पालिका निवडणुकांनंतर भाजपसोबत सत्तावाटपासाठी शिंदेंचा संघर्ष?

महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री आणि शिवसेना नेते एकनाथ शिंदे (उजवीकडे) मुंबईत मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्यासोबत.

मुंबई: बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या (बीएमसी) निवडणुकीनंतर मुंबईत किंगमेकर म्हणून उदयास आलेले शिवसेना नेते एकनाथ शिंदे हे केवळ बीएमसीमध्येच नव्हे, तर मुंबई महानगर प्रदेशातील इतर महापालिकांमध्येही सत्तावाटपासाठी जोरदार वाटाघाटी करण्याची शक्यता आहे. आपल्या गटाला एकत्र ठेवण्यासाठी, शिंदे यांनी शनिवारी त्यांच्या नवनिर्वाचित 29 बीएमसी नगरसेवकांना मुंबईतील एका पंचतारांकित हॉटेलमध्ये हलवले, ज्यामुळे यापूर्वी झालेल्या ‘रिसॉर्ट राजकारणा’च्या आठवणी ताज्या झाल्या.

227 प्रभागांच्या बीएमसीमध्ये शिवसेना आणि मित्रपक्ष भाजपने मिळून 114 जागांचा बहुमताचा आकडा पार करून 118 जागा जिंकल्या असूनही, हा अनपेक्षित निर्णय घेण्यात आला. यामुळे देशातील सर्वात श्रीमंत महानगरपालिकेवरील ठाकरे कुटुंबाची दोन दशकांहून अधिक काळाची सत्ता संपुष्टात आली आहे. ‘द प्रिंट’ला शिवसेना सूत्रांनी सांगितले की, नवनिर्वाचित नगरसेवक आणि पक्षाच्या कार्यकर्त्यांची इच्छा आहे की भाजपने त्यांच्यासोबत अडीच वर्षांसाठी महापौरपद वाटून घ्यावे. भाजपने महापालिकेत 89 जागांवर विजय मिळवला आहे. या संदर्भात शिंदे यांनी भाजप किंवा महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांना कोणताही अधिकृत प्रस्ताव दिला नसला तरी, कार्यकर्ते आणि नगरसेवक शिंदे यांच्यावर यासाठी दबाव आणत आहेत, असे सूत्रांनी सांगितले. नाव न सांगण्याच्या अटीवर एका पक्षनेत्याने सांगितले, “हे (शिवसेना संस्थापक) बाळासाहेब ठाकरे यांचे जन्मशताब्दी वर्ष आहे आणि त्यांचा सन्मान करण्यासाठी, आम्हाला वाटते की महापौरपद शिवसेनेला दिले पाहिजे. विधानसभा निवडणुकीतही आम्हाला चांगल्या जागा मिळाल्या होत्या, पण मुख्यमंत्रिपद मिळाले नाही. किमान यावेळी तरी, आमच्या पक्षाच्या कार्यकर्त्यांची इच्छा आहे की आम्हाला बीएमसीमध्ये अर्ध्या कालावधीसाठी महापौरपद मिळावे,” असे त्या नेत्याने पुढे सांगितले.

दुसऱ्या एका शिवसेना नेत्याने ‘द प्रिंट’ला सांगितले की, “पक्षाला महापौरपदाचा पहिला अडीच वर्षांचा कार्यकाळ हवा आहे. कारण, नंतर भाजपने आम्हाला सामावून घेण्यास नकार दिला तर काय? शिवाय, पहिल्या सहामाहीत आमचा महापौर असल्यास, त्याचा आम्हाला 2029 च्या (विधानसभा) निवडणुकीत फायदा होऊ शकतो.” त्या नेत्याने असेही सांगितले की, “बीएमसीमध्ये चार महत्त्वाची पदे आहेत: महापौर, स्थायी समिती अध्यक्ष, सुधारणा समिती अध्यक्ष आणि बेस्ट समिती अध्यक्ष. आमची मागणी आहे, की आम्हाला यापैकी दोन पदे, महापौर आणि दुसरे एक पद मिळावे.” बीएमसीमध्ये, उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेकडे आता 65 जागा आहेत, तर 2017 मध्ये पक्ष अविभाजित असताना त्यांच्याकडे 84 जागा होत्या. 2022 मधील फुटीनंतरही, उद्धव बाळासाहेब ठाकरे गटाची संख्या पुरेशी मजबूत आहे. जर भाजप आणि शिंदे सेनेव्यतिरिक्त इतर सर्व पक्षांची संख्या एकत्र केली, तर ती 109 होते, जी बहुमताच्या जवळ आहे. शनिवारी माध्यमांशी बोलताना, उद्धव ठाकरे यांनी अप्रत्यक्षपणे टिप्पणी केली: “मुंबईत शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) गटाचा महापौर बसवणे हे माझे स्वप्न आहे आणि जर देवाची इच्छा असेल, तर हे स्वप्न नक्कीच पूर्ण होईल. तथापि, सर्व प्रतिकूल परिस्थिती असूनही मिळालेल्या निकालांमुळे पक्ष समाधानी आहे. भाजप कोणत्याही थराला जाऊ शकतो आणि स्वतःहून बहुमत मिळवण्यासाठी (मित्रपक्ष) शिवसेनेच्या नगरसेवकांनाही फोडू शकतो.”

