेल्या संघटनेचे भूमिगत अवस्थेत असलेले मोजकेच उरलेले कार्यकर्ते आणि नेत्यांसाठी आता वेळ संपत आली आहे.
“त्यांच्याकडे आता फारसे पर्याय उरलेले नाहीत. आता त्यांनी पुढे येऊन शरणागती पत्करण्याची आणि सरकारच्या ‘शरणागती व पुनर्वसन धोरणा’चा लाभ घेण्याची वेळ आली आहे,” असे बस्तरचे पोलीस महानिरीक्षक पुढे म्हणाले. मंगळवारी होणारी पापा रावची ही अटळ शरणागती, सशस्त्र माओवादी चळवळीच्या इतिहासातील आणि दंडकारण्य क्षेत्रातील त्यांच्या अस्तित्वाच्या संदर्भातील एक अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा ठरणार आहे; दंडकारण्य हे क्षेत्र एकेकाळी या बंदी घातलेल्या संघटनेचा मुख्य तळ मानले जात असे. आंध्र प्रदेश पोलिसांनी सुरू ठेवलेल्या सातत्यपूर्ण मोहिमांमुळे, 1980 च्या दशकाच्या सुरुवातीला माओवादी या दंडकारण्य क्षेत्रात स्थलांतरित झाले होते. छत्तीसगड पोलीस आणि गुप्तचर यंत्रणेतील सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, या क्षेत्रात सुरक्षा दलांवर माओवाद्यांनी केलेल्या सर्व मोठ्या हल्ल्यांचा पापा राव हाच मुख्य सूत्रधार राहिला आहे. “तो डीकेएसझेडसीचा माजी सचिव रावुला श्रीनिवास ऊर्फ ‘रामन्ना’ याचा उजवा हात होता. रामन्ना हा या भागातील सर्वात क्रूर माओवादी नेत्यांपैकी एक होता; त्याने गनिमी कावे आणि आयइडीज (स्फोटके) यांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करून जंगलांवर आपले वर्चस्व गाजवले होते,” असे छत्तीसगड पोलिसांच्या एका अधिकाऱ्याने ‘द प्रिंट’ला सांगितले.
छत्तीसगड पोलीस दलातील सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, दोन मोठ्या धक्क्यांमुळे रावची ताकद क्षीण झाली होती: या वर्षी जानेवारीमध्ये त्याचा प्रमुख सहकारी दिलीप बेडजा—जो त्याच्यासाठी रसद पुरवठा आणि स्थानिक मदतीसाठी अत्यंत महत्त्वाचा दुवा होता—याची झालेली हत्या; आणि गेल्या वर्षी नोव्हेंबरमध्ये त्याची पत्नी उर्मिला—जी स्वतः दंडकारण्य विशेष क्षेत्रीय समितीची (डीकेएसझेडसी) सदस्य होती—तिची झालेली हत्या. विजापूर येथे सुरक्षा दले आणि माओवादी कैडर्स यांच्यात झालेल्या चकमकीत बेडजा मारला गेला होता; या चकमकीच्या वेळी राव स्वतः तिथे उपस्थित होता. मात्र, तो सुदैवाने सुखरूप निसटण्यात यशस्वी झाला होता.
Recent Comments