स्थानिक स्वराज्य संस्थांवर दावा सांगण्यासाठी पक्षांमध्ये जोरदार वाटाघाटी सुरू

चित्रण : श्रुती नैथानी.

मुंबई: गेल्या काही दिवसांपासून महाराष्ट्रातील शहरांमधील राजकीय वर्तुळात आणि राजकीय पक्षांमध्ये एक वाक्य सामान्य झाले आहे: “नगरसेवक संपर्काबाहेर आहेत.” अनेक महानगरपालिकांमध्ये त्रिशंकू स्थिती निर्माण झाल्यामुळे आणि विशेषतः महायुतीच्या मित्रपक्षांमध्ये सत्तेसाठी तीव्र रस्सीखेच सुरू असल्याने, शहरी स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये सत्ता स्थापनेचा दावा करण्यासाठी जोरदार वाटाघाटी सुरू आहेत. आणि यासाठी, पक्ष युतीचे विविध पर्याय आणि समीकरणे आजमावण्यास तयार आहेत. कल्याण डोंबिवलीमध्ये, एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेने प्रतिस्पर्धी महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेशी (मनसे) हातमिळवणी केली आहे. उल्हासनगरमध्ये, प्रकाश आंबेडकर यांच्या वंचित बहुजन आघाडीने (वंचित) एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेला पाठिंबा दिला आहे, तर शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाने स्थानिक सरकारमध्ये अस्थिरता टाळण्यासाठी भाजपसोबतही संभाव्य युतीचे संकेत दिले आहेत.

“आम्हाला कोणतेही प्रस्ताव आलेले नाहीत, आणि जरी आले तरी आम्ही ते कचरापेटीत टाकतो. पण, काही ठिकाणी भाजपसोबत, म्हणजे, आम्ही शिंदे यांच्यासोबत कधीही जाणार नाही, परंतु जर तिथे इतर पर्याय उपलब्ध असतील, तर पक्षाध्यक्ष निर्णय घेतील. पण कोणीही एकतर्फी निर्णय घेणार नाही,” असे ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेचे राज्यसभा खासदार संजय राऊत यांनी गुरुवारी पत्रकारांना सांगितले.

‘संपर्काबाहेर’ असलेले नगरसेवक

पक्ष आपल्या निवडून आलेल्या नगरसेवकांना विभागीय आयुक्तांकडे गटाची नोंदणी होईपर्यंत एकत्र ठेवत आहेत. काही प्रकरणांमध्ये, गटाची नोंदणी झाल्यानंतरही त्यांना लोकांच्या नजरेपासून आणि इतर राजकीय पक्षांच्या नजरेपासून दूर ठेवले जात आहे. चंद्रपूरमध्ये, जेव्हा काँग्रेस नेते विजय वडेट्टीवार यांना पक्षाच्या नगरसेवकांच्या ठिकाणाबद्दल विचारण्यात आले, तेव्हा त्या आमदाराने गंमतीने सांगितले, “मी तुम्हाला गुगल लोकेशन पाठवतो.” मुंबईत, उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेसाठी एक तणावाचा क्षण आला, जेव्हा बुधवारी पक्षाने कोकण विभागीय आयुक्तांकडे आपल्या नगरसेवकांच्या गटाची नोंदणी केली, तेव्हा त्यांच्या 65 पैकी एक नगरसेविका सरिता म्हस्के संपर्काबाहेर होत्या.

तथापि, म्हस्के गुरुवारी समोर आल्या आणि म्हणाल्या, की त्या शहराबाहेर मंदिरात गेल्या होत्या आणि त्यांचा फोन बंद होता. “मी परत आल्यावर पक्षाच्या नेत्यांशी बोललो आणि माझ्या सुरक्षेसाठी, त्यांनी मला भेटायला येईपर्यंत माझा फोन बंद ठेवण्याची सूचना पक्षाने दिली,” असे म्हस्के म्हणाल्या. मुंबई महानगरपालिकेतही त्रिशंकू कौल मिळाला असून, भाजप 89 जागांसह सर्वांत मोठा पक्ष ठरला आहे. त्यानंतर ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना 65 जागांसह, एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना 29 जागांसह आणि काँग्रेस 24 जागांसह इतर पक्षांच्या पुढे आहे. भाजप आणि शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेने युती करून निवडणूक लढवली होती आणि नंतरचा पक्ष महानगरपालिकेत सत्तावाटपासाठी जोरदार आग्रह धरण्याच्या तयारीत आहे, ज्यात अर्ध्या कालावधीसाठी महापौरपद मिळवण्याचाही समावेश आहे. गेल्या आठवड्यात निकालानंतर दुसऱ्याच दिवशी, शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेने आपल्या 29 निवडून आलेल्या नगरसेवकांना मुंबईतील ‘ताज लँड्स एंड’ हॉटेलमध्ये हलवले. अधिकृतपणे, पक्षाने सांगितले, की त्यांना नागरी कर्तव्यांवरील कार्यशाळेसाठी एकत्र आणण्यात आले होते. नाव न सांगण्याच्या अटीवर, एका निवडून आलेल्या नगरसेवकाने ‘द प्रिंट’ला सांगितले, “आम्ही मंगळवार सकाळपर्यंत तिथे होतो. आमचा गट नोंदवण्यासाठी थेट विभागीय आयुक्तांकडे जाण्याची कल्पना होती, परंतु आमच्या पक्ष आणि भाजपमध्ये थांबून, कदाचित एकत्र जाऊन आमचे गट नोंदवण्याबद्दल चर्चा सुरू होती. दरम्यान, आमच्या पक्षाने आमची सर्व कागदपत्रे, प्रतिज्ञापत्रे आणि स्वाक्षऱ्या तयार ठेवल्या होत्या.” कल्याण-डोंबिवली महानगरपालिकेत, शिवसेना (उबाठा) चे किमान दोन निवडून आलेले नगरसेवक संपर्काबाहेर असल्याचे सांगितले जात आहे आणि पक्षाने त्यांना नोटिसा बजावल्या आहेत.

