महाविकास आघाडीच्या राज्यसभेच्या समीकरणात ‘पवार प्ले’

फाईल फोटो : शरद पवार.

मुंबई: महाविकास आघाडीअंतर्गत प्रचंड संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर, शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष युतीकडे असलेल्या एकमेव राज्यसभेच्या जागेसाठी रिंगणात उतरला आहे. यापूर्वी, काँग्रेस आणि उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना या दोघांनीही राज्यसभेच्या जागेवर हक्क सांगितला होता. बुधवारी पत्रकारांशी बोलताना, बारामतीच्या पवार कुटुंबाच्या लोकसभा खासदार सुप्रिया सुळे म्हणाल्या की, ‘शरद पवार यांच्या राज्यसभेच्या उमेदवारीबाबत त्यांनी अद्याप शरद पवारांशी चर्चा केलेली नसली तरी, त्यांच्या सर्व पक्षातील सहकारी त्यांना राज्यसभेत पाहू इच्छितात आणि त्यांनी त्याबाबत महाविकास आघाडीच्या मित्रपक्षांशी चर्चा सुरू केली आहे’.

“कालच, शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी काँग्रेसचे ज्येष्ठ आमदार जयंत पाटील आणि पक्षाचे प्रदेशाध्यक्ष शशिकांत शिंदे यांनी या मुद्द्यावर उद्धवजींचा (उद्धव ठाकरे) वेळ मागितला,” सुळे म्हणाल्या. ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेचे अनुक्रमे अनिल देसाई आणि लोकसभा आणि राज्यसभा खासदार संजय राऊत यांनाही त्यांनी वैयक्तिकरित्या विनंती केली होती. “मी त्यांना वैयक्तिकरित्या विनंती केली होती, की त्यांनी पवारसाहेबांना राज्यसभेत पाठवण्यास मदत करावी. आमच्या आमदारांनी कालही याबद्दल सर्व काँग्रेस नेत्यांची भेट घेतली आणि गरज पडल्यास मी दिल्लीतील काँग्रेस नेतृत्वालाही भेटेन,” असे सुळे म्हणाल्या. त्यांच्या 85 वर्षीय वडिलांना सहा दशकांचा राजकीय अनुभव आहे आणि पक्षाच्या नेत्यांना वाटते, की त्यांनी हे काम पुढे नेले पाहिजे.

देशभरातील 37 राज्यसभेच्या जागांसाठी 16 मार्च रोजी मतदान होणार आहे. त्यापैकी सात जागा महाराष्ट्रातील आहेत. महाराष्ट्रातील सात विद्यमान राज्यसभा खासदार एप्रिल 2026 मध्ये त्यांचा कार्यकाळ पूर्ण करतील. पवारांव्यतिरिक्त, शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या फौजिया खान, उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेच्या प्रियंका चतुर्वेदी, काँग्रेसच्या रजनी पाटील, रिपब्लिकन पार्टी ऑफ इंडिया (आरपीआय) च्या रामदास आठवले आणि भारतीय जनता पक्षाच्या (भाजप) भागवत कराड आणि धैर्यशील पाटील यांचा समावेश आहे. सर्वांच्या नजरा महाविकास आघाडीचे प्रमुख शरद पवार यांच्यावर होत्या. भूतकाळात, त्यांनी काही वेळा सक्रिय राजकारणातून निवृत्ती घेण्याचा आपला इरादा व्यक्त केला होता, परंतु तो कधीही पूर्ण झाला नाही. तथापि, त्यांच्या संभाव्य उमेदवारीमुळे महाविकास आघाडी पक्षांना स्वतःसाठी जागांची अधिक जोरदारपणे मागणी करण्यास भाग पडले आहे.

महाविकास आघाडीतील रस्सीखेच

तीन महाविकास आघाडी पक्षांपैकी कोणत्याही पक्षाकडे स्वतःच्या ताकदीवर उमेदवार निवडून आणण्यासाठी पुरेसे संख्याबळ नाही. ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेकडे 20, काँग्रेसकडे 16 आणि शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादीकडे 10 जागा आहेत. त्यांची ताकद एकत्रित करून, महाविकास आघाडी केवळ एक राज्यसभा खासदार निवडून आणू शकते. ज्यादिवशी सुळे यांनी शरद पवारांच्या उमेदवारीसाठी महाविकास आघाडीत एकमत निर्माण करण्याचा प्रयत्न करणार असल्याचे सांगितले, त्याच दिवशी ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना आमदार आदित्य ठाकरे यांनी महाविकास आघाडी ज्या एकमेव राज्यसभेच्या जागेसाठी उमेदवारी देऊ शकते, त्या जागेवर त्यांच्या पक्षाचा दावा पुन्हा सांगितला आणि तो ‘तार्किक, राजकीय आणि तांत्रिक दावा’ असल्याचे असल्याचे म्हटले. एका गुप्त टिप्पणीत त्यांनी शरद पवारांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी काँग्रेसची राजकीय भूमिका महाविकास आघाडीपेक्षा वेगळी असल्याचेही संकेत दिले.

