हरियाणा काँग्रेसचे प्रदेशाध्यक्ष राम किशन गुर्जर यांचा राजीनामा

हरियाणा काँग्रेसचे माजी प्रदेशाध्यक्ष राम किशन गुर्जर आणि त्यांची पत्नी, नारायनगढच्या काँग्रेस आमदार शॅली चौधरी यांचे संग्रहित छायाचित्र.

गुरुग्राम: हरियाणा काँग्रेस, जी राज्यसभेची एकमेव जागा जिंकण्याचे उद्दिष्ट बाळगून होती, मात्र ती गमावण्याच्या अगदी उंबरठ्यावर पोहोचली होती, ती आता एका अंतर्गत वादळाचा सामना करत आहे. पक्षाच्या प्रभारी प्रदेशाध्यक्षांनी पक्षाचा राजीनामा दिला आहे आणि पाच आमदारांना ‘कारण-दाखवा’ नोटिसा बजावण्यात आल्या आहेत; या आमदारांनी आदल्या दिवशी झालेल्या राज्यसभा निवडणुकीत पक्षाच्या अधिकृत उमेदवाराविरुद्ध मतदान केल्याचा आरोप त्यांच्यावर आहे. मंगळवारी, हरियाणा काँग्रेसचे कार्याध्यक्ष आणि यापूर्वीच्या भूपिंदर सिंग हुडा सरकारमधील माजी मुख्य संसदीय सचिव राम किशन गुर्जर यांनी आपला राजीनामा पक्षाचे अध्यक्ष मल्लिकार्जुन खर्गे यांच्याकडे सुपूर्द केला.

गुर्जर यांची पत्नी, शॅली चौधरी, या नारायणगड मतदारसंघातील काँग्रेसच्या आमदार आहेत. 16 मार्च रोजी झालेल्या मतदानादरम्यान, चौधरी या मुख्यमंत्री नायब सिंग सैनी यांचे राजकीय सचिव तरुण भंडारी यांच्यासोबत विधानसभेच्या आवारातून बाहेर पडताना दिसल्या होत्या; या घटनेमुळे चंदीगडच्या राजकीय वर्तुळात चर्चांना उधाण आले होते. चंदीगडमध्ये आयोजित एका पत्रकार परिषदेत, पत्रकारांनी शॅली चौधरी यांच्यासह काँग्रेसच्या इतर चार आमदारांची नावे घेतली, ज्यांनी पक्षादेशाविरुद्ध क्रॉस व्होटिंग केल्याचा संशय आहे. हुडा यांनी या नावांना दुजोराही दिला नाही आणि ती नावे फेटाळूनही लावली नाहीत. जेव्हा पत्रकारांनी निदर्शनास आणून दिले की, ज्यांची नावे चर्चेत आहेत ते आमदार पत्रकार परिषदेला गैरहजर होते, तर इतर आमदार मात्र उपस्थित होते; तेव्हा हुडा म्हणाले, “जे इथे नाहीत…”—आणि त्यांनी ते वाक्य अर्धवटच सोडले. पत्रकारांनी ते वाक्य पूर्ण केले: “जे इथे नाहीत, तेच यात सामील आहेत”.

गुर्जर यांच्या राजीनाम्याबाबत विचारले असता, हुडा यांनी अत्यंत स्पष्ट भूमिका मांडली. हा राजीनामा त्यांच्या पतीने नव्हे, तर खुद्द त्या आमदारानेच (पत्नीने) द्यायला हवा होता, असे त्यांनी म्हटले. त्यानंतर दिल्लीमध्ये, काँग्रेसचे खासदार दीपेंद्र हुडा यांनी एआयसीसी मुख्यालयात पत्रकारांशी बोलताना सांगितले की, पक्षाच्या उमेदवाराविरुद्ध मतदान करणाऱ्या आमदारांवर पक्षाच्या ‘हायकमांड’ने यापूर्वीच शिस्तभंगाची कारवाई सुरू केली आहे आणि त्यांची नावे लवकरच सार्वजनिक केली जातील. झज्जर मतदारसंघातील काँग्रेस आमदार आणि 2005 ते 2014 या काळात हुडा यांच्या मंत्रिमंडळात मंत्री राहिलेल्या गीता भुक्कल यांनी मात्र राज्यसभा निवडणुकीतील चौधरी यांच्या भूमिकेवर अधिक स्पष्ट शब्दांत बोट ठेवले. “आम्ही हिमाचल प्रदेशच्या दौऱ्यावर असताना त्या  माझ्यासोबत होत्या; तिथे काँग्रेस आमदारांना ‘फोडाफोडी’पासून  वाचवण्यासाठी हॉटेल्समध्ये ठेवण्यात आले होते. त्या संपूर्ण काळात त्या ‘राधे राधे’ गुणगुणत होत्या. तरीही… प्रतिस्पर्ध्याला मतदान करून त्यांनी आपल्या पक्षाशी गद्दारी केली,” असा आरोप त्यांनी केला.

