अजित पवार: बारामतीचे बेधडक, कार्यतत्पर, महत्त्वाकांक्षी ‘दादा’

चित्रण : मनाली घोष.

मुंबई: मंगळवारी संध्याकाळी, महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री अजित पवार मंत्रालयात आरामशीर बसले होते. त्यांनी मंत्रिमंडळाची बैठक आणि त्यानंतरच्या इतर काही बैठका आटोपल्या होत्या. त्यांनी राज्य सचिवालयाच्या सहाव्या मजल्यावर उपस्थित पत्रकारांशी अनौपचारिक गप्पा मारल्या, मुख्यमंत्री कक्षात ये-जा करणाऱ्या आमदारांना त्यांच्या खास शैलीत ते भेटले. त्यात विनोदाच्या आवरणाखाली एक प्रकारचा स्नेह दडलेला होता. “बघा मंदाताई, पाचपुतेंचा छोटा मुलगा तुमच्यापेक्षा मोठं कमळ घेऊन फिरतोय,” असे ते भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) आमदार मंदा म्हात्रे यांना म्हणाले. म्हात्रे यांनी यापूर्वी अविभाजित राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षात (एनसीपी) अनेक वर्षे काम केले होते आणि त्या काळात त्या अजित पवार यांना ‘अजित दादा’ म्हणून ओळखत असत.

‘द प्रिंट’शी बोलताना म्हात्रे यांनी सांगितले की, पवार ज्या ‘पाचपुतेंच्या मुला’बद्दल बोलत होते, तो भाजप नेते बाबनराव पाचपुते यांचा मुलगा आणि श्रीगोंड्याचे आमदार विक्रम पाचपुते होते. सुरुवातीच्या विनोदानंतर, पवार यांनी पाचपुते यांच्या व्यवसायाबद्दल आणि त्यांचा कारखाना कसा सुरू आहे, याबद्दल विचारपूस केली. “मी त्यांना (अजित पवार) 20 जानेवारी रोजी माझ्या वाढदिवसानिमित्त सकाळी 7 वाजता फोन केल्याबद्दल धन्यवाद दिले, कारण ते दरवर्षी असे करतात. आणि मी म्हणाले की, 20 जानेवारी 2027 रोजीही मी सकाळी 7 वाजता माझ्या फोनजवळ वाट पाहीन,” असे म्हात्रे म्हणाल्या. तो फोन आता दुर्दैवाने कधीच येणार नाही.

66 वर्षीय अजित पवार यांचे बुधवारी पहाटे निधन झाले. त्यांचे खाजगी विमान पवार कुटुंबाचा बालेकिल्ला असलेल्या बारामतीमध्ये कोसळले. या अपघातात विमानातील दोन कर्मचारी, तसेच दोन सुरक्षा कर्मचारी (वैयक्तिक सुरक्षा अधिकारी आणि एक सेवक) यांचाही मृत्यू झाला. त्यांना महाराष्ट्राचे आतापर्यंतचे सर्वाधिक काळ उपमुख्यमंत्री राहिलेले नेते म्हणून ओळखले जाईल, जरी हा कार्यकाळ सलग नसला तरी. त्यांनी सहा वेळा हे पद भूषवले होते. आणि राज्याचे नेतृत्व करण्याची, मुख्यमंत्री पद स्वीकारण्याची त्यांची महत्त्वाकांक्षा होती, पण ती इच्छा आता अपूर्णच राहिली आहे. “ते एक महान वक्ते होते. आज महाराष्ट्र दुःखात आहे. त्यांना मुख्यमंत्री व्हायचे होते. जर ते मुख्यमंत्री झाले असते, तर महाराष्ट्राला एक चांगला प्रशासक मिळाला असता, पण दुर्दैवाने ते होऊ शकले नाहीत,” असे उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेचे राज्यसभा खासदार संजय राऊत यांनी पत्रकारांशी बोलताना सांगितले. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी अजित पवार यांची आठवण ‘दमदार’ आणि ‘दिलदार’ अशा शब्दांत काढली, तर उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी त्यांचे वर्णन ‘रोखठोक’, म्हणजे स्पष्टवक्ते आणि ‘मनात काहीही न ठेवता बोलणारे’ असे केले.