भाजप आणि शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेने कल्याण डोंबिवली निवडणूक युती म्हणून लढवली आणि 122 सदस्यीय संस्थेत अनुक्रमे 50 आणि 53 जागा मिळवून दोन्ही पक्ष जवळपास बरोबरीत राहिले. कल्याणचे खासदार आणि उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांचे पुत्र श्रीकांत शिंदे यांनी भाजपच्या तुलनेत आपली सौदेबाजीची स्थिती सुधारण्यासाठी मनसेच्या पाच नगरसेवकांचा पाठिंबा मिळवला.

सत्तेसाठी चढाओढ

कल्याण डोंबिवलीतील घडामोडींनंतर, महाराष्ट्राचे भाजप प्रदेशाध्यक्ष आणि डोंबिवली विधानसभा मतदारसंघाचे आमदार रवींद्र चव्हाण यांनी एका निवेदनात म्हटले आहे की, महायुती ठाणे, कल्याण डोंबिवली आणि उल्हासनगर महानगरपालिकांमध्ये महापौरपद मिळवेल. ते म्हणाले की, त्यांनी गेल्या आठवड्यात उपमुख्यमंत्री शिंदे यांच्याशी याबद्दल चर्चा केली होती आणि मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस दावोसहून परत आल्यानंतर सर्व मतभेद दूर केले जातील. दरम्यान, उल्हासनगर महानगरपालिकेत, एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेने वंचित बहुजन आघाडीच्या दोन नगरसेवकांचा, एका अपक्षाचा आणि स्थानिक मित्रपक्ष साई पार्टीच्या एका नगरसेवकाचा पाठिंबा मिळवून बहुमताचा आकडा सहजपणे पार केला आहे. या महापालिकेत भाजप 37 जागांसह सर्वात मोठा पक्ष ठरला, त्यानंतर शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना 36 जागांसह दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. चंद्रपूरमध्ये, 66 सदस्यीय महापालिकेत काँग्रेस सर्वांत मोठा पक्ष ठरला आहे, परंतु त्याला बहुमत मिळालेले नाही. पक्षाने भाजपच्या 23 जागांच्या तुलनेत 27 जागा जिंकल्या. काँग्रेसचा स्थानिक मित्रपक्ष, भारतीय शेतकरी कामगार पक्षाने तीन जागा जिंकल्या, ज्यामुळे काँग्रेसची एकूण संख्या 30 झाली आहे.

शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाने सहा जागा जिंकल्या आहेत, ज्या काँग्रेसला बहुमताचा आकडा पार करण्यासाठी निर्णायक ठरतील. एआयएमआयएम, बहुजन समाज पक्ष आणि शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेने प्रत्येकी एक जागा जिंकली आहे, तर वंचित बहुजन आघाडीने दोन जागा मिळवल्या आहेत. काँग्रेसचे बंडखोर असलेले आणखी दोन अपक्षही विजयी झाले आहेत. शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) आणि वंचित बहुजन आघाडी येथे एक गट म्हणून एकत्र आले आहेत. जिल्ह्यातील काँग्रेसच्या दोन नेत्यांमधील, आमदार विजय वडेट्टीवार आणि खासदार प्रतिभा धानोरकर यांच्यातील मतभेदांमुळे काँग्रेसच्या विजयाला गालबोट लागले आहे. “लोक काहीही म्हणोत, पण चंद्रपूरमध्ये काँग्रेसचाच महापौर होईल. पक्षात मतभेद असू शकतात. भाजपमध्येही फूट आहे; पण त्याबद्दल कोणी बोलत नाही. महापौर आणि उपमहापौर कोणाला बनवायचे याबद्दल कोणताही निर्णय घेण्याचे सर्व अधिकार मी प्रदेशाध्यक्षांना दिले आहेत,” असे वडेट्टीवार यांनी गुरुवारी पत्रकारांशी बोलताना सांगितले. “जो कोणी आम्हाला पाठिंबा देईल, आम्ही त्यांना संतुष्ट करू आणि सरकारमध्ये सामील करून घेऊ. आम्हाला खात्री आहे की शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) 100 टक्के आमच्यासोबत येईल. आमच्या चर्चा झाल्या आहेत,” असेही ते पुढे म्हणाले. दरम्यान, चंद्रपूरमध्ये भाजप ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेला आपल्याकडे वळवण्याचा प्रयत्न करत असल्याचीही चर्चा सुरू आहे.

