‘समाजवादी छात्र सभे’साठी नवीन निळ्या रंगाचा गणवेश निश्चित

समाजवादी पक्षाचे राष्ट्रीय अध्यक्ष अखिलेश यादव यांनी मंगळवारी लखनौमधील पक्ष कार्यालयात विद्यार्थी सदस्यांसाठी आयोजित 'समाजवादी छात्र सभा'च्या पत्रकार परिषदेला संबोधित केले.

लखनौ: 2027 च्या उत्तरप्रदेश विधानसभा निवडणुका जसजशा जवळ येत आहेत, तसतशी समाजवादी पार्टी आपल्या राजकीय रणनीतीत बदल करत आहे आणि त्यासाठी एका नवीन ‘व्हिज्युअल आयडेंटिटी’चा (दृश्य ओळखीचा) अवलंब करत आहे. पक्षाने आपल्या विद्यार्थी आघाडीसाठी, म्हणजेच ‘समाजवादी छात्र सभे’साठी, नवीन गणवेश निश्चित केला आहे; यात ‘निळा’ रंग प्रमुख असणार आहे.

या नवीन गणवेशांतर्गत, विद्यार्थी आघाडीचे सदस्य लाल रंगाच्या टोप्यांसह निळ्या रंगाचे टी-शर्ट परिधान करतील. यापूर्वी या संघटनेसाठी कोणताही अधिकृत गणवेश नव्हता, तरीही तिचे सदस्य अनेकदा लाल रंगाच्या ‘गांधी-शैली’तील टोप्या परिधान केलेले दिसत असत. समाजवादी पक्षाचे अध्यक्ष अखिलेश यादव यांनी अलीकडेच जिल्हा आणि शहर अध्यक्षांच्या एका बैठकीत पक्षाच्या पारंपरिक लाल आणि हिरव्या रंगांऐवजी निळ्या रंगाचा स्कार्फ परिधान केलेला दिसून आला.  दलित तरुणांमध्ये पक्षाचा प्रभाव वाढवण्याच्या व्यापक प्रयत्नांचा एक भाग म्हणून पक्षाचे पदाधिकारी या कृतीकडे पाहत आहेत. पक्षाच्या ‘पीडीए’, म्हणजेच पिछडा (मागास वर्ग), दलित आणि अल्पसंख्याक – या रणनीतीमध्ये दलित हा एक महत्त्वाचा घटक आहे. पारंपरिक कुर्ता-पायजमा आणि गांधी टोपीऐवजी टी-शर्ट आणि लाल टोप्यांची निवड करण्याकडे ‘जनरेशन झेड’शी जोडले जाण्याचा प्रयत्न म्हणूनही पाहिले जात आहे. अलीकडच्या काळात सार्वजनिक कार्यक्रमांमध्ये टी-शर्ट परिधान केल्यामुळे काँग्रेस नेते राहुल गांधी यांनी बऱ्याच प्रमाणात लोकांचे लक्ष वेधून घेतले आहे.

त्यामुळे, अखिलेश यांच्या रंगांच्या निवडीतील बदलाकडे केवळ एक संघटनात्मक निर्णय म्हणून पाहिले जात नाही. दलित तरुणांमध्ये समाजवादी पक्षाची स्वीकारार्हता वाढवणे आणि महाविद्यालये व विद्यापीठांमधील विद्यार्थ्यांमध्ये पक्षाची उपस्थिती विस्तारणे, असा याचा अर्थ लावला जात आहे. उत्तरप्रदेशमध्ये निळ्या रंगाला विशेष राजकीय महत्त्व आहे. हा रंग दीर्घकाळापासून दलित राजकारण आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या विचारसरणीशी जोडलेला आहे. राज्यातील दलित राजकारणाचे ऐतिहासिक प्रतिनिधित्व करणाऱ्या बहुजन समाज पक्षाने आपल्या ध्वजांमध्ये आणि राजकीय चिन्हांमध्ये निळ्या रंगाचा प्रामुख्याने वापर केला आहे. याउलट, समाजवादी पक्षाची ओळख पारंपरिकरीत्या लाल आणि हिरव्या रंगांशी राहिली आहे. अखिलेश म्हणाले की, निळा रंग संविधानाचे प्रतिनिधित्व करतो. “निळा हा संविधान, स्वातंत्र्य आणि लोकशाहीचा रंग आहे. तो बहुजन समाज आणि बाबासाहेबांशी जोडलेला आहे. हा एका विचारसरणीचा रंग आहे. नवीन पिढीची विचार करण्याची पद्धत वेगळी आहे. म्हणूनच आम्ही एका नवीन रंगाची निवड केली आहे,” असे त्यांनी प्रसारमाध्यमांच्या प्रतिनिधींना सांगितले.

