मुंबई: भूमिपुत्रांवर लक्ष केंद्रित करून ठाकरे गटाने जोरदार प्रचार मोहीम राबवली असूनही, भारतीय जनता पक्ष आणि एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेने मुंबई महानगरपालिका निवडणुकीत मोठी आघाडी घेतली, ज्यात भाजप शहरात नंबर एकचा पक्ष म्हणून उदयास आला. आज, शुक्रवारी, दुपारी 3 वाजण्याच्या सुमारास, उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना 55 हून अधिक जागांवर आघाडीवर होती, तर त्यांचा मित्रपक्ष, राज ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना सुमारे नऊ जागांवर आघाडीवर होती. या पक्षांनी शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षासोबतही युती केली होती, ज्याला निवडणुकीत कोणतीही आघाडी मिळवता आली नाही. बृहन्मुंबई महानगरपालिकेत (बीएमसी) एकूण 227 नगरसेवक प्रभाग आहेत.
दुसरीकडे, भाजप सुमारे 90 जागांवर आघाडीवर होता, तर शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना 28 जागांवर आघाडीवर होती. “गुजरात जिंकला, महाराष्ट्र हरला,” असे उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेचे एक ज्येष्ठ पदाधिकारी आणि माजी आमदार म्हणाले. “मुंबईतील गुजराती, मारवाडी मोठ्या संख्येने मतदानासाठी बाहेर पडले. मराठी लोकसंख्याही मोठ्या संख्येने बाहेर पडली, पण गुजराती मते भाजपला एकवटली. मराठी मते आमच्यात, काँग्रेसमध्ये आणि एकनाथ शिंदे यांच्यात विभागली गेली. आणि शिवाय, भाजपच्या हातात सत्ता, राज्य यंत्रणा आणि संसाधनेही होती.” एकूणच, मुंबईत 52.94 टक्के मतदानाची नोंद झाली.
दरम्यान, काँग्रेसची अवस्था आणखी बिकट झाली असून, त्यांनी उमेदवार उभे केलेल्या 143 जागांपैकी केवळ 15 जागांवरच त्यांना आघाडी मिळाली आहे. 2017 च्या मागील निवडणुकीत काँग्रेसकडे फक्त 31 जागा होत्या. यावेळी काँग्रेसने प्रकाश आंबेडकर यांच्या वंचित बहुजन आघाडीसोबत युती केली होती. देशातील सर्वांत श्रीमंत महानगरपालिका असलेल्या बीएमसीसाठी नऊ वर्षांच्या कालावधीनंतर 15 जानेवारी रोजी निवडणुका झाल्या. मागील सर्वसाधारण सभेचा कार्यकाळ 2022 मध्ये संपला होता, त्यानंतर बीएमसी राज्य सरकारने नियुक्त केलेल्या प्रशासक, म्हणजेच महानगरपालिका आयुक्तांच्या अंतर्गत कार्यरत होती. राजकीय विश्लेषकांच्या मते, मुंबईत भाजप अव्वल स्थानी आला असला तरी, मुंबईत पक्षाच्या मर्यादा अजूनही कायम आहेत. पक्षाने स्वतःसाठी ठरवलेली अनेक उद्दिष्टे पूर्ण करण्यात तो यशस्वी झालेला नाही, ती उद्दिष्टे म्हणजे उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेला पूर्णपणे कमकुवत करणे आणि मुंबई महानगरपालिकेत स्वतःच्या बळावर सत्ता स्थापन करणे. “जर आपण एकनाथ शिंदे आणि उद्धव ठाकरे यांच्या शिवसेनेच्या जागांची एकत्रित आकडेवारी पाहिली, तर त्यातून हे दिसून येते की, शिवसेनेच्या राजकारणाला शहरात अजूनही स्थान आहे. ते स्थान कमी झालेले नाही. 2017 मध्ये, अविभाजित शिवसेनेने 84 जागा जिंकल्या होत्या. यावेळी, दोन्ही शिवसेनेच्या जागा एकत्र केल्यास, त्यांना जवळपास तितक्याच जागा मिळत आहेत,” असे मुंबई विद्यापीठाच्या राजकारण आणि नागरिकशास्त्र विभागाचे संशोधक संजय पाटील म्हणाले. “शहरात आपला महापौर बसवण्यासाठी भाजपला अजूनही शिवसेनेच्या (एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील पक्षाच्या) आधाराची गरज आहे.” असेही त्यांनी सांगितले.
