अखिलेश यादव यांच्या उत्तर प्रदेशातील प्रचारमोहिमेचा श्रीगणेशा

सप प्रमुख अखिलेश यादव रविवारी दादरी येथील सभेत संबोधित करताना.

नोएडा: 2027 च्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुका होण्याच्या सुमारे 10 महिने आधीच, समाजवादी पक्षाचे प्रमुख अखिलेश यादव यांनी आपल्या निवडणूक प्रचाराची सुरुवात दादरी येथून केली. दादरी हे राज्याच्या अगदी पश्चिम भागात वसलेले एक शहर आहे; 2015 मधील अखलाक हत्याकांडाची घटना आणि 2021 मध्ये सम्राट मिहिर भोज यांच्या वारशावरून निर्माण झालेला वाद, यांमुळे या शहराने राष्ट्रीय स्तरावर लक्ष वेधून घेतले होते.

या सभेसाठी पश्चिम उत्तर प्रदेशच्या कानाकोपऱ्यातून गुर्जर समाजाचे कार्यकर्ते मोठ्या संख्येने जमवण्यात आले होते. आपल्या भाषणादरम्यान, यादव यांनी गुर्जर समाजाची मिहिर भोज यांच्या वंशपरंपरेबाबतची भूमिका आणि त्यांच्या चिंता सरकारसमोर मांडण्याचे आश्वासन दिले. तसेच, जर समाजवादी पक्ष सत्तेवर आला, तर नवव्या शतकातील या शासकाचा भव्य पुतळा उभारण्याचे वचनही त्यांनी दिले. 2021 मध्ये, गुर्जर आणि राजपूत या दोन समाजांमध्ये मिहिर भोज यांच्या वारशावरून संघर्ष निर्माण झाला होता; दोन्ही समाजांनी या राजावर आपला हक्क सांगितला होता. या भागातील ज्या शेतकऱ्यांच्या जमिनी सरकारने संपादित केल्या आहेत, त्यांना योग्य मोबदला देण्याचे आश्वासनही त्यांनी यावेळी दिले. दादरी या शहराची निवड करण्यामागे स्पष्टपणे राजकीय उद्देश असल्याचे दिसून येते. यादव यांच्या माध्यमातून समाजवादी पक्ष गुर्जर समाजाशी संपर्क साधण्याचा प्रयत्न करत आहे; पश्चिम उत्तर प्रदेशमध्ये जाट समाजानंतर गुर्जर हा दुसरा सर्वांत प्रभावशाली ओबीसी गट मानला जातो. उत्तरप्रदेशच्या एकूण लोकसंख्येत गुर्जर समाजाचे प्रमाण साधारणपणे 3.5 टक्के इतके आहे, तर पश्चिम उत्तर प्रदेशमध्ये हेच प्रमाण वाढून 7 टक्क्यांहून अधिक होते. सहारनपूरपासून आग्रापर्यंत पसरलेल्या ‘यमुना पट्ट्या’मध्ये यादव समाजाचे अस्तित्व तुलनेने मर्यादित आहे; त्यामुळे आगामी विधानसभा निवडणुकांमध्ये आपली राजकीय स्थिती बळकट करण्यासाठी, पक्ष आता ‘गुर्जर-मुस्लिम’ या सामाजिक समीकरणावर विसंबून आहे.

समाजवादी पक्षाच्या वरिष्ठ पदाधिकाऱ्यांच्या मते, राष्ट्रीय लोक दलाने ‘राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी’ला दिलेल्या पाठिंब्यामुळे आणि जयंत चौधरी यांचा केंद्रीय मंत्रिमंडळात समावेश झाल्यामुळे, जाट समाजाची मते आता भारतीय जनता पक्षाच्या नेतृत्वाखालील आघाडीकडे वळली आहेत. त्यामुळेच, समाजवादी पक्ष आता पश्चिम उत्तर प्रदेशातील दुसऱ्या क्रमांकाचा प्रभावशाली समाज असलेल्या गुर्जर समाजावर लक्ष केंद्रित करत आहे; याद्वारे ‘गुर्जर-मुस्लिम-यादव’ असे एक नवीन सामाजिक समीकरण जुळवण्याचा प्रयत्न पक्ष करत आहे. शेतकऱ्यांना त्यांच्या जमिनीचा योग्य मोबदला मिळत नसल्याचा आणि त्यांच्या पिकाला योग्य भाव मिळत नसल्याचा आरोप करत, समाजवादी पक्षाच्या प्रमुखांनी जनतेला बदलाचे आवाहन केले. “म्हणूनच बदल घडवून आणा, परिवर्तन करा,” असे ते म्हणाले. “हा बदल तुमच्या, आमच्या आणि संपूर्ण उत्तर प्रदेशच्या नशिबाला कलाटणी देणारा ठरेल. जर समाजवादी पक्षाचे सरकार सत्तेवर आले, तर कोणत्याही विकासकामासाठी संपादित करण्यात आलेल्या शेतजमिनीचा मोबदला बाजारभावाने दिला जाईल. 64 टक्के अतिरिक्त मोबदल्याची तरतूद आणि त्यासोबतच चार टक्के भूखंडाचे वाटप करण्याची योजना अंमलात आणली जाईल.” असे त्यांनी सांगितले.

