‘निवडणूक आयोग व एनडीएच्या संगनमतामुळे बिहारमध्ये काँग्रेस पराभूत’: तारिक अन्वर

काँग्रेस नेते आणि कटिहारचे लोकसभा खासदार तारिक अन्वर एका मुलाखतीदरम्यान

नवी दिल्ली: बिहार विधानसभा निवडणुकीत इंडिया ब्लॉकच्या दारुण पराभवाचे कारण निवडणूक आयोग आणि सत्ताधारी एनडीए यांच्यातील संगनमत असल्याचे काँग्रेसच्या अनेक वरिष्ठ नेत्यांनी सांगितले आहे, ज्यामुळे खेळाचे मैदान असमान झाले. तथापि, पक्षातील काही नेत्यांनी काँग्रेस नेतृत्वाला इशारा दिला होता, की कमकुवत उमेदवार आणि आघाडीतील भागीदार आरजेडीशी समन्वयाचा अभाव यासारख्या अनेक घटकांमुळे बिहारमधील पक्षाचा प्रचार चुकीच्या मार्गावर जाऊ शकतो. कटिहारचे लोकसभा खासदार तारिक अन्वर हेही त्या आवाजांपैकी एक आहेत.

मंगळवारी ‘द प्रिंट’ला दिलेल्या मुलाखतीत, बिहारमधील काँग्रेसच्या सर्वात अनुभवी चेहऱ्यांपैकी एक असलेले अन्वर म्हणाले, की, इतर सर्व गोष्टींपेक्षा, पक्षाचे बिहार प्रभारी म्हणून कृष्णा अल्लावरू यांची नियुक्ती ही राज्यात पक्षाचे भवितव्य निश्चित करणारी होती. यावेळी काँग्रेसने बिहारमध्ये लढवलेल्या 61 जागांपैकी फक्त सहा जागा जिंकल्या. “यावेळी मला सुरुवातीपासूनच भीती वाटत होती, कारण ज्याला बिहारचे काहीही ज्ञान नाही, ज्याला काहीच माहिती नाही, ज्याने कधीही निवडणूक लढवली नाही, अशा एका व्यक्तीला तिथे पाठवण्यात आले. मला सुरुवातीलाच हा चुकीचा निर्णय वाटला. त्याची काम करण्याची शैली योग्य नव्हती. जेव्हा तुम्ही चुकीच्या पायावर सुरुवात करता तेव्हा शेवट कसा होईल अशी अपेक्षा करता?” अन्वर म्हणाले.

आंध्र प्रदेशचे असलेले अल्लावरू यांनी 2010 मध्ये काँग्रेसमध्ये सामील होण्यापूर्वी केपीएमजी आणि शादी डॉट कॉम सारख्या विविध खाजगी कंपन्यांमध्ये सल्लागार म्हणून काम केले. ते विरोधी पक्षनेते (एलओपी) राहुल गांधी यांच्या खूप जवळचे मानले जाणारे काँग्रेस नेते आहेत आणि फेब्रुवारीमध्ये मोहन प्रकाश यांच्या जागी पक्षाचे बिहार प्रभारी म्हणून नियुक्त झाले. अल्लावरू यांच्या या पदावर नियुक्तीच्या वेळेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करत अन्वर म्हणाले की, काही महिन्यांत बिहारसारख्या गुंतागुंतीच्या राज्याला प्रभारी समजून घेईल अशी अपेक्षा करणे अवास्तव आहे. त्यांनी असा युक्तिवाद केला की निवडणुकीचा अर्धा निकाल उमेदवारांच्या निवडीवर अवलंबून असतो – एक क्षेत्र जिथे त्यांना वाटते की चुका झाल्या आहेत. “तुम्हाला मतदारसंघात लोकप्रिय असलेले उमेदवार हवेत. एकूण निवड चुकीची होती,” असे ते म्हणाले. लोकसभा खासदार म्हणून सहाव्यांदा काम करणाऱ्या अन्वर यांनी आरोप केला, की अल्लावरू यांनी राज्य नेत्यांना विश्वासात घेतले नाही, सल्लामसलत टाळली आणि बैठकांना निराश केले. कटिहार खासदार पुढे म्हणाले, की राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी (एनडीए) देखील स्वतःच्या अंतर्गत तणावांना तोंड देत असताना, ते त्वरित सोडवले गेले. “अनेक वरिष्ठांशी सल्लामसलत केली गेली नाही. जेव्हा जेव्हा कोणताही पदाधिकारी, कार्यकर्ता किंवा इच्छुक त्यांच्याकडे (अल्लावरू) गेला तेव्हा ते कधीही समाधानी परतले नाहीत,” असे अन्वर म्हणाले.