मंत्रालयातील नोकरशहा अजित पवार यांना सचिवालयात सर्वाधिक उपस्थिती असलेला राजकारणी म्हणून ओळखतात. कामासाठी प्रवासात नसताना, ते दररोज सकाळी 8 वाजता आपल्या कार्यालयात हजर असायचे. ते सकाळी 6 वाजता लोकांना भेटीसाठी बोलावू लागले, आणि आपल्या क्षेत्रीय दौऱ्यांचे नियोजनही सकाळी 5 किंवा 6 वाजता करत असत, ज्यामुळे त्यांच्यासोबत काम करणाऱ्या नोकरशहांना आपला दिवस खूप लवकर सुरू करण्याची सवय लागली होती. 2024 च्या राज्य विधानसभा निवडणुकीपूर्वी ‘द प्रिंट’शी बोलताना, तत्कालीन मुख्यमंत्री आणि आताचे उपमुख्यमंत्री शिंदे म्हणाले होते: “अजित दादा, देवेंद्रजी (मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस) आणि मी, आम्ही तिघे मिळून 24X7 सरकार चालवतो. अजित दादा सकाळची शिफ्ट सांभाळतात, देवेंद्रजी दिवसा असतात, आणि मी रात्रीची शिफ्ट सांभाळतो.”

‘अजितदादा’ नावाचे व्यक्तिमत्व

सार्वजनिक जीवनात वावरण्याच्या बाबतीत अजित पवार हे त्यांचे काका शरद पवार किंवा चुलत बहीण सुप्रिया सुळे यांच्यापेक्षा खूप वेगळे होते. स्पष्टवक्तेपणा आणि कठोर बोलणे हा त्यांच्या स्वभावाचा एक भाग होता.

तीव्र पाणीटंचाईबद्दल तक्रार करणाऱ्या व्यथित शेतकऱ्यांशी बोलताना, त्यांनी केलेले आजवरचे सर्वात वादग्रस्त विधान—”रिकामी धरणे भरण्यासाठी मी लघवी करू का?”—हे याच स्वभावामुळे झालेली एक चूक होती. नंतर त्यांनी लोकांच्या भावना दुखावल्याबद्दल माफी मागितली. त्यांच्या रांगड्या, स्पष्ट बोलण्याच्या शैलीमुळे ते अनेकदा अशा अडचणीच्या परिस्थितीत सापडले आहेत. गेल्या वर्षी, त्यांनी बेकायदेशीर वाळू उपशाविरुद्ध कारवाई करणाऱ्या अंजना कृष्णा या तरुण आयपीएस अधिकाऱ्याला फटकारले होते. कृष्णा यांच्यासोबतच्या एका फोन कॉलचा व्हिडिओ व्हायरल झाला होता, ज्यामध्ये पवार सोलापूर जिल्ह्यातील एका गावात बेकायदेशीर माती उत्खननाविरुद्ध कारवाई करत असताना त्यांना कथितपणे धमकावत होते. “तुम्हाला एवढी हिंमत झाली का? मी तुमच्यावर कारवाई करेन,” असे ते फोनवर म्हणाले, तर दुसरीकडे कृष्णा यांचा आवाज ऐकू येत होता की, “फोनवर बोलणारी व्यक्ती खरंच उपमुख्यमंत्री आहेत की नाही, हे मला कसे कळणार?” तेव्हा पक्षाच्या नेत्यांनी अजित पवार यांचा बचाव करत, ती फक्त त्यांची बोलण्याची शैली असल्याचे म्हटले होते. गेल्यावर्षी नंतर, मराठवाड्यातील एका शेतकऱ्यावर संतापल्याबद्दल त्यांना टीकेला सामोरे जावे लागले. त्या शेतकऱ्याचे पीक पुरामुळे नष्ट झाले होते.

