मुंबई: राज्याचे उपमुख्यमंत्री पवार यांच्या आकस्मिक निधनामुळे महाराष्ट्राच्या राजकारणात मोठी उलथापालथ झाली आहे आणि त्यांच्या राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाच्या गटासमोर अनिश्चितता उभी ठाकली आहे. अजित पवार यांच्या नेतृत्वावर आधारित असलेल्या या पक्षासमोर आता नेतृत्वाची मोठी पोकळी निर्माण झाली आहे, आणि हा गट शरद पवार यांच्या राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये विलीन होईल की काय, याबद्दल अंदाज बांधले जात आहेत. तसेच काही ज्येष्ठ नेते इतर पक्षांमध्ये जातील अशीही चर्चा आहे.
जुलै 2023 मध्ये अजित पवार यांनी 40 आमदारांसह आणि प्रफुल्ल पटेल व सुनील तटकरे यांच्यासारख्या काही ज्येष्ठ नेत्यांना सोबत घेऊन शरद पवार यांच्यापासून फारकत घेतली, तेव्हा त्यांचा पक्ष त्यांच्या वैयक्तिक प्रतिमेवर आधारित होता. आता हा प्रश्न विचारला जात आहे की, अजित पवार यांच्यानंतर त्यांचा गट टिकून राहील, की तो शरद पवार गटात विलीन होईल. जर पक्षाने स्वतंत्रपणे वाटचाल करण्याचा निर्णय घेतला, तर नेतृत्वाचा प्रश्न निर्माण होतो. सुनील तटकरे, प्रफुल्ल पटेल आणि छगन भुजबळ हे दुसऱ्या फळीतील नेते दिग्गज आहेत, आणि विश्लेषकांच्या मते त्यांच्यात मतभेद होण्याची शक्यता आहे. विधानसभा निवडणुका आणि नगरपालिका निवडणुकांनंतर अजित पवार गट अधिक मजबूत झाला, तर शरद पवार यांचा राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष लक्षणीयरीत्या कमकुवत झाला होता, ज्यामुळे शरद पवार गट अजित पवार गटात विलीन होईल की काय, याबद्दल चर्चा सुरू झाली होती. अगदी महानगरपालिका निवडणुकांमध्येही त्यांनी एकत्र येऊन निवडणुका लढवल्या होत्या. खरं तर, पुन्हा एकत्र येण्याबद्दल विचारले असता, अजित पवार यांनी शक्यता नाकारली नव्हती आणि यावर नंतर चर्चा केली जाईल, असे म्हटले होते. आगामी जिल्हा परिषद आणि पंचायत समिती निवडणुकांसाठी, ज्यासाठी अजित पवार बुधवारी बारामतीमध्ये सभांसाठी प्रवास करत होते, राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या दोन्ही गटांनी घड्याळ चिन्हावर एकत्र निवडणूक लढवण्याचा निर्णय घेतला होता, जे चिन्ह आता अजित पवार गटाकडे आहे.
“जिल्हा परिषदेच्या निवडणुका एकाच चिन्हावर लढवल्या जाणार असल्याने दोन्ही गट एकत्र येण्यासाठी पावले उचलली जात होती असे दिसते. त्यामुळे आता प्रश्न हा आहे, की पक्षाची धुरा कोण सांभाळणार. दोन्ही गटांना विलीन व्हावे लागेल आणि कुटुंबातीलच कोणीतरी, एकतर रोहित पवार किंवा इतर कोणीतरी, पक्षाचे नेतृत्व करेल, कारण सुप्रिया सुळे यांनी राष्ट्रीय राजकारणात अधिक रस असल्याचे सांगितले आहे,” असे राजकीय विश्लेषक हेमंत देसाई यांनी ‘द प्रिंट’ला सांगितले. परंतु राजकीय विश्लेषकांचे मत आहे, की प्रफुल्ल पटेल आणि सुनील तटकरे यांच्यासारखे ज्येष्ठ नेते जिथे त्यांना राजकीयदृष्ट्या सर्वाधिक फायदा होईल, त्या दिशेने जातील, आणि ते शरद पवार गटच असेल असे नाही. “सुनील तटकरे, धनंजय मुंडे किंवा प्रफुल्ल पटेल यांच्यासारख्या सदस्यांचा विचार केल्यास, मला वाटते की ते भाजपसोबत जाण्यास प्राधान्य देतील,” असे हेमंत देसाई पुढे म्हणाले. अजित पवार गट स्वतंत्रपणे कार्यरत राहिल्यास, या परिस्थितीत विश्लेषक अभय देशपांडे म्हणाले: “पक्षाचे नेतृत्व करण्यासाठी रोहित पवारपासून ते सुप्रिया सुळे यांच्यापर्यंत अनेक नावे पुढे येऊ शकतात. आताच काहीही बोलणे खूप घाईचे होईल, परंतु काहीजण काँग्रेस किंवा भाजपमध्ये जातील. आणि लोकांना परिस्थितीशी जुळवून घ्यावे लागेल.”
