मुंबई महापौरांसाठीच्या बंगल्याचे नूतनीकरण सुरू

ग्राफिक : दिपाक्षी शर्मा.

मुंबई: तब्बल चार वर्षांच्या कालावधीनंतर, भायखळा येथील महापौर बंगला मुंबईच्या नव्या महापौर रितू तावडे यांच्यासाठी सजवला जात आहे. बंगल्याचे आता नूतनीकरण आणि देखभाल सुरू आहे आणि बीएमसीच्या मते, तो लवकरच तयार होईल. बीएमसीच्या प्रकल्प अभियंत्याने ‘द प्रिंट’ला सांगितले की, हा मोठा प्रकल्प नाही, तर मूलभूत नूतनीकरण सुरू आहे. तसेच कामात साफसफाई, पॉलिशिंग, रंगकाम आणि फर्निचर अपहोल्स्ट्री बदलणे याचा समावेश आहे.

“नवीन महापौर येतील तेव्हा, महापौरांच्या मागण्या आणि गरजांनुसार, आम्ही घरात आणखी वस्तू उपलब्ध करून देऊ. हा वारशानुसार चालत आलेला बंगला आहे, त्यामुळे आम्ही त्याची रचना जास्त बदलू शकत नाही. उर्वरित कामांसाठी मी नंतर निविदा काढेन,” असे अभियंता म्हणाले. भायखळा प्राणीसंग्रहालय बंगल्यापूर्वी, मुंबईचे महापौर दादर शिवाजी पार्कमध्ये राहत होते, जे आता बाळ ठाकरे यांच्या स्मारकात रूपांतरित केले जात आहे. बरेच काम पूर्ण झाले आहे, परंतु स्मारक अद्याप जनतेसाठी खुले झालेले नाही. शिवसेनेचे विश्वनाथ महाडेश्वर आणि किशोरी पेडणेकर यांनी यापूर्वी भायखळा बंगल्याच्या हॉलमध्ये फेरफटका मारला आहे. शिवाजी पार्क निवासस्थान रिकामे केल्यानंतर महाडेश्वर हे बंगल्यात राहणारे पहिले महापौर होते. 20 जानेवारी 2019 रोजी, ते निवासस्थानी गेले आणि त्यांचा कार्यकाळ संपेपर्यंत तिथेच राहिले. नोव्हेंबर 2019 ते मार्च 2022 पर्यंत, सेनेच्या किशोरी पेडणेकर महापौर म्हणून काम करत होत्या आणि याच घरात राहत होत्या. “त्या बंगल्यात माझ्या खूप आठवणी आहेत. माझ्या मुलाच्या लग्नापासून ते कोविड-19 दरम्यान कर्मचाऱ्यांसोबत बंदिस्त राहण्यापर्यंत – माझ्या आठवणी अविस्मरणीय आहेत,” असे माजी महापौर पेडणेकर यांनी ‘द प्रिंट’ला सांगितले. तेव्हापासून, बंगला रिकामा आहे.

गेल्या महिन्यात झालेल्या महानगरपालिकेच्या निवडणुकीनंतर, महायुती बीएमसी प्रशासन स्थापन करण्यास सज्ज झाली आहे, ज्यामध्ये भाजपला चार दशकांत पहिल्यांदाच महापौरपद मिळाले आहे.

शिवाजी पार्क महापौरांचा बंगला

सुमारे एक शतकापूर्वी, ही व्हिक्टोरियन काळातील रचना 1928 मध्ये बिकानेरच्या राणीचे निवासस्थान म्हणून बांधण्यात आली होती. नंतर, ब्रिटिशांनी या मालमत्तेचा वापर कागदपत्रे साठवण्यासाठी केला. चार एकरांमध्ये पसरलेली ही ग्रेड-2 वारसा रचना आहे, जी एक महत्त्वाची स्थानिक ओळख आहे. तिथे अंतर्गत बदल आणि अनुकूल पुनर्वापर करण्यास परवानगी आहे. एक वक्र रस्ता बंगल्यापर्यंत जातो, ज्यामध्ये मागील अंगणात एक बाग आहे. समुद्राभिमुख, बंगल्याभोवती नारळ आणि आंब्याच्या झाडांनी बंगला वेढलेला आहे. 1962 मध्ये, स्वातंत्र्यानंतर, बीएमसीने अधिकृत महापौर निवासस्थान बनवण्यासाठी बंगला विकत घेतला आणि त्याच्या नूतनीकरणासाठी जवळजवळ 1.5 लाख रुपये खर्च केले. 1964-65 पर्यंत या घरात राहणारे पहिले महापौर डॉ. बी.पी. देवगी होते. तेव्हापासून, मुंबईच्या 76 महापौरांनी तेथे निवास केला आहे. समुद्राभिमुख मालमत्ता ग्राउंड-प्लस-वन मजली आहे. ग्राउंड फ्लोअरमध्ये दोन हॉल आहेत, प्रत्येकी 500 चौरस फूट. त्यात एक स्वयंपाकघर आणि 300 चौरस फूट व्हीआयपी रूमदेखील आहे. वरच्या मजल्यावर, बंगल्यात चार बेडरूम आहेत. भायखळा प्राणीसंग्रहालयाचा एक भाग असलेला भायखळा बंगला देखील एक वारसा रचना आहे. ती जवळजवळ 6 हजार चौरस फूट आहे, ज्याच्या मागील अंगणात लॉन आहे. महापौरांचे निवासस्थान होण्यापूर्वी, बीएमसीचे अतिरिक्त महानगरपालिका आयुक्त या बंगल्यात राहत असत.

सध्याचा महापौर बंगला हा एक तळमजला आणि एक मजली इमारत आहे, ज्यामध्ये तळमजल्यावर बैठका आणि अधिकृत कामांसाठी एक मोठा हॉल आहे आणि वरच्या मजल्यावर बाल्कनीसह एक लहान बेडरूम आणि मास्टर बेडरूम आहे. पेडणेकर त्यांच्या निवडीनंतर नोव्हेंबर 2019 मध्ये भायखळा येथील महापौर बंगल्यात स्थलांतरित झाल्या. “कोणी काहीही म्हणो, मी आध्यात्मिक आहे. मी तिथे अंगणात झाडे लावली. मी 8 औदुंबर झाडे (क्लस्टर अंजीर) लावली. एका कोपऱ्यात, चार झाडे एकमेकांच्या जवळ उभी होती. मी तिथे एक बेंच बांधला.” पेडणेकर म्हणाल्या. “घरातील माझ्या सर्वात महत्वाच्या आठवणींपैकी एक म्हणजे माझ्या मुलाचे 2021 मध्ये पार पडलेले लग्न. सर्व प्रोटोकॉलनुसार पार पडले. “पेडणेकर सांगतात. वीरमाता जिजाबाई भोसले उद्यान/राणी बाग/भायखळा प्राणीसंग्रहालयाला जोडलेला हा बंगला अजूनही शांत क्षेत्र म्हणून वर्गीकृत आहे. “कधीकधी मला शक्ती आणि करिश्मा (प्राणीसंग्रहालयातील वाघ) यांच्या गर्जना ऐकू येत. कधीकधी हत्तींचेही आवाज येत” पेडणेकर सांगतात.