“जर तुम्ही सध्या महाविकास आघाडीकडे पाहिले तर, ज्या गोष्टींविरुद्ध आपण आवाज उठवत आहोत, त्यात मुंबई, महाराष्ट्र आणि धारावी येथील अदानीकरण, भारतीय संविधानावरील हल्ले यांचा समावेश आहे. आपण आणि काँग्रेस ज्या लढाईत आहोत ते स्पष्ट आहे,” असे आदित्य ठाकरे म्हणाले. “संसदेत इंडिया ब्लॉकचा भाग म्हणून आमचे दोन राज्यसभा खासदार – मला इतर कोणाबद्दल माहिती नाही, काही सभात्याग करतात, काही अदानींना समर्थन देतात- पण आमचे दोन खासदार काँग्रेसच्या बाजूने आहेत. सध्या देशात इंडिया ब्लॉकसोबत कोण आहे हे मला माहित नाही, परंतु शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) सतत लढत राहते,” असे ते पुढे म्हणाले. सत्तावाटपासाठी एमव्हीएने नेहमीच सभागृहाच्या ताकदीचे तत्व पाळले आहे आणि सभागृहातील सध्याच्या ताकदीनुसार, ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेकडे एमव्हीएमधील इतरांपेक्षा सर्वाधिक जागा आहेत. म्हणून, त्यांचे सर्व 20 आमदार त्यांचा उमेदवार राज्यसभेत जावा अशी इच्छा बाळगतात, असे ते म्हणाले. त्यांनी असेही म्हटले, की हे वैयक्तिक नव्हते आणि व्यक्तिनिष्ठ आधारावर त्यांना शरद पवारांबद्दल खूप आदर आहे. “आता एकच प्रश्न आहे की, कोणाकडे जास्तीत जास्त जागा आहेत आणि राज्यसभेत कोणाचा आवाज सर्वात मोठा आहे? ते आपण आहोत. मी माझ्या वैयक्तिक मताबद्दल बोलत नाहीये. मी पक्षाचे मत मांडत आहे. एक व्यक्ती म्हणून, अर्थातच मला (शरद पवारांबद्दल) आदर आहे,” असे ते पुढे म्हणाले.

सोमवारी काँग्रेस अध्यक्ष हर्षवर्धन सपकाळ यांनीही राज्यसभेची जागा त्यांच्याच ताब्यात असल्याचा जोरदार दावा केला होता, आणि ते म्हणाले होते की संसदेच्या वरिष्ठ सभागृहात काँग्रेसची ताकद वाढवणे काँग्रेससाठी महत्त्वाचे आहे. त्यांनी असे सुचवले होते, की ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना महाराष्ट्राच्या वरिष्ठ सभागृहात उद्धव यांना पुन्हा एमएलसी म्हणून निवडून आणू शकते, तर राज्यसभेची जागा काँग्रेससाठी सोडली पाहिजे. ठाकरे यांचा एमएलसी म्हणून कार्यकाळ मे 2026 मध्ये संपत आहे. राज्यसभेत काँग्रेसचे विरोधी पक्षनेते मल्लिकार्जुन आहेत. एकूणच आपण या निवडणुकीकडे भाजपचा सर्वोत्तम सामना कसा करू शकतो, या दृष्टिकोनातून पाहिले पाहिजे,” असे सपकाळ म्हणाले होते. काँग्रेस नेत्यांचे म्हणणे आहे, की राज्यसभेची जागा शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी काँग्रेसकडे जाण्यापासून ते सावध आहेत आणि अजित पवारांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये विलीनीकरणाची चर्चा आहे.

आकड्यांचा खेळ

निवडणूक आयोगाने जाहीर केलेल्या मतदान कार्यक्रमानुसार, नामांकन दाखल करण्याची शेवटची तारीख 5 मार्च आहे, तर उमेदवार 9 मार्चपर्यंत त्यांचे अर्ज मागे घेऊ शकतात. मतदान संपल्यानंतर 16 मार्च रोजी संध्याकाळी 5 वाजल्यापासून मतमोजणी सुरू होईल. साधारणपणे, प्रत्येक उमेदवाराला जिंकण्यासाठी किमान 37 मतांची आवश्यकता असेल. 2024 च्या विधानसभा निवडणुकीत भाजपने 132 जागा जिंकल्या, एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेने 57 जागा जिंकल्या आणि अजित पवारांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादीने सत्ताधारी महायुतीच्या बाजूने 41 जागा जिंकल्या. महाविकास आघाडीच्या बाजूने, ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेला 20, काँग्रेसला 16 आणि शरद पवार यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादीला 10 जागा मिळाल्या.

स्वतःच्या बळावर उमेदवार निवडून आणण्यासाठी तीनही महाविकास आघाडी पक्षांकडे पुरेसे संख्याबळ नाही, परंतु महायुतीच्या बाबतीत, विधानसभेत 132 जागा (सध्या आमदार शिवाजी कर्डिले यांच्या निधनानंतर 131) असलेले भाजप 3-4 राज्यसभेचे खासदार निवडून आणू शकते, एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना 57 जागांसह एक खासदार निवडून आणू शकते आणि त्यांच्याकडे सुमारे 20 अतिरिक्त मते शिल्लक आहेत, आणि अजित पवारांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी 41 जागांसह एक खासदार निवडून आणू शकते (सध्या अजित पवारांच्या निधनानंतर 40) आणि त्यांच्याकडे तीन अतिरिक्त मते आहेत.