यादव यांनी असेही म्हटले की, जर समाजवादी पक्ष सत्तेवर आला, तर लखनौमध्ये सम्राट मिहिर भोज, हुतात्मा विजय सिंह पथिक आणि स्वातंत्र्यसैनिक कोतवाल धन सिंह गुर्जर यांचे स्मारक उभारले जाईल आणि नदीकाठावर (रिव्हरफ्रंटवर) त्यांचे पुतळे स्थापित केले जातील. या रॅलीदरम्यान, अखिलेश यादव यांनी मिहिर भोज यांच्या पुतळ्याला पुष्पहार अर्पण करून आदरांजली वाहिली आणि गंगाजलाने त्यांचा अभिषेक केला. या कार्यक्रमाला उपस्थित असलेल्या गुर्जर नेत्यांनी ठामपणे सांगितले की, मिहिर भोज हे त्यांच्या समाजातीलच राजे होते; अशा प्रकारे त्यांनी मिहिर भोज यांच्या वारशावर आपला हक्क पुन्हा एकदा अधोरेखित केला.

पश्चिमेकडील भागासाठीची योजना

निवडणुका होण्यापूर्वीच, साधारणपणे 10 महिने आधीच प्रचारमोहीम सुरू करण्याचा समाजवादी पक्षाच्या प्रमुखांनी घेतलेला निर्णय हा एका व्यापक रणनीतीचाच भाग आहे. पक्ष पश्चिम उत्तर प्रदेशातील आपला संघटनात्मक पाया बळकट करण्याच्या प्रयत्नात आहे; हा असा प्रदेश आहे, जिथे पक्षाची ताकद पारंपारिकपणे काहीशी कमी राहिली आहे. तसेच, जयंत चौधरी यांनी पक्ष सोडल्यानंतर निर्माण झालेली पोकळी भरून काढत, या भागात पुन्हा आपले वर्चस्व प्रस्थापित करण्याचाही पक्षाचा उद्देश आहे. या योजनेचाच एक भाग म्हणून, पक्षाचे नेतृत्व पश्चिम उत्तर प्रदेशाला विशेष प्राधान्य देत आहे आणि गुर्जर समाजाला आपल्या पक्षात सामावून घेण्यासाठी पद्धतशीर व एकत्रित प्रयत्न करत आहे. पक्षाच्या वरिष्ठ पदाधिकाऱ्यांच्या मते, या प्रदेशातील 100 हून अधिक विधानसभा मतदारसंघांमध्ये गुर्जर मतदार विखुरलेले आहेत आणि त्यापैकी सुमारे 45 मतदारसंघांमध्ये त्यांचा लक्षणीय प्रभाव आहे. ही जनसंपर्क मोहीम म्हणजे या समाजाशी अधिक गांभीर्याने जोडून घेण्याचा पक्षाचा स्पष्ट संकेत मानला जात आहे.