उपमुख्यमंत्री धाराशिव जिल्ह्यातील भूम-परंडा तालुक्यातील एका गावात पुरामुळे बाधित झालेल्या शेतकऱ्यांची भेट घेत होते. जेव्हा एका शेतकऱ्याने त्यांना विचारले, की सरकार त्यांच्यासाठी कर्जमाफी जाहीर करेल का, तेव्हा ते म्हणाले: “यांनाच मुख्यमंत्री का बनवत नाही आपण? आम्हाला काही कळत नाही असे वाटते का तुम्हाला? आम्ही इथे गोट्या खेळायला आलो आहोत का? मी सकाळी 6 वाजल्यापासून काम करत आहे. जे काम करत आहेत, त्यांचाच आवाज तुम्ही दाबण्याचा प्रयत्न करत आहात.” त्यांच्या जवळचे राष्ट्रवादी काँग्रेसचे सदस्य म्हणतात की, त्यांनी त्या कठोर शब्दांच्या पलीकडचा ‘माणूस’ पाहिला आणि ओळखला आहे. “खरं तर, अजित दादा माझ्या ताटातील आमरसासारखेच गोड आहेत,” असे एका राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या नेत्याने एकदा ‘द प्रिंट’ला सांगितले होते.

अजित पवार यांचा राजकीय प्रवास

अजित पवार यांचा राजकारणातील प्रवेश 1991 मध्ये झाला, जेव्हा ते पुणे जिल्हा सहकारी बँकेचे अध्यक्ष म्हणून निवडून आले. त्याचवर्षी, त्यांनी काँग्रेसच्या तिकिटावर बारामतीमधून लोकसभा निवडणूक यशस्वीपणे लढवली. त्यांनी आपल्या काकांना निवडून येण्यासाठी ती जागा सोडली आणि त्याऐवजी त्याच वर्षी बारामती विधानसभेची निवडणूक लढवली. तेव्हापासून त्यांनी हा विधानसभा मतदारसंघ राखला आहे. त्या सुरुवातीच्या काळात, पवार कुटुंबातील राजकारणातील दुसरे सदस्य फक्त अजित पवारच असल्याने, अनेकांनी त्यांना संभाव्य वारसदार मानले होते – ही धारणा 2006 मध्ये सुळे यांच्या राजकारणातील प्रवेशाने हादरली.

अजित पवार हळूहळू पदानुक्रमाने वर चढत गेले, त्यांनी कनिष्ठ मंत्री, नंतर कॅबिनेट मंत्री आणि काँग्रेस, उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना, एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना आणि आता भाजपच्या अनेक मुख्यमंत्र्यांच्या अंतर्गत उपमुख्यमंत्री म्हणून काम केले. जर अविभाजित राष्ट्रवादी काँग्रेसचे संस्थापक शरद पवार यांचे वर्णन ‘पंतप्रधान-पदाचे संभाव्य उमेदवार’ असे केले जात असेल, तर त्यांचे पुतणे, ज्यांनी महाराष्ट्राच्या सर्वोच्च पदावर बसण्याची महत्त्वाकांक्षा उघडपणे व्यक्त केली होती, ते ‘मुख्यमंत्री-पदाचे संभाव्य उमेदवार’ होते. ते या पदाच्या सर्वात जवळ कदाचित 2004 मध्ये आले होते, जेव्हा राष्ट्रवादी काँग्रेसने महाराष्ट्रात काँग्रेसच्या 69 जागांच्या तुलनेत 71 जागा जिंकल्या होत्या, परंतु राष्ट्रवादीने मुख्यमंत्रीपदावरील आपला दावा सोडून दिला आणि त्याऐवजी काही महत्त्वाची खाती मिळवण्यासाठी वाटाघाटी केल्या. फेब्रुवारी 2024 मध्ये ‘आयबीएन लोकमत’ या मराठी दूरचित्रवाणी वाहिनीला दिलेल्या मुलाखतीत अजित पवार यांनी ही आपल्या पक्षाच्या सहकाऱ्यांची चूक असल्याचे मान्य केले होते.

