नवी दिल्ली: ‘आर्मर्ड कॉर्प्सचे (रणगाडा दलाचे) अधिकारी जनरल धीरज सेठ यांनी मंगळवारी लष्करप्रमुखपदाची (31 वे प्रमुख) सूत्रे स्वीकारली. त्यांनी हे पद जनरल उपेंद्र द्विवेदी यांच्याकडून स्वीकारले. द्विवेदी वयाच्या 62 व्या वर्षी निवृत्त झाले आहेत. खडकवासला येथील राष्ट्रीय संरक्षण अकादमीचे (एनडीए) माजी विद्यार्थी असलेले जनरल सेठ हे 1997 मध्ये ’20 लान्सर्स’चे जनरल शंकर रॉय चौधरी निवृत्त झाल्यानंतर ‘आर्मर्ड कोअर’मधून लष्करप्रमुख बनणारे पहिले अधिकारी आहेत.
ते एका प्रतिष्ठित लष्करी कुटुंबातील आहेत. त्यांचे वडील, लेफ्टनंट जनरल के.एम. सेठ, 1997 मध्ये लष्कराचे ‘अॅडज्युटंट जनरल’ म्हणून निवृत्त झाले; त्यावेळी स्वतः धीरज सेठ हे ‘कॅप्टन’ या पदावर कार्यरत होते. त्यांचे बंधू, रिअर ॲडमिरल रवीनीश सेठ हे भारतीय नौदलात ‘फ्लॅग ऑफिसर’ म्हणून कार्यरत आहेत. विशेष म्हणजे, लष्करी वर्तुळात जमिनीशी जोडलेले, स्पष्टवक्ते आणि प्रत्यक्ष मोहिमेवर (ऑपरेशन्सवर) लक्ष केंद्रित करणारे कमांडर म्हणून ओळखले जाणारे जनरल सेठ यांनी भोपाळस्थित ’21 स्ट्राइक कोअर’चे नेतृत्व केले आहे; याच कोअरचे नेतृत्व एकेकाळी त्यांच्या वडिलांनीही केले होते. ‘स्पष्ट बोलणारे रणगाडा दलाचे अधिकारी’ (स्ट्रेट-टॉकिंग टँकमन) अशी त्यांची ख्याती आहे. लष्करी आधुनिकीकरण तसेच जागतिक आणि प्रादेशिक स्तरावरील युद्धपद्धतीतील नवीन प्रवाहांचे विश्लेषण करण्यावर विशेष भर देणारे अधिकारी म्हणून त्यांचे सहकारी त्यांना ओळखतात.
भारतीय लष्करासाठी एका अत्यंत महत्त्वाच्या टप्प्यावर जनरल सेठ यांनी पदभार स्वीकारला आहे. गेल्या दोन वर्षांत—विशेषतः ‘ऑपरेशन सिंदूर’नंतर—लष्कराने ड्रोन आणि ‘लोइटरिंग म्युनिशन्स’ची (लक्ष्याचा शोध घेऊन हल्ला करणारी स्फोटके) खरेदी वेगवान केली आहे आणि आपल्या तुकड्यांची नवीन नावांसह पुनर्रचना केली आहे; तरीही, लष्कराचे अनेक मुख्य आधुनिकीकरण कार्यक्रम अद्याप रखडलेले आहेत. लढाऊ आणि सहाय्यक दलांना (कॉम्बॅट आणि सपोर्ट आर्म्स) अजूनही रणगाडे (आर्मर्ड प्लॅटफॉर्म्स), तोफखाना (आर्टिलरी), हवाई संरक्षण प्रणाली, सामरिक हालचालींसाठीची वाहने आणि इतर महत्त्वपूर्ण उपकरणांच्या बाबतीत मोठ्या सुधारणांची प्रतीक्षा आहे. सूत्रांच्या माहितीनुसार, तातडीच्या खरेदीमुळे काही क्षेत्रांमधील तात्काळ ऑपरेशनल (कार्यक्षमतेतील) उणिवा भरून काढण्यास मदत झाली आहे, परंतु संपूर्ण लष्कराच्या दीर्घकालीन क्षमता विकासासाठी हा काही कायमस्वरूपी पर्याय ठरू शकत नाही.
