नवी दिल्ली: ‘भारतीयांनी जगभर प्रवास केला आहे, परंतु त्यांनी कधीही कोणत्याही देशावर आक्रमण केले नाही किंवा कोणाचे सक्तीने धर्मांतर केले नाही’, असे राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे प्रमुख मोहन भागवत यांनी टोरोंटो येथे सांगितले.
भागवत यांनी भारताच्या ‘विश्वगुरू’ म्हणून होत असलेल्या उत्थानाचेही कौतुक केले; ‘विश्वगुरू’ ही पदवी भारतीय जनता पक्ष आणि पंतप्रधान नरेंद्र मोदी देशाचे वर्णन करण्यासाठी अनेकदा वापरतात. हिंदू सर्व धर्मांचा आदर करतात आणि त्यांना स्वीकारतात, यावर भर देत भागवत यांनी निदर्शनास आणून दिले की, ‘जे लोक आक्रमक म्हणून बाहेरून भारतात आले, तेही आज आपली सर्व वैशिष्ट्ये जपून इथे समृद्ध जीवन जगत आहेत. ते आता भारतीय नागरिक आहेत.’ ‘हिंदू विश्वबंधू – एम्ब्रेस द वर्ल्ड विथ फ्रेन्डशिप’ या कार्यक्रमात मुख्य भाषण करताना सोमवारी ते म्हणाले, “आपले पूर्वज मेक्सिकोपासून सायबेरियापर्यंतच्या प्रदेशांमध्ये गेले आणि त्यांनी तिथल्या लोकांना ज्ञान दिले.”
कॅनडातील सर्व 10 प्रांतांमधून 2 हजारहून अधिक सहभागी या कार्यक्रमासाठी एकत्र आले होते. 175 हून अधिक संस्थांच्या पाठिंब्याने ‘कॉर्ड’ (कॅनेडियन हिंदूज फॉर आऊटरीच, रिलेशन्स अँड डायलॉग) द्वारे याचे आयोजन करण्यात आले होते. भागवत म्हणाले की, “जरी त्या काळातील भारताला कोणी ‘महाशक्ती’ म्हणत असेल, तरी तो तसा नव्हता. भारताने जगाची सेवा केली आणि आपल्या स्वतःच्या चारित्र्यामुळे तो ‘विश्वगुरू’ बनला, ‘महाशक्ती’ नाही. त्यामुळे भारताचा उदय म्हणजे अधिक एकवटलेली आणि अधिक मुक्त झालेली मानवता होय. आपण हे कार्य खूप पूर्वी केले होते, जेव्हा रस्ते, बोटी, विमाने किंवा मोटारगाड्या अशी कोणतीही साधने नव्हती; केवळ बैलगाड्या आणि घोडे होते,” ते म्हणाले.
“भारतीयांनी पायी चालत हिमालय ओलांडला, चीन, सायबेरिया आणि मंगोलियापर्यंत प्रवास केला आणि अगदी लहान बोटींतून आग्नेय आशियापर्यंतही पोहोचले. थोडक्यात, त्या काळातील ज्ञात जगाच्या सर्व भागांपर्यंत ते पोहोचले होते. आणि त्यांनी काय केले? त्यांनी कोणताही देश जिंकला नाही. त्यांनी कोणाचेही धर्मांतर केले नाही. ते जिथे जिथे गेले, तिथे त्यांनी ज्ञान दिले; गणित, ज्योतिषशास्त्र आणि आयुर्वेद यांची माहिती दिली तसेच संस्कृतीविषयक मूल्ये रुजवली. आजही एखादा सामान्य भारतीय (भारतीय वंशाची व्यक्ती) कोणत्याही देशात गेली, तर तिथले सामान्य लोक त्याला नमस्कार करतात.” भागवत म्हणाले.