‘द प्रिंट’शी बोलताना, पक्षाचा गुर्जर समाजातील प्रमुख चेहरा आणि या रॅलीचे मुख्य आयोजक राजकुमार भाटी यांनी सांगितले की, पक्षाच्या अंतर्गत मूल्यमापनानुसार, सुमारे १३० विधानसभा जागांवर गुर्जर मतदारांची उपस्थिती दिसून येते. यापैकी ७६ मतदारसंघांमध्ये १०,००० हून अधिक गुर्जर मतदार आहेत, तर ३१ मतदारसंघांमध्ये ही संख्या २५,००० हून अधिक आहे. त्यांनी पुढे सांगितले की, २१ जागांवर गुर्जर समाजाचा उमेदवार किमान एकदा तरी विजयी झाला आहे. सध्या सुरू असलेल्या या मोहिमेचा उद्देश, पक्षाच्या बाजूने गुर्जर समाजाला एकवटणे हा असल्याचे त्यांनी सांगितले. पक्षाच्या नेतृत्वाने सोशल मीडिया आणि जाहीर सभा अशा दोन्ही माध्यमांतून गुर्जर समाजाच्या समस्या सातत्याने मांडल्या आहेत, या बाबीवर त्यांनी विशेष भर दिला. अलीकडेच पार पडलेल्या रॅलीने पक्ष कार्यकर्त्यांना स्थानिक गुर्जर नेत्यांशी अधिक जवळून समन्वय साधण्याचा संदेशही दिला आहे, असे त्यांनी नमूद केले.

दादरीच का?

2021 मध्ये उत्तर प्रदेशात ‘मिहिर भोज’ यांच्या वारशावरून निर्माण झालेल्या वादामुळे दादरी हे ठिकाण चर्चेत आले होते. या शासकाच्या पुतळ्याचे अनावरण करण्यासाठी मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांनी जेव्हा या शहराला भेट दिली, तेव्हा हा वाद उफाळून आला होता. मिहिर भोज यांच्या वारशावर गुर्जर आणि राजपूत या दोन्ही समाजांनी आपला दावा सांगितला होता. काही वर्षांपूर्वी, मोहम्मद अखलाक यांच्या जमावाकडून झालेल्या हत्येमुळे हा परिसर चर्चेच्या केंद्रस्थानी आला होता. सध्याच्या राजकीय संदर्भात, राजपूत आणि जाट समाज प्रामुख्याने भाजपशी संलग्न मानले जात असताना, समाजवादी पक्ष या प्रदेशातील गुर्जर आणि मुस्लिम मतदारांना आपल्या बाजूने एकवटण्याची रणनीती आखत आहे. या जनसंपर्क मोहिमेचाच एक भाग म्हणून, पारंपरिक मुस्लिम-गुर्जर कुटुंबातून आलेल्या कैराना येथील खासदार इकरा हसन यांना मंचावर अखिलेश यादव यांच्या आधी बोलण्यासाठी आमंत्रित करण्यात आले होते. या संपूर्ण पट्ट्यातील महिला मतदारांपर्यंत पोहोचण्यासाठी पक्ष त्यांच्या वाढत्या लोकप्रियतेवरही विसंबून आहे.

या रॅलीदरम्यान सप प्रमुखांनी उपस्थित केलेला आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे शेतकऱ्यांची नुकसानभरपाई. याविषयी अधिक स्पष्टीकरण देताना, पक्षाच्या शिक्षक आघाडीचे उपाध्यक्ष आणि सपा नेते मनिंद्र मिश्रा म्हणाले, “या प्रदेशात शेतकऱ्यांची नुकसानभरपाई हा एक प्रमुख मुद्दा आहे. आज दादरी येथे दिलेल्या भाषणात, अखिलेशजींनी दोनदा या गोष्टीचा पुनरुच्चार केला की, शेतकऱ्यांना 64 टक्के अतिरिक्त नुकसान भरपाई देण्यात आली होती.”

त्यांनी पुढे सांगितले, “2014 मध्ये, समाजवादी पक्षाच्या सरकारच्या काळात, यमुना द्रुतगती महामार्गालगत संपादित करण्यात आलेल्या जमिनीसाठीची अतिरिक्त नुकसान भरपाई 64.7 टक्के निश्चित करण्यात आली होती. हा निर्णय तत्कालीन कॅबिनेट मंत्री राजेंद्र चौधरी यांच्या अध्यक्षतेखालील एका सदस्यीय समितीच्या शिफारशींवर आधारित होता; राजेंद्र चौधरी हे अखिलेश यादव यांच्या सर्वात निकटच्या सहकाऱ्यांपैकी एक मानले जातात. आता पक्ष हा मुद्दा तळागाळापर्यंत पोहोचवून लावून धरेल. या रॅलीद्वारे पश्चिम उत्तर प्रदेशातील शेतकऱ्यांना एक व्यापक संदेशही देण्यात आला आहे.”