दुसरा महत्त्वाचा निष्कर्ष हा आहे की, ‘ठाकरे ब्रँड’ला मुंबईत अजूनही मोठा जनाधार आहे, आणि उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना मुंबईत दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. “ठाकरे ब्रँड पूर्णपणे संपलेला नाही आणि भाजपने संपूर्ण शहरावर वर्चस्व मिळवलेले नाही. एकनाथ शिंदे यांच्या शिवसेनेने उद्धव ठाकरे यांच्या शिवसेनेतील अनेक माजी नगरसेवकांना आपल्याकडे घेतले, तरीही त्यांना लक्षणीय यश मिळवता आले नाही. या निकालावरून हे दिसून येते की, मुंबईत खरी शिवसेना ही ठाकरेंचीच मानली जाते,” असे राजकीय विश्लेषक हेमंत देसाई यांनी ‘द प्रिंट’ला सांगितले.
पार्श्वभूमी
उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना बीएमसीला आपली हक्काची जागा मानते आणि या पक्षाने गेल्या अनेक वर्षांपासून या महानगरपालिकेतून मोठी शक्ती आणि प्रभाव मिळवला आहे. या पक्षाने सलग 25 वर्षे बीएमसीवर राज्य केले आहे, त्यापैकी वीस वर्षे भाजपसोबत युतीमध्ये होते. 2017 मध्ये, जेव्हा शिवसेना अविभाजित होती, तेव्हा भाजपने आपल्या मित्रपक्षाकडून बीएमसी हिसकावून घेण्याचा प्रयत्न केला आणि एका तीव्र, कटू प्रचार मोहिमेसह स्वतंत्रपणे निवडणूक लढवली. शिवसेनेने 84 वॉर्ड जिंकले होते, तर भाजपला 82 जागा मिळाल्या आणि त्यांनी महापौर बसवण्यासाठी शिवसेनेला बाहेरून पाठिंबा दिला. काँग्रेसने 31, अविभाजित राष्ट्रवादी काँग्रेसने नऊ आणि मनसेने सात जागा जिंकल्या होत्या. 2022 मध्ये शिवसेना आणि 2023 मध्ये राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये फूट पडली. 2024 च्या विधानसभा निवडणुकीने उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेची स्थिती लक्षणीयरीत्या कमकुवत केली, ज्यांनी मुंबईच्या 36 जागांपैकी 10 जागा जिंकल्या, तर भाजपने 15 जागा जिंकल्या.
मराठी मतदारांना एकत्र आणण्याच्या प्रयत्नात, उद्धव यांनी निवडणुकीत युती करून लढण्यासाठी त्यांचे विभक्त चुलत भाऊ राज यांच्याशी पुन्हा सलोखा केला. दोघांनी मिळून यावर भाष्य केले की, आजची परिस्थिती 1950 च्या दशकातील संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीची आठवण करून देते, जेव्हा मुंबई राज्याचा भाग राहावी यासाठी महाराष्ट्रीयांना रक्त सांडावे लागले होते आणि शहर गुजरातमध्ये जाण्याचा खरा धोका होता. दुसरीकडे, भाजपने मराठी मतदारांना आकर्षित करण्यासाठी शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेसोबत जागावाटपाचा फॉर्म्युला निश्चित केला, तसेच उद्धव यांच्यावर मुस्लिमांचे लांगुलचालन केल्याचा आरोप करून आणि मुंबईतील मुस्लिम लोकसंख्येच्या कथित वाढीबद्दल चिंता व्यक्त करून सर्व हिंदुत्ववादी मतांना एकत्र करण्याचा प्रयत्न केला.
Recent Comments