त्यांनी असा युक्तिवाद केला की, 2020 च्या विधानसभा निवडणुकीत बिहारमधील कमकुवत संघटनात्मक उपस्थिती आणि कमी स्ट्राइक रेट लक्षात घेता काँग्रेसने 50 पेक्षा जास्त जागा लढवायला नको होत्या. 2020 मध्ये, पक्षाने लढवलेल्या 70 जागांपैकी फक्त 19 जागा जिंकल्या होत्या. त्यांनी बिहार काँग्रेस अध्यक्ष राजेश राम यांच्या संघटनात्मक श्रेयावरही प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आणि ते फक्त दुसऱ्यांदा आमदार असल्याचे नमूद केले. “ते अध्यक्षपदासाठी योग्य पर्याय नव्हते,” अन्वर म्हणाले. 1988-89 पर्यंत बिहार काँग्रेसचे अध्यक्ष राहिलेले अन्वर म्हणाले की, 14 नोव्हेंबर रोजी बिहार विधानसभा निवडणुकीचे निकाल जाहीर झाल्यानंतर झालेल्या बैठकीत त्यांनी पक्षाचे अध्यक्ष मल्लिकार्जुन खर्गे यांच्याशी हे निरीक्षण शेअर केले. खरगे लवकरच पक्षाच्या सर्वोच्च निर्णय घेणाऱ्या मंचाची (सीडब्ल्यूसी) बैठक बोलावतील, असे त्यांनी पुढे सांगितले. बिहार निकालांचे विश्लेषण करण्यासाठी काँग्रेस एक विशिष्ट समिती स्थापन करण्याचा विचार देखील करू शकते, असे अन्वर म्हणाले. जेव्हा असे निदर्शनास आणून देण्यात आले की काँग्रेस नेतृत्वाकडून अशा समित्यांचे अहवाल कधीही सार्वजनिक केले जात नाहीत किंवा पक्षाच्या व्यासपीठांवर चर्चा केली जात नाही, तेव्हा अन्वर म्हणाले, “काहीही लपवण्यात अर्थ नाही.” अन्वर यांनी असा युक्तिवाद केला की काँग्रेसने वरच्या पातळीवरच्या सुधारणांवर अवलंबून राहण्याऐवजी तळागाळातील कामाकडे परत यावे. “आमची तळागाळातील संघटना कमकुवत आहे. बूथ व्यवस्थापन नाही. अध्यक्ष किंवा निरीक्षक बदलल्याने काम होणार नाही,” असे लोकसभा खासदार म्हणाले.

विशेष सखोल पडताळणी (एसआयआर) उपक्रमांतर्गत मतदार वगळण्याशी संबंधित मुद्द्यांकडे लक्ष वेधत निवडणूक आयोग तटस्थपणे काम करण्यात अपयशी ठरल्याचा आरोपही अन्वर यांनी केला. अन्वर म्हणाले की, बिहारमध्ये ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन (एआयएमआयएम) च्या पाच उमेदवारांचा विजय हा मुस्लिम समुदायातील कट्टरपंथीयांच्या वाढत्या प्रभावाचे प्रतिबिंब आहे, जो वाढत्या “हिंदू सांप्रदायिकता” ला प्रतिसाद आहे. भाजपचा सामना करण्यासाठी काँग्रेसला अप्रभावी मानल्यामुळे समुदायाचे काही भाग मुस्लिम ओळखीवर आधारित पक्षांकडे वळत आहेत, असे ते म्हणाले.

“मुस्लिम समुदायात सांप्रदायिक शक्तींनी प्रवेश केला आहे” असा इशारा देत त्यांनी एआयएमआयएम आणि भाजपला “एकाच नाण्याच्या दोन बाजू” असे वर्णन केले. त्यांनी नमूद केले की, काँग्रेसने ऐतिहासिकदृष्ट्या मुस्लिम नेत्यांना उंचावले आहे, बिहार, आसाम आणि राजस्थानमधील माजी मुख्यमंत्र्यांची नावे घेतली आहेत.