अजित पवार यांच्या संपूर्ण राजकीय प्रवासातील सर्वांत मोठी जखम कदाचित 70 हजार कोटी रुपयांच्या सिंचन घोटाळ्याचे आरोप, ही होते. ज्यात ते जलसंपदा मंत्री असताना धरणे बांधण्याचे कंत्राटांचे मूल्य वाढवण्यात आले होते. या आरोपांमुळे त्यांना 2012 मध्ये महाराष्ट्र मंत्रिमंडळातून राजीनामा द्यावा लागला. डिसेंबर 2019 मध्ये, महाराष्ट्र लाचलुचपत प्रतिबंधक ब्युरोने त्यांना या प्रकरणात क्लीन चिट दिली.

बंडखोर ‘पुतण्या’

आख्यायिकेनुसार, काही रात्री पुण्याच्या शनिवारवाड्याच्या भिंतींमध्ये, जिथे पेशव्यांचे वास्तव्य होते, आजही ‘काका मला वाचवा’ हे शब्द घुमताना ऐकू येतात. 1700 च्या दशकात, महाराष्ट्राने काका-पुतण्यांमधील सर्वात क्रूर संघर्षांपैकी एक पाहिला, जेव्हा सिंहासनाची लालसा बाळगणाऱ्या रघुनाथरावाने आपला पुतण्या आणि नववा पेशवा नारायणराव याच्या हत्येचा कट रचला आणि मदतीसाठीच्या त्याच्या आर्त किंकाळ्यांकडे दुर्लक्ष केले. राजकीय सत्तेचा हा खेळ आधुनिक राजकारणातही सुरू राहिला, मात्र तो रघुनाथराव-नारायणराव संघर्षासारखा क्रूर नव्हता. महाराष्ट्राच्या राजकारणाने काका-पुतण्यांमधील अनेक मतभेद पाहिले आहेत: बाळासाहेब ठाकरे आणि राज ठाकरे, गोपीनाथ मुंडे आणि धनंजय मुंडे, आणि शरद पवार व अजित पवार. 2006 पासून, जेव्हा सुप्रिया सुळे यांनी पवार कुटुंबाचा बालेकिल्ला असलेल्या बारामती लोकसभा मतदारसंघाच्या पोटनिवडणुकीत निवडणूक लढवून राजकारणात औपचारिकपणे प्रवेश केला, तेव्हापासून शरद पवार यांच्या राजकीय वारसाच्या प्रश्नावरून पवार कुटुंबात मतभेदांच्या चर्चा अधूनमधून महाराष्ट्राच्या राजकीय वर्तुळात सुरू होत्या. तथापि, वारसा हक्कावरून असलेले हे मतभेद 2019 पर्यंत तरी कधीही उघड संघर्षात रूपांतरित झाले नाहीत.