त्यांनी भाजपचे ज्येष्ठ नेते आणि माजी केंद्रीय मंत्री मुरली मनोहर जोशी यांचे उदाहरण दिले, जे शिंतो मंदिर पाहण्यासाठी चीनला गेले होते. “तिथे एक मंदिर होते. ते तिथे गेले; आणि भारतीयांची एक स्वाभाविक प्रवृत्ती असते की ते कोणत्याही प्रार्थनास्थळाला भेट देतात—मग तो भारतीय संप्रदाय असो, धर्म असो किंवा इस्लाम, ख्रिश्चन, पारशी किंवा इतर कोणताही धर्म असो; जेव्हा ते एखाद्या पवित्र स्थळाला भेट देतात, तेव्हा ते नमस्कार करतात. त्यामुळे डॉ. जोशी यांनी मंदिराच्या गाभाऱ्याला नमस्कार केला. एक वृद्ध चिनी महिला हे सर्व पाहत होती. ती पुढे आली आणि तिने त्यांना विचारले, ‘तुम्ही हिंदू आहात का?’ त्यावर ते म्हणाले, ‘हो.’ तिने त्यांना नमस्कार केला.” हे उदाहरणही भागवत यांनी सांगितले.
भागवत यांनी अलीकडेच अमेरिकेचा दौरा केला आणि ‘वन वर्ल्ड, वन ह्युमॅनिटी’ (एक जग, एक मानवता) कार्यक्रम तसेच रक्षाबंधनाच्या एका मेळाव्यात भाषण केले; सध्या ते कॅनडाच्या दौऱ्यावर आहेत आणि त्यानंतर ते ब्रिटनला भेट देण्याची शक्यता आहे. टोरंटोमधील हा कार्यक्रम स्थानिक कॅनेडियन हिंदू बांधवांनी आयोजित केला होता. अल्बर्टाचे माजी प्रीमियर आणि माजी केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री जेसन केनी हे टोरंटोमधील कार्यक्रमाचे प्रमुख पाहुणे होते. खालसा दिवाण सोसायटी आणि ऐतिहासिक रॉस स्ट्रीट गुरुद्वाराचे प्रतिनिधित्व करणारे काश्मीर सिंग धालीवाल हे सन्माननीय अतिथी म्हणून उपस्थित होते. संघप्रमुखांनी ठामपणे सांगितले, की ‘हिंदू सर्व लोकांचा आदर करतात आणि त्यांना स्वीकारतात’. त्यांनी या गोष्टीवरही प्रकाश टाकला की, या देशाने नेहमीच छळ झालेल्यांना आश्रय दिला आहे आणि जगाला मार्गदर्शन केले आहे; यात अशा लोकांचाही समावेश आहे, जे आक्रमक म्हणून भारतात आले होते, परंतु ते भारतीय नागरिक नाहीत.
“जेव्हा मी ‘हिंदू’ हा शब्द उच्चारतो, तेव्हा त्याची व्याख्या कोणत्याही विशिष्ट भाषेच्या, विशिष्ट उपासना पद्धतीच्या किंवा विशिष्ट जीवनशैलीच्या आधारे केली जाऊ शकत नाही. या सर्व गोष्टी त्यात समाविष्ट आहेत; त्या मानवी जीवनातील विविधतेची रूपे आहेत. हिंदू सर्वांचा आदर करतात आणि सर्वांना स्वीकारतात. जगात कोठेही जेव्हा एखाद्यावर अन्याय-अत्याचार झाला, तेव्हा त्याला केवळ भारतातच आश्रय मिळाला,” असे त्यांनी नमूद केले. “अनेक लोक आक्रमक म्हणून बाहेरून भारतात आले, पण तरीही ते आपली वैशिष्ट्ये जपून येथे आनंदाने राहत आहेत. ते आता भारतीय नागरिक आहेत. यात मुस्लिम, ख्रिश्चन आणि ज्यूंचाही समावेश आहे.अनेक लोक आश्रयासाठी भारतात येतात. जगात जेव्हा जेव्हा एखादे संकट येते तेव्हा भारत कधीही नकार देत नाही, कारण इतरांना मदत करणे ही ‘आपली परंपरा आणि डीएनए’ आहे.” ते म्हणाले.