खरेदीचे अनेक कार्यक्रम वर्षानुवर्षे रखडले आहेत. उदाहरणार्थ, नवीन स्नायपर रायफल्सच्या चाचण्या अद्याप अनिर्णित आहेत, तर ‘आर्मर्ड पर्सनल कॅरियर्स’ (सैनिक वाहून नेणारी चिलखती वाहने) आणि तोफखाना प्रणालींच्या खरेदीचे मोठे निर्णय अद्याप प्रत्यक्षात आलेले नाहीत. ‘ऑपरेशन सिंदूर’ दरम्यान, अचूक मारा करण्यासाठी लष्कराला ईशान्येकडील भागातून विशेष तोफा काश्मीर क्षेत्रात हलवाव्या लागल्या होत्या. तसेच, वापरून संपलेल्या तोफेच्या दारूगोळ्याची भरपाई करण्यासाठी अमेरिकेकडून तातडीने खरेदी करण्याचा मार्गही लष्कराला अवलंबावा लागला होता. “जनरल सेठ यांच्याकडे दीर्घकालीन दृष्टीकोन-आधारित नियोजन आणि आधुनिकीकरणाचा अनुभव आहे. सैन्यातील अनेक महत्त्वपूर्ण कार्यक्रमांना आता गती देण्याची गरज आहे,” असे एका सूत्राने ‘द प्रिंट’ला सांगितले.
जनरल सेठ यांचा व्यावसायिक अनुभव नेमकी हीच आव्हाने पेलण्यास मदत करेल, अशी अपेक्षा आहे. ‘साउथ वेस्टर्न कमांड’ आणि ‘सदर्न कमांड’ या दोन्हीचे नेतृत्व केल्यामुळे, दोन प्रमुख ऑपरेशनल क्षेत्रांचा अनुभव असलेल्या मोजक्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांमध्ये त्यांची गणना होते. लष्कराच्या मुख्यालयात त्यांनी धोरणात्मक नियोजन आणि क्षमता विकास या क्षेत्रांत अनेक महत्त्वाची पदे भूषवली आहेत. यामध्ये ‘मेकनाइज्ड फोर्सेस’साठी ‘कर्नल (क्षमता विकास)’, ‘ब्रिगेडियर (दृष्टीकोन-आधारित योजना आणि खरेदी)’ आणि ‘अतिरिक्त महासंचालक (क्षमता विकास)’ यांसारख्या पदांचा समावेश आहे. या भूमिकांमध्ये, त्यांनी लष्कराच्या दीर्घकालीन एकात्मिक योजना आणि आधुनिकीकरणाचा आराखडा तयार करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.
“सैन्याच्या आधुनिकीकरणातील योगदानासाठी ओळखल्या जाणाऱ्या या जनरल अधिकाऱ्यांनी लष्कर मुख्यालयाच्या धोरणात्मक नियोजन आणि क्षमता विकास विभागांमध्ये महत्त्वाची पदे भूषवली आहेत. त्यांनी सैन्याच्या आधुनिकीकरणाची दिशा, क्षमतांचा आराखडा आणि दीर्घकालीन रचनाविषयक उपक्रम निश्चित करण्यात मोलाची भूमिका बजावली आहे,” असे लष्कराने एका निवेदनात म्हटले आहे. “कार्यरत असतानाच्या गरजांची सांगड उदयोन्मुख तंत्रज्ञान आणि भविष्यातील युद्धभूमीवरील आवश्यकतांशी घालण्यात त्यांचे योगदान अत्यंत महत्त्वाचे ठरले आहे.” असे त्यात म्हटले आहे. सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, जनरल सेठ यांच्यासमोरील सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे लष्कराच्या दीर्घकालीन क्षमता विकासाच्या आराखड्याचे प्रत्यक्ष करारांमध्ये रूपांतर करणे आणि संबंधित उपकरणे प्रत्यक्ष सेवेत दाखल करणे हे असेल.
क्षमता विकास आणि नियोजनातील त्यांच्या अनुभवामुळे, लष्करामध्ये अशी अपेक्षा आहे, की ते अनेक वर्षांपासून खरेदी प्रक्रियेत अडकलेल्या जुन्या कार्यक्रमांबाबत निर्णय घेण्यास चालना देतील. त्याचबरोबर, ड्रोन, एआय, इलेक्ट्रॉनिक वॉरफेअर आणि ‘काउंटर-यूएएस’ प्रणाली यांसारखी नवीन तंत्रज्ञाने केवळ मर्यादित वापरापुरती न राहता सैन्याच्या कार्यपद्धतीचा अविभाज्य भाग बनतील, याचीही ते खात्री करतील.
Recent Comments