त्या वर्षी, 22 नोव्हेंबर रोजी रात्री सुमारे 11 वाजेपर्यंत अजित पवार तत्कालीन अविभाजित शिवसेना आणि काँग्रेसच्या नेत्यांसोबत होते. उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखाली महाविकास आघाडी (एमव्हीए) सरकार स्थापन करण्याची योजना निश्चित झाली होती. तथापि, 23 नोव्हेंबरच्या पहाटे, अजूनही अंधार असताना, राजभवनात अजित पवार यांचे फोटो समोर येऊ लागल्यावर नेत्यांना धक्का बसला. अजित पवार यांनी भाजपसोबत हातमिळवणी करून 72 तासांचे सरकार स्थापन केले, परंतु नंतर एक-एक करून, सुरुवातीला त्यांना पाठिंबा दिलेले राष्ट्रवादी काँग्रेसचे आमदार शरद पवार यांच्या गटात परतल्यानंतर ते पुन्हा महाविकास आघाडीत परतले. अजित पवार यांना उपमुख्यमंत्री पद देण्यात आले. त्यानंतर 2023 मध्ये, अजित पवार यांनी अखेरचा निर्णय घेतला. ते राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या बहुसंख्य आमदारांना सोबत घेऊन शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील पक्षातून बाहेर पडले, आपणच खरी राष्ट्रवादी काँग्रेस असल्याचा दावा केला आणि भाजप व शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेच्या महायुतीशी हातमिळवणी केली. त्यांनी त्या सरकारमध्ये उपमुख्यमंत्री पदही स्वीकारले, आधी मुख्यमंत्री शिंदे यांच्या नेतृत्वाखाली आणि नंतर 2024 च्या विधानसभा निवडणुकांनंतर मुख्यमंत्री फडणवीस यांच्या नेतृत्वाखाली. उघड बंडखोरीनंतर लगेचच शक्तीप्रदर्शनाच्या पहिल्याच प्रसंगी, पवार यांनी शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील पक्षात आपल्याला जाणवलेल्या असुरक्षिततेची भावना स्पष्टपणे मांडली होती.

महायुतीमध्ये उपमुख्यमंत्रीपदाची शपथ घेतल्यानंतर पक्षाच्या कार्यकर्त्यांच्या पहिल्या बैठकीत बोलताना ते म्हणाले होते: “आम्ही कोणाच्या पोटी जन्माला आलो, यात आमची काय चूक आहे?” त्यांना केवळ महाराष्ट्रातील राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या कार्यकर्त्यांवर आणि मतदारांवरच नव्हे, तर पवार कुटुंबाचा बालेकिल्ला असलेल्या आणि दोन्ही राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षांसाठी मुकुटाचा हिरा असलेल्या बारामतीवरही आपले वर्चस्व सिद्ध करायचे होते. त्यासाठी त्यांनी आपली पत्नी सुनेत्रा पवार यांना राजकारणात आणले आणि 2024 च्या लोकसभा निवडणुकीत त्यांना आपली चुलतबहीण सुप्रिया सुळे यांच्या विरोधात उभे केले, ज्यात सुनेत्रा यांचा पराभव झाला. नंतर त्यांना राज्यसभेच्या खासदार म्हणून संधी देण्यात आली. बारामतीचे लोक द्विधा मनःस्थितीत होते, आणि म्हणूनच त्यांनी आहे तीच परिस्थिती कायम ठेवण्याचा निर्णय घेतला: सुळे यांना खासदार आणि अजित पवार यांना आमदार म्हणून निवडले, कारण त्यांनी 2024 च्या उत्तरार्धात झालेल्या राज्य विधानसभा निवडणुकीत आपल्याच मतदारसंघातून दुसऱ्यांदा विजय मिळवला आणि पुतण्या युगेंद्र पवार यांचा पराभव केला. त्या निवडणुकीत अजित पवार यांनी शरद पवार यांच्या राष्ट्रवादी काँग्रेसवर आपल्या पक्षाचे वर्चस्व मोठ्या प्रमाणावर सिद्ध केले, त्यांनी लढवलेल्या 54 जागांपैकी 41 जागा जिंकल्या, तर शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी काँग्रेसला केवळ 10 जागा मिळाल्या. त्या निवडणुकीत अजित पवार एका पूर्णपणे वेगळ्या अवतारात दिसले, त्यांनी गुलाबी जाकीट घातले होते, ते मतदारांशी हस्तांदोलन करत होते आणि सोशल मीडियासाठी रील्स बनवत होते.