“तुम्ही ती म्हण ऐकली असेल—’हिंदू जागे झाले, तर जग जागे होईल’. ते सजीव आणि निर्जीव अशा सर्वांनाच आपले मानतात. त्यांना विविधतेत एकता पाहण्याची शिकवण दिली गेली आहे. म्हणूनच भारतात विविधतेमुळे एकतेला कधीही बाधा येत नाही; आपली परंपरा आपल्याला शिकवते की केवळ विविधतेत एकता असते असे नाही, तर विविधता हे स्वतःच एकतेचे एक रूप आहे.” असे प्रतिपादन त्यांनी केले. त्यांनी भारतीय परंपरेचा अविभाज्य भाग असलेल्या ‘विविधतेतील एकते’वर भर दिला आणि पुन्हा एकदा अधोरेखित केले की, ‘हिंदू’ या शब्दाची व्याख्या कोणत्याही विशिष्ट भाषेच्या, उपासना पद्धतीच्या किंवा जीवनशैलीच्या आधारे केली जाऊ शकत नाही. “हे भारतात घडले. आणि ही काही एकमेव घटना नाही. दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान, पोलंडमधील अनेक रहिवासी निर्वासित झाले. ते आपला देश सोडून, समुद्रमार्गे प्रवास करत भारतात आले. त्यावेळी भारत स्वतंत्र नव्हता. तेथे ब्रिटिशांचे राज्य होते आणि त्यांनी त्यांना आश्रय देण्यास नकार दिला होता. परंतु त्या वेळी, जामनगर—जे एक स्वतंत्र संस्थान होते—तिथल्या राजाने त्यांना बोलावले आणि म्हटले, ‘येथे या. येथे स्थायिक व्हा. जोपर्यंत तुमचा देश पुन्हा तुमच्या राहण्यायोग्य आणि स्वतंत्र होत नाही, तोपर्यंत मी तुमचे रक्षण करेन’.” भागवत यांनी नालंदाच्या तीन विद्यार्थ्यांनी दिलेल्या बलिदानाचा एक प्रसंगही सांगितला; या विद्यार्थ्यांनी स्वतःचे प्राण अर्पण केले जेणेकरून चिनी विद्वान ह्युएन त्सांग हे ग्रंथ आपल्या मायदेशी नेऊ शकतील.
“खूप काळापूर्वी, ह्युएन त्सांग नावाचे एक महान जागतिक प्रवासी भारतात आले होते. त्यांनी नालंदा येथे अनेक गोष्टी शिकल्या आणि ज्ञान आत्मसात केले… त्यांना पुढे जाण्यासाठी विशाल गंगा नदी ओलांडावी लागणार होती. नालंदाचे विद्यार्थी असलेले त्यांचे तीन भारतीय सहकारी आणि ते स्वतः एका बोटीतून नदी ओलांडत असतानाच तिथे वादळ आले. बोटीवरील भार कमी केला नाही तर ती बुडेल, हे स्पष्ट झाले. तेव्हा नाविकाने त्यांना सांगितले, ‘तुमचे सामान फेकून द्या.’ हे ऐकून ह्युएन त्सांग यांच्या डोळ्यांत पाणी आले,” असे संघप्रमुखांनी सांगितले.
“आयुष्यभराची मेहनत आणि आपल्या लोकांच्या कल्याणासाठी मायदेशी नेले जाणारे ते महान ज्ञान… आणि आता ते सर्व पाण्यात वाहून जाणार होते. पण नालंदाच्या त्या तीन विद्यार्थ्यांनी त्यांना धीर दिला आणि सांगितले, ‘काळजी करू नका. नाविकाला फक्त वजन कमी करायचे आहे. आम्ही तुमच्या ग्रंथांना कोणतीही इजा न पोहोचवता ते वजन कमी करू.’ आणि त्यानंतर एकापाठोपाठ एक, त्या विद्यार्थ्यांनी गंगेच्या प्रवाहात उड्या घेतल्या आणि स्वतःचे प्राण दिले, जेणेकरून चीनला ते ज्ञान प्राप्त होऊ शकेल,” हा संपूर्ण प्रसंग त्यांनी कथन केला.
Recent Comments