तात्काळ परिणाम
अजित पवार यांच्या निधनामुळे बारामतीमध्ये पोटनिवडणूक घेणे आवश्यक ठरेल आणि ही पहिली पोकळी आहे, जी भरण्याची गरज आहे. 2024 मध्ये, अजित पवार यांनी राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरदचंद्र पवार) पक्षाचा त्यांचा पुतण्या युगेंद्र पवार यांचा पराभव केला होता. “आता प्रश्न हा आहे की बारामती आणि पुणे, पिंपरी-चिंचवडचे नेतृत्व कोण करणार, कारण तो त्यांचा बालेकिल्ला होता. आणि पक्ष प्रामुख्याने पश्चिम महाराष्ट्रात केंद्रित असल्याने, (नवीन) नेता पश्चिम महाराष्ट्रातीलच असावा लागेल,” असे विश्लेषक देसाई म्हणाले. जर दोन्ही गट एकत्र आले नाहीत, तर कुटुंबातील पुढील नेत्यासाठी पत्नी सुनेत्रा पवार किंवा मुलगे जय किंवा पार्थ हे पर्याय आहेत. परंतु जय आणि पार्थ पवार राजकारण आणि प्रशासनात तुलनेने अननुभवी आहेत, आणि विश्लेषकांना त्यांना नेतृत्व दिले जाईल, असे वाटत नाही. अजित पवार यांनी त्यांची चुलतबहीण सुप्रिया सुळे यांच्या विरोधात बारामती लोकसभा जागेसाठी सुनेत्रा यांच्या उमेदवारीची घोषणा केली, तेव्हा त्यांनी राजकारणात प्रवेश केला. जरी त्या निवडणुकीत हरल्या असल्या तरी, त्या भाजपच्या नेतृत्वाखालील महायुतीच्या बिनविरोध राज्यसभा सदस्य झाल्या. अनेक वर्षांपासून पडद्यामागे असलेल्या सुनेत्रा, महिला गट आणि कल्याणकारी कार्यक्रमांद्वारे बारामतीमध्ये एक सक्रिय सामाजिक आणि संघटनात्मक कार्यकर्त्या होत्या. शिवाय, जर अजित पवार गटाला स्वतःच्या बळावर टिकायचे असेल, तर त्यांना सोलापूर, पुणे आणि पश्चिम महाराष्ट्राच्या इतर भागांमध्ये आपला प्रभाव वाढवावा लागेल.
अजित पवार यांच्या राष्ट्रवादी काँग्रेसलाही महायुतीत राहायचे, की विरोधी पक्षात जायचे, जिथे जागा कमी होत आहे, याचा निर्णय घ्यावा लागेल. जर त्यांनी महायुती सोडली (विशेषतः जर भाजपने 2029 मध्ये स्वबळावर निवडणूक लढवली), तर अजित पवार यांची राष्ट्रवादी काँग्रेस काँग्रेसमध्ये सामील होण्याची शक्यता कमी आहे, असे देसाई यांना वाटते. दुसरे राजकीय विश्लेषक प्रकाश बाल याच्याशी असहमत आहेत: “मला वाटते, की राष्ट्रवादी काँग्रेसला अखेरीस काँग्रेसमध्ये विलीन व्हावे लागेल. सध्या महाराष्ट्रात विरोधी पक्षांसाठी जागा कमी होत आहे आणि काँग्रेसचीही घसरण होत आहे. यामुळे काँग्रेसलाही स्वतःचे पुनरुज्जीवन करण्याची संधी मिळू शकते. अर्थात, त्यासाठी राहुल गांधी आणि शरद पवार यांना मोठे मन दाखवावे लागेल.” प्रफुल्ल पटेल आणि सुनील तटकरे यांच्यासारख्या नेत्यांनाही आता कठीण निर्णय घ्यावे लागतील. पटेल हे महाराष्ट्रात कधीही जननेते नव्हते आणि तटकरे हे अजित पवार यांच्या पक्षाचे प्रदेशाध्यक्ष असूनही तेही जननेते नाहीत. ते आणि त्यांचे कुटुंब रायगड जिल्ह्यात केंद्रित आहे, जिथे त्यांना शिवसेना शिंदे गटाकडून तीव्र विरोधाचा सामना करावा लागतो.
अजित पवार यांचे आणखी एक निकटवर्तीय धनंजय मुंडे यांचा बीडमध्ये प्रादेशिक प्रभाव आहे, परंतु त्यांचे सहाय्यक बीडचे सरपंच संतोष देशमुख यांच्या हत्येमध्ये सामील असल्याच्या आरोपांनंतर, बीडमधील मुंडे यांचा प्रभाव कमी झाला आहे. त्यामुळे पटेल, तटकरे आणि मुंडे यांच्यासाठी भाजपसारख्या मोठ्या पक्षात सामील होणे हा एक व्यवहार्य पर्याय आहे.
Recent Comments