पश्चिम बंगालमध्ये काँग्रेसची अवस्था बिकट, अद्याप प्रचाराला सुरुवात नाही

पश्चिम बंगाल काँग्रेसचे प्रदेशाध्यक्ष शुभंकर सरकार सोमवारी कोलकाता येथे राज्य युनिटच्या बैठकीत.

नवी दिल्ली: पश्चिम बंगाल निवडणुका स्वबळावर लढवायच्या की डाव्या किंवा तृणमूल काँग्रेससोबत आघाडी करायची, याबद्दल पक्षाच्या हायकमांडकडून स्पष्टतेचा पूर्ण अभाव असल्याने राज्यात काँग्रेसची अवस्था गोंधळाची झाली आहे. परिणामी, भाजप आणि टीएमसीने वेगाने निवडणूक प्रचाराला सुरुवात केली असतानाही, काँग्रेसचे नेते अद्याप प्रचार मोहीम सुरू करू शकलेले नाहीत. मिळालेल्या माहितीनुसार, गेल्या काही महिन्यांत बंगाल काँग्रेसच्या जिल्हाध्यक्षांसह बहुसंख्य पदाधिकाऱ्यांनी स्वतंत्र बैठकांमध्ये नेतृत्वाला कळवले आहे की, त्यांचा केवळ टीएमसीसोबत आघाडी करण्याच्या कोणत्याही प्रस्तावाला विरोध नाही, तर डाव्या आघाडीसोबतची पक्षाची दशकाहून जुनी निवडणूक युती संपुष्टात आणण्याच्याही ते बाजूने आहेत.

मात्र, काँग्रेस हायकमांडने यावर अद्याप कोणताही निर्णय घेतलेला नाही. या गोंधळात भर पडली आहे ती सुदीप रॉय बर्मन यांच्यामुळे. पश्चिम बंगालमधील निवडणुकांसाठी अखिल भारतीय काँग्रेस कमिटीचे (एआयसीसी) वरिष्ठ निरीक्षक म्हणून नियुक्त झालेल्या बर्मन यांनी पक्षाच्या राज्य पदाधिकाऱ्यांसोबतच्या पहिल्याच बैठकीत भाजपला ‘मुख्य शत्रू’ म्हणून संबोधले, असे सूत्रांनी ‘द प्रिंट’ला सांगितले. “सुदीप रॉय बर्मन यांनी आघाडीबद्दल स्पष्टपणे काहीही सांगितले नसले तरी, बैठकीला उपस्थित असलेल्यांनी असा अर्थ लावला, की हायकमांड टीएमसीसोबत जागावाटपाच्या कल्पनेचा विचार करत आहे. अखेर, एका वरिष्ठ निरीक्षकाकडून हायकमांडचीच भूमिका मांडण्याची अपेक्षा असते,” असे पश्चिम बंगाल काँग्रेसच्या एका वरिष्ठ पदाधिकाऱ्याने सांगितले. दुसरीकडे, टीएमसीने आपण स्वबळावर निवडणूक लढवणार असल्याचे आधीच जाहीर केले आहे. तर, सीपीआय(एम)ने रविवारी आपल्या केंद्रीय समितीच्या बैठकीनंतर घोषणा केली की, “समाज ध्रुवीकरण करण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या टीएमसी आणि भाजप या दोन्ही पक्षांच्या पराभवासाठी पक्ष काम करेल” आणि “त्यांच्या विरोधात काम करण्यास तयार असलेल्या सर्व शक्तींना एकत्र आणण्याचा प्रयत्न करेल”, असे सांगून काँग्रेससोबत आघाडीसाठी आपले दरवाजे खुले असल्याचे संकेत दिले.

“काँग्रेसच्या पश्चिम बंगाल युनिटमध्ये एकही असा नेता नाही, जो टीएमसीसोबत कोणताही समझोता स्वीकारायला तयार असेल,” असे पश्चिम बंगाल काँग्रेसच्या एका शीर्षस्थ नेत्याने सांगितले. “डाव्यांच्या बाबतीत बोलायचे झाल्यास, अधीर रंजन चौधरी आणि प्रदीप भट्टाचार्य यांच्यासह दोन वरिष्ठ काँग्रेस नेत्यांच्या नेतृत्वाखाली एक गट आहे, जो नेहमीच आघाडीच्या बाजूने राहिला आहे. परंतु बहुसंख्य नेते आणि कार्यकर्ते स्वबळावर निवडणूक लढवण्याची गरज असल्याचे सांगत आहेत.” त्या नेत्याने पुढे म्हटले: “कोणत्याही परिस्थितीत, सध्या स्पष्टतेची गरज आहे. एकदा ती स्पष्टता आली की, संभाव्य उमेदवार किमान त्यांच्या प्रचाराची किंवा निधी उभारणीची योजना आखू शकतील.” 2011 मध्ये, जेव्हा 34 वर्षांच्या अखंड सत्तेनंतर डाव्या आघाडीला सत्तेवरून पायउतार व्हावे लागले, तेव्हा काँग्रेसने टीएमसीसोबत युती केली होती, परंतु पाच वर्षांच्या आतच त्यांनी डाव्यांसोबत हातमिळवणी केली. 2016 पासून, काँग्रेसने डाव्या आघाडीचा मित्रपक्ष म्हणून दोन विधानसभा निवडणुका आणि एक लोकसभा निवडणूक लढवली आहे, परंतु तरीही ते राज्य राजकारणात एक संघर्ष करणारा, किरकोळ पक्षच राहिला आहे. 2011 मध्ये, तत्कालीन यूपीएचा भाग असलेल्या टीएमसीने 184 जागा जिंकल्या होत्या, तर 294 सदस्यीय पश्चिम बंगाल विधानसभेत काँग्रेसला 42 जागा मिळाल्या होत्या.