बुधवारी, शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेला मनसेने दिलेल्या पाठिंब्याचे समर्थन करताना मनसे नेते संदीप देशपांडे म्हणाले, “चंद्रपूरमध्ये ते (ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना) भाजपसोबत चर्चा करत आहेत. ते त्यांच्या स्थानिक परिस्थितीनुसार निर्णय घेत आहेत. आम्हीही आमच्या स्थानिक परिस्थितीनुसार निर्णय घेतला आहे.” चंद्रपूरमधील ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेचे जिल्हाध्यक्ष संदीप गिऱ्हे यांनी सोमवारी पत्रकारांना सांगितले की, पक्षाला काँग्रेससोबत युती करायची आहे. “पण काँग्रेसने आमची मागणी पूर्ण केली पाहिजे. जर पक्षाने तसे केले नाही, तर आमच्यासाठी सर्व मार्ग खुले आहेत. जो पक्ष आम्हाला शिवसेनेचा महापौर देईल, आम्ही त्या पक्षासोबत जाऊ. जो काही निर्णय घेतला जाईल, तो केवळ चर्चेनंतर आणि उद्धवसाहेब ठाकरे यांच्या आदेशानुसारच घेतला जाईल,” असेही त्यांनी पुढे सांगितले. शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) चे प्रवक्ते हर्षल प्रधान यांनी ‘द प्रिंट’ला सांगितले, “आम्ही कोणत्याही परिस्थितीत भाजपसोबत जाणार नाही. आम्ही काँग्रेससोबतच राहू.”

भिवंडीमध्येही, 90 सदस्यीय महानगरपालिकेत काँग्रेस सर्वात मोठा पक्ष म्हणून उदयास आला आहे, त्यांनी 30 जागा जिंकल्या आहेत. बहुमतासाठी 46 जागांची आवश्यकता आहे. काँग्रेसने आपला गट नोंदवला असून, त्यानंतर त्यांनी आपल्या नगरसेवकांना एकत्र ठेवल्याचे वृत्त आहे. शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी काँग्रेसकडे 12 नगरसेवक आहेत, तर समाजवादी पक्षाकडे सहा नगरसेवक आहेत. काँग्रेस पक्ष आपले पारंपरिक मित्रपक्ष समाजवादी पक्ष आणि शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या पाठिंब्याने महापालिकेवर दावा करू शकतो. काँग्रेसचा पारंपरिक बालेकिल्ला असलेल्या मालेगावमध्ये, ‘आयएसएलएएम’ (इंडियन सेक्युलर लार्जेस्ट असेंब्ली ऑफ महाराष्ट्र) हा नवीन पक्ष 84 पैकी 35 जागा जिंकून सर्वात मोठा पक्ष म्हणून उदयास आला आहे. आयएसएलएएम पक्षासोबत निवडणूक लढवलेल्या समाजवादी पक्षाने पाच जागा जिंकल्या असून, बहुमताच्या आकड्यापेक्षा ते केवळ तीन जागांनी कमी पडले आहेत. तीन जागा जिंकलेल्या स्थानिक काँग्रेस युनिटने आयएसएलएएम-समाजवादी पक्षाच्या आघाडीला पाठिंबा देण्याची तयारी दर्शवली आहे.

येथे मंगळवारी पत्रकारांशी बोलताना एआयएमआयएमचे नेते इम्तियाज जलील यांनी सांगितले की, शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेने मालेगावमध्ये समेट घडवण्यासाठी त्यांच्या पक्षाशी संपर्क साधला होता, परंतु एआयएमआयएमने भाजप किंवा शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेसोबत न जाण्याचा निर्णय घेतला आहे. एआयएमआयएम पक्ष आयएसएलएएम पक्षाच्या नेतृत्वाखालील आघाडीला पाठिंबा देण्याबाबत चर्चा करत आहे.