“2014 मध्ये, जेव्हा मोदी लाटेने संपूर्ण देशाला व्यापले होते आणि सोशल मीडिया ही एक नवीन गोष्ट होती, तेव्हा अजित दादांनी नेहमीप्रमाणे सकाळी 6 वाजता मला त्यांच्या अधिकृत बंगल्यावर बोलावून सोशल मीडियाबद्दल विचारले होते. मी त्यांना काही कल्पना दिल्या. त्यानंतर एक बैठक झाली, पण त्यानंतर अजित दादा म्हणाले की, त्यांचा या सगळ्यावर विश्वास नाही आणि त्यांना हे करण्याची गरज नाही. दहा वर्षांनंतर, त्याच अजित दादांनी प्रसिद्धी आणि ब्रँडिंगसाठी एका संपूर्ण एजन्सीची नियुक्ती केली,” असे मुंबईस्थित एका राजकीय सल्लागाराने ‘द प्रिंट’ला सांगितले.

महायुतीमधील अस्वस्थता

अलीकडे, अजित पवार महायुतीमध्ये अस्वस्थ होते, कारण फडणवीस, शिंदे आणि पवार या तीन शीर्ष नेत्यांमध्ये तीव्र सत्तासंघर्ष सुरू होता. दुसरे महायुती सरकार सत्तेवर आल्यापासून अजित पवार यांच्या पक्षाच्या दोन मंत्र्यांना राजीनामा द्यावा लागला होता. बीड जिल्ह्यातील एका सरपंचाच्या हत्येशी संबंधित प्रकरणात आपला उजवा हात असलेल्या व्यक्तीस  अटक झाल्यानंतर धनंजय मुंडे यांनी मार्च 2025 मध्ये राजीनामा दिला. वारंवार केलेल्या वादग्रस्त विधानांमुळे ज्यांचे कृषी खाते काढून घेण्यात आले ते माणिकराव कोकाटे यांनी, नाशिक सत्र न्यायालयाने 1995 च्या एका प्रकरणात त्यांची शिक्षा कायम केल्यानंतर, डिसेंबर 2025 मध्ये राजीनामा दिला. याव्यतिरिक्त, नोव्हेंबर 2025 मध्ये अजित पवार यांचे पुत्र पार्थ यांच्यावरील जमीन हडपल्याच्या आरोपांमुळे आणि मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी त्यावर तातडीने प्रतिक्रिया देत चौकशीचे आदेश दिल्याने, महायुतीमध्ये अजित पवार यांचे स्थान कमकुवत झाले. महाराष्ट्रातील नगरपालिका आणि महानगरपालिकांच्या स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुका युती म्हणून लढवणे विशेषतः कठीण गेले आणि त्यामुळे दोन्ही राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष पुन्हा एकत्र येण्याची खरी शक्यता असल्याची चर्चा सुरू झाली.

या महिन्यातील महानगरपालिकांच्या निवडणुकांमध्ये भाजप आणि शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना काही ठिकाणी एकत्र लढले असले तरी, पारंपरिक प्रतिस्पर्धी असलेल्या अजित पवार यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी काँग्रेसला तिसरा पक्ष म्हणून पाहिले जात होते. जेव्हा भाजप आणि अजित पवार यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी काँग्रेसने पुणे आणि पिंपरी-चिंचवड महानगरपालिका निवडणुका ‘मैत्रीपूर्ण लढत’ म्हणून लढवण्याचा निर्णय घेतला, तेव्हा अजित पवार यांनीच भ्रष्टाचाराच्या मुद्द्यावरून भाजपच्या स्थानिक नेत्यांवर टीका करत प्रचाराची धार अधिक तीव्र केली. त्यांनी निवडणूक लढवण्यासाठी शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी काँग्रेससोबत युती केली आणि आपली सर्व शक्ती पुणे जिल्ह्यावर केंद्रित केली, परंतु अखेरीस त्यांना निराशा आणि पराभवाला सामोरे जावे लागले. पुण्यातील त्यांच्या या मोठ्या पराभवामुळे आणि पिंपरी-चिंचवडमधील मानहानीकारक पराभवामुळे त्यांचे राजकीय वजन लक्षणीयरीत्या कमी झाले, कारण भाजपने या दोन्ही शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये निर्णायक आघाडी घेतली.