2016 मध्ये, टीएमसीला सत्तेवरून हटवण्यासाठी डाव्यांसोबत हातमिळवणी केल्यानंतर, काँग्रेसने 44 जागा जिंकल्या, ज्या सीपीआय(एम)च्या 26 जागांपेक्षा जास्त होत्या. तथापि, मतांच्या टक्केवारीच्या बाबतीत, काँग्रेसला 12.25 टक्के मते मिळाली, तर सीपीआय(एम)ला 19.75 टक्के मते मिळाली. टीएमसीने 44.9 टक्के मतांसह 211 जागा जिंकून दणदणीत विजय मिळवला. 2019 च्या लोकसभा निवडणुकीसाठी डावी आघाडी आणि काँग्रेस यांच्यात युती घडवून आणण्याचे अयशस्वी प्रयत्न झाले. अखेरीस, काँग्रेसने स्वबळावर निवडणूक लढवली आणि लढवलेल्या 40 जागांपैकी फक्त दोन जागा जिंकल्या, ज्यात मतांचा वाटा 5.67 टक्के होता—हे पक्षाच्या जवळपास संपुष्टात आलेल्या संघटनात्मक ताकदीचे स्पष्ट प्रतिबिंब होते, कारण 2006 नंतर ही पहिलीच निवडणूक होती, जी त्यांनी एकट्याने लढवली होती. तथापि, 2021 च्या निवडणुकीत, काँग्रेसने पुन्हा एकदा सीपीआय(एम)सोबत जागावाटपाचा करार केला, ज्यात यावेळी आणखी एक पक्ष सामील झाला होता—एका इस्लामिक धर्मगुरूंच्या नेतृत्वाखालील इंडियन सेक्युलर फ्रंट (आयएसएफ). या निवडणुकीत काँग्रेस आणि डावी आघाडी या दोघांनाही एकही जागा मिळाली नाही, ज्यामुळे भाजपसाठी राज्यात प्रमुख विरोधी पक्ष बनण्याचा मार्ग मोकळा झाला. 91 जागांवर निवडणूक लढवलेल्या काँग्रेसला केवळ 2.93 टक्के मते मिळाली, तर 138 मतदारसंघांमध्ये उमेदवार उभे केलेल्या डाव्या आघाडीला 9.32 टक्के मते मिळाली. 2024 च्या सार्वत्रिक निवडणुकांमध्ये ही युती कायम राहिली, तरीही डाव्यांना पुन्हा एकदा एकही जागा मिळाली नाही आणि काँग्रेसला फक्त एक जागा मिळाली, तर ही लढत टीएमसी आणि भाजप यांच्यातच दुहेरी झाली.

“डाव्यांसोबतच्या या वारंवारच्या भागीदारीतून आपल्याला काय मिळाले आहे? सुरुवातीला ते योग्य वाटत होते, कारण डाव्यांची बूथ स्तरावर लक्षणीय उपस्थिती आणि संसाधने होती. आता त्यांच्यावर अवलंबून राहून आपल्याला काय फायदा होणार आहे? यामुळे केवळ केरळमध्ये भाजपला आमच्या विरोधात प्रचार करण्यास मदत होईल, जिथे डावे आमचे मुख्य प्रतिस्पर्धी आहेत,” असे एका काँग्रेस नेत्याने युक्तिवाद केला. सध्या, मुस्लिमबहुल मालदा आणि मुर्शिदाबाद जिल्ह्यांमधील काही जागा वगळता, राज्यात काँग्रेसचे पुनरुज्जीवन होईल अशी आशा फार कमी लोकांना आहे. मालदा उत्तरच्या माजी काँग्रेस खासदार मौसम बेनझीर नूर यांनी टीएमसीमधून पक्षात परत आल्याने काँग्रेसच्या गोटात काही आशा पुन्हा जागृत झाली आहे की, एकेकाळी आपले वर्चस्व असलेल्या या प्रदेशात पक्ष आपली उपस्थिती जाणवून देऊ शकेल.