मुंबई: ‘दिल्ली आणि देशाच्या सुरक्षेसाठी महाराष्ट्राने केलेल्या त्यागा’ला अधोरेखित करण्याच्या उद्देशाने, राज्यातील महायुती सरकारने शिंदे घराण्यातील मराठा सेनापती दत्ताजी शिंदे यांच्या स्मरणार्थ राष्ट्रीय राजधानीत एक स्मारक उभारण्याची योजना आखली आहे. महाराष्ट्र सरकारला हे स्मारक बुराडीजवळील झरोडा माजरा मेट्रो स्टेशनजवळ उभारायचे आहे, जिथे पानिपतच्या तिसऱ्या युद्धापूर्वी लढताना दत्ताजी शिंदे, ज्यांना काही संदर्भांमध्ये दत्ताजी सिंधिया म्हणूनही ओळखले जाते, यांचा मृत्यू झाला होता. स्मारकाच्या बांधकामाला मंजुरी देणाऱ्या महाराष्ट्र सरकारच्या ठरावात म्हटले आहे की, “हे स्मारक देशाला परकीय आक्रमणांपासून वाचवण्यासाठी मराठ्यांनी केलेल्या इतिहासाला आणि दिल्ली व देशाच्या रक्षणासाठी महाराष्ट्राने केलेल्या त्यागाला अधोरेखित करण्यास मदत करेल.”
दत्ताजी शिंदे हे शिंदे घराण्याचे संस्थापक राणोजीराव शिंदे यांचे दुसरे पुत्र होते. त्यांनी त्यांचे पुतणे जानकोजीराव शिंदे, जे ग्वाल्हेरचे महाराजा होते, त्यांच्या अल्पवयीन काळात राजप्रतिनिधी म्हणून काम केले. ज्या काळात मराठे आणि अफगाण यांच्यात तीव्र संघर्ष सुरू होता, त्या काळात दत्ताजीराव शिंदे यांनी अफगाण आक्रमणांविरुद्ध मराठा सैन्याचे नेतृत्व केले होते. अफगाणांचा सामना करण्यासाठी त्यांना पंजाब प्रांताचे सेनापती म्हणून जबाबदारी देण्यात आली होती आणि त्यांच्यामुळेच मराठ्यांना एका वेळी अटॉक आणि पेशावरचे किल्ले जिंकणे शक्य झाले. पानिपतच्या तिसऱ्या युद्धाच्या सुमारे एक वर्ष आधी बरारी घाटाच्या लढाईत दत्ताजीराव शिंदे यांचा मृत्यू झाला. त्यांनी “बचेंगे तो और भी लढेंगे” (जर आपण वाचलो, तर आणखी लढू) अशी युद्धगर्जना केली होती, जी मराठा लोककथेचा भाग बनली.
‘दिल्ली विकास प्राधिकरणाशी चर्चा सुरू’
या प्रकल्पाच्या अंमलबजावणीसाठी महाराष्ट्र पर्यटन विभागाची नोडल विभाग म्हणून नियुक्ती करण्यात आली आहे. राज्य पर्यटन विभागाच्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने ‘द प्रिंट’ला सांगितले की, “तिथे जमिनीचा तुकडा मिळवण्यासाठी आम्ही दिल्ली विकास प्राधिकरणाशी प्राथमिक चर्चा केली आहे. मेट्रो स्टेशनच्या जवळ स्मारक उभारण्यासाठी योग्य जागेची ओळख अद्याप बाकी आहे.” या टप्प्यावर, स्मारक किती मोठे असेल आणि त्यासाठी किती खर्च येईल, यासारखे तपशील अद्याप निश्चित करायचे आहेत, असेही त्यांनी सांगितले. राज्य पर्यटन विभागाने महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळाला (एमटीडीसी) या स्मारकासाठी एक सविस्तर योजना तयार करण्यास सांगितले आहे, ज्यामध्ये अभिलेखागाराचे संग्रहालय, दृकश्राव्य सादरीकरण इत्यादींचा समावेश करण्याच्या शक्यता तपासल्या जातील. “मराठा इतिहासात महत्त्वाच्या ठरलेल्या आणि विविध मराठा योद्ध्यांच्या पराक्रमांसाठी ओळखल्या जाणाऱ्या महाराष्ट्राबाहेरील ठिकाणांचा विकास करण्याच्या महाराष्ट्र सरकारच्या मोठ्या निर्णयाचा हा एक भाग आहे,” असे अधिकाऱ्याने सांगितले. महाराष्ट्राबाहेर मराठ्यांचा इतिहास लोकप्रिय करणे आणि तो पुढील पिढ्यांसाठीही प्रासंगिक बनवणे, ही यामागील कल्पना आहे, असे अधिकारी सांगतात.
गेल्यावर्षी, राज्य सरकारने आग्रा येथे छत्रपती शिवाजी महाराजांचे भव्य स्मारक उभारण्याची घोषणा केली होती. याच ठिकाणी मुघल बादशाह औरंगजेबाने मराठा योद्धा राजाला नजरकैदेत ठेवले होते आणि कडक पाळत असूनही महाराजांनी तिथून सुटका करून घेतली होती. हे स्मारक अजूनही नियोजनाच्या टप्प्यात आहे.
Recent Comments