“पुणे जिल्ह्यातील अजित पवार यांच्या समर्थनाच्या रचनेत स्थानिक उच्चभ्रू, जमीनदार मराठा समाजाचा समावेश होता. 1999 नंतर, राजकारणातील या कुटुंबांनी सुरेश कलमाडी यांच्या विरोधात भूमिका घेत काँग्रेस सोडून राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये प्रवेश केला. 2014 नंतर, त्यांनी राष्ट्रवादी काँग्रेस सोडून भाजपमध्ये प्रवेश केला. त्यामुळे, विजय मिळवून देणारे लोक तेच आहेत; फक्त त्यांचा पक्ष बदलला आहे,” असे पुण्यातील डॉ. आंबेडकर कला आणि वाणिज्य महाविद्यालयाचे सहयोगी प्राध्यापक नितीन बिर्मल यांनी ‘द प्रिंट’ला सांगितले. “अजित पवार यांची शहरी सत्ताकेंद्रे प्रामुख्याने पुणे, अहमदनगर (आताचे अहिल्यानगर) आणि सोलापूर होती – त्यापैकी बहुतेक कोसळली आहेत. यामुळे महायुतीमध्ये त्यांची सौदेबाजीची शक्ती कमी होईल,” असे बिर्मल यांनी 16 जानेवारी रोजी स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकीच्या निकालानंतर म्हटले होते. अजित पवार यांनी हा पराभव फारसा मनावर घेतला नाही आणि 5 फेब्रुवारी रोजी होणाऱ्या 125 पंचायत समित्या आणि १२ जिल्हा परिषदांच्या निवडणुकांची तयारी सुरू केली, ज्यात दोन्ही राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षांनी पुन्हा एकदा एकत्र निवडणूक लढवण्याचा निर्णय घेतला. बुधवारी, ते पूर्वनियोजित काही प्रचारसभांसाठी बारामतीला जात होते. त्यांच्या जवळच्या आमदारांसाठी, अजित पवार एक ‘परफेक्शनिस्ट’ होते. ‘द प्रिंट’शी बोलताना, एका राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या आमदाराने आठवण करून दिली की, 2022 मध्ये जेव्हा अजित पवार महाविकास आघाडी सरकारमध्ये अर्थमंत्री होते, तेव्हा त्यांनी पुणे जिल्ह्यातील वढू बुद्रुक गावात छत्रपती संभाजी महाराजांचे (मराठा योद्धा राजा छत्रपती शिवाजी महाराजांचे पुत्र) स्मारक उभारण्याचे काम हाती घेतले आणि त्याच्या डिझाइनपासून ते सर्व तपशिलांमध्ये स्वतःला गुंतवून घेतले.

अजित पवार यांचे निष्ठावान कार्यकर्तेदेखील याच्याशी सहमत आहेत, की त्यांच्या नेत्याला राष्ट्रीय महत्त्वाकांक्षा नव्हती. सुळे यांच्याप्रमाणे त्यांचे इंग्रजी आणि हिंदीवर चांगले प्रभुत्व नव्हते, किंवा त्यांचे राष्ट्रीय नेत्यांशी तसे संबंध नव्हते, असेही ते म्हणाले. त्यांना नेहमीच महाराष्ट्रावर राजकीय आणि प्रशासकीय नियंत्रण हवे होते – हे स्वप्न महाराष्ट्रातील राजकीय उलथापालथी, महायुतीमधील सत्तासंघर्ष आणि स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकीच्या निकालांमुळे दुरावत चालले होते. बुधवारी ते पूर्णपणे संपुष्टात आले.