भाजप आमदार युम्नम खेमचंद होणार मणिपूरचे नवे मुख्यमंत्री

युम्नम खेमचंद सिंग | चित्रण : श्रुती नैथानी

नवी दिल्ली: बासष्टवर्षीय मेईतेई भाजप आमदार युम्नाम खेमचंद सिंग, हे मणिपूरचे नवे मुख्यमंत्री असणार आहेत. मणिपूर राज्य सध्या एका आव्हानात्मक टप्प्यातून जात आहे. 2024 च्या मध्यावर, मणिपूर हिंसाचाराने पेटले होते, तेव्हा खेमचंद यांनी एका बैठकीत एन. बिरेन सिंह यांना मुख्यमंत्रीपदावरून पायउतार होण्यास सांगितले होते, कारण त्यांच्या सरकारला शांतता प्रस्थापित करण्यात आलेल्या अपयशामुळे लोकांमध्ये तीव्र संताप वाढत होता. या बैठकीला उपस्थित असलेल्या एका भाजप नेत्याने ‘द प्रिंट’ला सांगितले की, “खेमचंद म्हणाले की, पक्षाचे सर्व आमदार बिरेन यांच्यासोबत राजीनामा देण्यास तयार आहेत. मुख्यमंत्र्यांनी त्यांचे ऐकले, पण फारसे काही बोलले नाहीत.” त्यानंतरच्या महिन्यांत, आरएसएसच्या जवळचे मानले जाणारे खेमचंद, माजी मुख्यमंत्र्यांचे एक प्रमुख टीकाकार बनले.

जून 2024 मध्ये, जेव्हा मणिपूरमधील वांशिक संघर्ष अजूनही धुमसत होता, तेव्हा बंदुका घेतलेले दोन डझनांहून अधिक लोक जीपमधून त्यांच्या इम्फाळ येथील निवासस्थानाबाहेर आले, तरीही ते डगमगले नाहीत. ते लोक त्यांच्या वाहनांमधून उतरले आणि खेमचंद यांच्या घराच्या गेटकडे जाऊ लागले. गेटवर लावलेल्या सीसीटीव्ही कॅमेऱ्यांमध्ये ही गडबड कैद झाली. सुरक्षा कर्मचारी गेटवर आले, पोलिसांना सतर्क करण्यात आले आणि त्या सशस्त्र लोकांना माघार घेण्यास भाग पाडले गेले, असे दोन राज्य भाजप नेते आणि एका सुरक्षा अधिकाऱ्याने, ‘द प्रिंट’ला सांगितले. खेमचंद हे त्या भाजप आमदारांपैकी एक होते, ज्यांना केंद्रीय नेतृत्वाने जमिनीवरील परिस्थितीचा आढावा घेण्यासाठी अनेक प्रसंगी दिल्लीला बोलावले होते, आणि त्यांनी केंद्रीय नेतृत्वाला सांगितले की बिरेन सिंह यांच्या विरोधात असंतोष वाढत आहे आणि त्यामुळे पक्षाला निवडणुकीत नुकसान होऊ शकते. 2024 च्या लोकसभा निवडणुकीत भाजपने राज्यातील आपल्या दोन्ही जागा गमावल्या. खेमचंद हे त्या आमदारांपैकी एक होते, जे 9 फेब्रुवारी 2025 रोजी बिरेन सिंह यांनी मुख्यमंत्रीपदाचा राजीनामा देण्याच्या काही दिवस आधी दिल्लीत होते आणि त्यांनी केंद्रीय नेतृत्वाला भाजप आमदारांच्या एका गटाकडून काँग्रेसच्या राज्य विधानसभेतील अविश्वास ठरावाला पाठिंबा देण्याच्या संभाव्य धोक्याबद्दल सांगितले होते, ज्यामुळे त्यांचे सरकार पडू शकले असते. ही एक महत्त्वपूर्ण माहिती होती, ज्यामुळे पक्षाच्या केंद्रीय नेतृत्वाला सिंह यांच्या राजीनाम्याची मागणी करण्यास भाग पडले.

विशेष म्हणजे, मंगळवारी बिरेन सिंह यांनीच खेमचंद यांचे नाव भाजपच्या विधिमंडळ पक्षनेतेपदासाठी प्रस्तावित केले.

 ‘बिरेन यांच्या कायमच विरोधात नाही’

मात्र, खेमचंद नेहमीच बिरेन-विरोधी नव्हते. इम्फाळमधील सिंगजामेई मतदारसंघाचे दोन वेळा आमदार राहिलेल्या खेमचंद यांना 2017 ते 2022 दरम्यान बिरेन सिंग यांच्या सरकारच्या पहिल्या कार्यकाळात विधानसभेचे अध्यक्ष बनवण्यात आले होते. “त्यावेळी ते बिरेन यांचे निष्ठावान होते. पहिल्यांदाच आमदार असूनही ते अध्यक्ष झाले,” असे नाव न सांगण्याच्या अटीवर एका दुसऱ्या भाजप आमदाराने सांगितले. 2022 मध्ये भाजप पुन्हा निवडून आल्यावरही खेमचंद हे पसंतीचे नेते राहिले. त्यांना मंत्रिमंडळात स्थान देण्यात आले आणि त्यांच्याकडे नगरपालिका प्रशासन आणि गृहनिर्माण विकास; ग्रामीण विकास आणि पंचायती राज; आणि शिक्षण यांसारखी महत्त्वाची खाती सोपवण्यात आली. डिसेंबर 2025 मध्ये, 62 व्या वर्षी सोल येथील ग्लोबल ट्रॅडिशनल तायक्वांदो फेडरेशनकडून 5 वा डॅन ब्लॅक बेल्ट मिळाल्यानंतर खेमचंद यांनी ‘एक्स’वर एक चित्र पोस्ट केले. दहावी उत्तीर्ण असलेले खेमचंद 2000 च्या दशकाच्या सुरुवातीला राजकारणात आले, परंतु त्यांनी पहिली निवडणूक 2017 मध्ये लढवली.

कुकी मदत शिबिराला भेट देणारे पहिले मेईतेई आमदार

संघर्षानंतर, मणिपूर वांशिक आधारावर विभागले गेले, ज्यात मेईतेई लोक खोऱ्यापुरते आणि कुकी-झो लोक डोंगराळ भागापुरते मर्यादित राहिले. ही दरी इतकी मोठी होती, की दोन्ही समुदायांचे लोक एकमेकांच्या प्रदेशात जाण्याचे धाडस करत नव्हते. या अस्थिर परिस्थितीत, गेल्या डिसेंबरमध्ये, राज्यात वांशिक हिंसाचार सुरू झाल्यानंतर अडीच वर्षांहून अधिक काळानंतर, खेमचंद हे उखरुल या डोंगराळ जिल्ह्यातील कुकी-झो समुदायाच्या विस्थापित लोकांसाठी असलेल्या मदत शिबिरांना भेट देणारे पहिले मेईतेई आमदार ठरले. मात्र, त्यांच्या या भेटीमुळे कुकी-झो नागरी समाज संघटनांकडून त्यांच्यावर जोरदार टीका झाली. त्यांनी ही भेट ‘अनधिकृत’ आणि ‘राजकीय हेतूने प्रेरित’ असल्याचे म्हटले आणि आमदार मदत शिबिरांना भेट देण्यासाठी आले तेव्हा तेथील बहुतेक लोक उपस्थित नव्हते, असेही सांगितले.