नंतर फडणवीस यांनी याच टिप्पणीचा संदर्भ देत म्हटले: “मलाही ‘देवा’ म्हणतात… आता कुठूनही फोडाफोडी होणार नाही. वरच्या देवानेच ठरवले आहे की, महायुतीचा (भाजप-शिवसेना युती) महापौर होईल.” तथापि, शिवसेना नेत्यांना याची जाणीव आहे की स्थानिक स्वराज्य संस्थांसाठी पक्षांतरबंदी कायदा नाही आणि त्यामुळे आपले नगरसेवक एकत्र ठेवणेच श्रेयस्कर आहे. शिंदे यांच्या जवळच्या तिसऱ्या शिवसेना पदाधिकाऱ्याने ‘द प्रिंट’ला सांगितले की, “भाजपला आता पूर्वीपेक्षा जास्त शिंदे यांची गरज आहे. शिंदे हे किंगमेकरच्या भूमिकेत आहेत. भाजपच्या जागांकडे पहा. त्यांनी सुरुवातीला आम्ही स्वतःच्या बळावर 150 जागा मिळवू असे म्हटले होते, नंतर ते एकट्याने निवडणूक लढवणार असल्याचे म्हणाले, मग त्यांनी तडजोड केली आणि आमच्यासोबत आले. त्यांची स्थिती पहा. ते आम्हाला गृहीत धरू शकत नाहीत. ही केवळ मुंबईसाठीच नव्हे, तर ठाणे, कल्याण-डोंबिवली आणि इतर महापालिकांसाठीही एक रणनीती आहे, जिथे आम्ही महापौरपद मिळवण्याच्या चांगल्या स्थितीत आहोत,” असे ते म्हणाले.

‘घरवापसी’

2022 मध्ये शिवसेनेत फूट पडली, ज्यामुळे महाराष्ट्रातील उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील महाविकास आघाडी सरकार कोसळले. त्यावेळी शिंदे गटाच्या आमदारांना सुरतला आणि नंतर गुवाहाटीला पाठवण्यात आले होते आणि एका हॉटेलमध्ये ठेवण्यात आले होते. फोडाफोडीची कोणतीही भीती कदाचित त्याच काळापासून निर्माण झाली आहे. “भाजप आमच्या नगरसेवकांना फोडू शकणार नाही. तसे केल्यास त्यांच्यासाठी ते खूपच वाईट असेल,” असे तिसऱ्या शिवसेना पदाधिकाऱ्याने ठामपणे सांगितले. मात्र, शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाचे खासदार संजय राऊत यांनी त्या पक्षाला टोमणा मारत म्हटले की, “ज्यांनी शिवसेनेत फूट पाडली, त्यांनाच आता आपल्यासोबतही असेच होईल अशी भीती वाटत आहे. मला आश्चर्य वाटते. शिंदे राज्याचे उपमुख्यमंत्री आहेत. फडणवीस मुख्यमंत्री आणि गृहमंत्री आहेत. आणि जर शिंदेंना त्यांच्याच राज्यात त्यांचे नगरसेवक फोडले जातील, पळवले जातील अशी भीती वाटत असेल, तर हा सर्वात मोठा विनोद आहे,” असे राऊत यांनी माध्यमांशी बोलताना सांगितले. शिंदे गटाचे नवनिर्वाचित नगरसेवक ‘घरवापसी’ करू इच्छित आहेत, असेही त्यांनी नमूद केले. “त्यापैकी बहुतेक शिवसैनिक आहेत आणि त्यांचा विश्वास आहे की मुंबई महानगरपालिकेवर भाजपचा महापौर नसावा. त्यांच्याकडून आम्हाला असे संदेश मिळत आहेत की त्यांना घरवापसी करायची आहे. पुढे काय होते ते पाहूया,” असे राऊत पुढे म्हणाले. तथापि, शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाच्या एका नेत्याने ‘द प्रिंट’ला सांगितले की, “मला नाही वाटत की ही शक्यता आहे.”

“मी सहमत आहे, काही नगरसेवक आमच्या पक्षात परत येऊ इच्छित असतील, पण आम्हाला (बीएमसीमध्ये बहुमतासाठी) किमान 20-22 नगरसेवकांची गरज आहे. आणि सत्ताधारी (महायुती) आघाडी सोडून ईडी, सीबीआय, आयकर विभागाच्या प्रकरणांना सामोरे जाण्याचा धोका कोण पत्करेल? त्यामुळे, मला वाटत नाही की कोणी आमच्याकडे येईल.” अधिकृतपणे, शिंदे गटाच्या शिवसेनेने म्हटले आहे की, नगरसेवकांना एका कार्यशाळेसाठी हलवण्यात आले आहे आणि तिथे विविध कार्यक्रम व चर्चांचे आयोजन करण्यात आले आहे. ‘व्यस्त निवडणूक हंगामानंतर’ या विश्रांतीमुळे त्यांना ‘ताजेतवाने’ वाटेल, असेही सांगण्यात आले असून, ते आणखी दोन-तीन दिवस हॉटेलमध्येच राहतील अशी अपेक्षा आहे.