हरियाणा काँग्रेसची विजयासाठी कसरत

हरियाणाच्या 90 आमदारांपैकी, आयएनएलडीचे दोन आमदार मतदानापासून अलिप्त राहिले. इतर पाच मते—ज्यामध्ये काँग्रेसची चार आणि भाजपचे एक मत होते—अवैध ठरवण्यात आली; तर काँग्रेसच्या पाच आमदारांनी पक्षाचे अधिकृत उमेदवार कर्मवीर बौध यांच्याऐवजी, भाजप-समर्थित अपक्ष उमेदवार सतीश नांदल यांना मतदान केले. त्यामुळे वैध मतांची संख्या 83 उरली. ‘एकल संक्रमणीय मतदान पद्धती’नुसार, विजयासाठी आवश्यक असलेला मतांचा कोटा 27.67 इतका निश्चित झाला. भाजपचे संजय भाटिया यांना 39 ‘प्रथम-पसंतीची’ मते मिळाली आणि त्यांनी विजयाचा निकष सहजपणे पार केला; त्यांच्याकडील अतिरिक्त मते नांदल यांच्याकडे हस्तांतरित झाली. बौध यांना 28 ‘प्रथम-पसंतीची’ मते मिळाली. नांदल यांनी एकूण 27.33 मते मिळवली—ज्यामध्ये त्यांची स्वतःची 16 ‘प्रथम-पसंतीची’ मते आणि भाटिया यांच्याकडून हस्तांतरित झालेली अतिरिक्त मते यांचा समावेश होता. नांदल आणि बौध यांच्यातील मतांचे अंतर केवळ 0.67 इतकेच होते.

विशेष म्हणजे, ज्या पाच काँग्रेस आमदारांनी नांदल यांना मतदान केल्याचा संशय आहे, त्यापैकी चार आमदार मतदानाच्या आधीचे तीन दिवस हिमाचल प्रदेशमध्ये पक्षाच्या ‘आमदार-सुरक्षा मोहिमेचा’ भाग होते; असे असूनही, त्यांना भाजप-समर्थित उमेदवाराशी संपर्क साधण्यात यश आले. यामध्ये आणखी भर म्हणून, गुर्जर-चौधरी कुटुंबाचे भाजपशी वैयक्तिक संबंध आहेत. शॅली चौधरी यांच्या धाकट्या मुलीचा विवाह केंद्रीय राज्यमंत्री कृष्ण पाल गुर्जर यांचे पुतणे उत्कर्ष चौधरी यांच्याशी झाला आहे.

नारायणगडचा संदर्भ आणि गुर्जर यांच्या कायदेशीर अडचणी

नारायणगडला स्वतःची अशी एक पार्श्वभूमी आहे. हा मुख्यमंत्री सैनी यांचा बालेकिल्ला आहे. 2014 मध्ये, त्यांनी खुद्द राम किशन गुर्जर यांचाच पराभव करून ही जागा जिंकली होती. त्यापूर्वी, 2005 मध्ये, गुर्जर यांनीच आयएनएलडी आणि भाजपच्या उमेदवारांचा पराभव करून ही जागा आपल्या नावे केली होती. 2009 मध्ये, नारायणगढ येथील एका पत्रकाराच्या आत्महत्येप्रकरणी गुर्जर यांचे नाव समोर आले होते. मार्च 2017 मध्ये, एका सत्र न्यायालयाने पत्रकार पंकज खन्ना यांच्या आत्महत्येस प्रवृत्त केल्याप्रकरणी त्यांना दोषी ठरवले आणि चार वर्षांच्या कारावासाची शिक्षा सुनावली. तथापि, त्याच वर्षी मे महिन्यात पंजाब आणि हरियाणा उच्च न्यायालयाने गुर्जर यांना सुनावलेल्या शिक्षेला स्थगिती दिली. याच प्रकरणामुळे त्यांना 2019 ची विधानसभा निवडणूक लढवता आली नाही; परिणामी, त्यांची पत्नी शॅली चौधरी यांचा निवडणूक राजकारणात प्रवेश झाला.

काँग्रेसची पुढील चाल—म्हणजेच त्या पाच आमदारांना पाठवण्यात येणाऱ्या औपचारिक नोटिसा आणि त्यानंतर केली जाणारी कोणतीही कारवाई—यावरून पक्षाचे ‘हायकमांड’ (पक्षश्रेष्ठी) कठोर पावले उचलण्यास तयार आहेत, की मग केवळ थोडक्यात टळलेल्या संकटावर समाधान मानून पुढे जाण्याचा निर्णय घेतात, याची कसोटी लागेल.