तथापि, हा बदल केवळ विद्यार्थी आघाडीपुरता मर्यादित असेल. समाजवादी पक्षाच्या इतर संघटनात्मक आघाड्यांचे गणवेश आणि दृश्य ओळख (व्हिज्युअल आयडेंटिटी) जैसे थे राहतील. अखिलेश यांनी विद्यार्थी संघटनांच्या निवडणुकांबद्दलही भाष्य केले आणि सांगितले की, जर समाजवादी पक्ष सत्तेवर आला, तर विद्यार्थी राजकारणाच्या भविष्याचा आढावा घेण्यासाठी एक समिती स्थापन केली जाईल. संभाव्य सहकार्य आणि देवाणघेवाणीसाठी केंब्रिज, ऑक्सफर्ड आणि युरोपियन युनियनमधील विद्यापीठांशी संपर्क साधला जाईल, असेही त्यांनी सांगितले. त्यांनी सांगितले की, समाजवादी पक्षाच्या ‘पीडीए’ सूत्राचा अर्थ ‘पॉझिटिव्ह, डेमोक्रॅटिक आणि अफर्मेटिव्ह ॲक्शन’ (सकारात्मक, लोकशाहीवादी आणि सकारात्मक कृती) असा आहे. भाजपवर टीका करताना अखिलेश यांनी आरोप केला की, भाजपचे लोक रंगांना घाबरतात, पण देवाला घाबरत नाहीत. “त्यांनी प्रभू रामाच्या मंदिरातील देणग्या चोरल्या आहेत आणि आता ‘राम वन गमन पथा’चीही लूट केली आहे. भाजप नकारात्मक प्रचार करत आहे,” असे ते म्हणाले.

लाल व हिरव्यापासून निळ्या व लाल रंगापर्यंतचा प्रवास 

एका वरिष्ठ सप नेत्याने सांगितले, की 4 ऑक्टोबर 1992 रोजी पक्षाच्या स्थापनेपासून लाल आणि हिरवा हे पक्षाचे अधिकृत रंग होते. तथापि, पक्ष आता त्याचे दृश्य प्रतीक विस्तार करण्याचा विचार करत आहे. “निळा हे दलित प्रतिपादनाचे एक शक्तिशाली प्रतीक आहे. पुढच्या वर्षीच्या विधानसभा निवडणुकीपूर्वी ‘सप’ने तरुण लोक आणि दलितांमध्ये आपली पोहोच वाढवण्यासाठी धोरण तयार केले आहे,” असे नेते म्हणाले. हा बदल विशेषतः पक्षाच्या विद्यार्थी शाखेत दिसून आला आहे. समाजवादी छात्र सभा अधिक समकालीन स्वरूप स्वीकारण्याच्या तयारीत आहे, सदस्यांनी निळ्या रंगाचे टी-शर्ट आणि जीन्स किंवा तत्सम छटा असलेले शर्ट आणि ट्राउझर्स परिधान करणे अपेक्षित आहे. आपल्या विद्यार्थी कार्यकर्त्यांची वेगळी ओळख निर्माण करण्याचा आणि जनरेशन झेड यांच्याशी जोडण्याचा प्रयत्न म्हणून पक्षात हे पाऊल उचलले जात आहे.

पक्षाच्या रणनीतीकारांचा असा विश्वास आहे, की निळा सादर करण्याचा निर्णय विद्यार्थी विंगला, जनरेशन झेडला अधिक आकर्षक बनवण्याच्या उद्देशाने आहे, जे त्याच्या सदस्यत्वाचा एक मोठा भाग आहे. सपने निळ्या रंगाचा प्रयोग करण्याची ही पहिलीच वेळ नाही. 31 ऑगस्ट रोजी, संपूर्ण उत्तर प्रदेशातील जिल्हा आणि शहर अध्यक्षांच्या बैठकीदरम्यान, अखिलेश यादव, राष्ट्रीय सरचिटणीस शिवपाल यादव आणि इतर वरिष्ठ नेते पक्षाचे लाल रंगात सायकल चिन्ह असलेले निळे स्कार्फ घातलेले दिसले. निळे स्कार्फ हे पारंपारिकपणे पक्षाशी संबंधित असलेल्या लाल आणि हिरव्या स्कार्फपेक्षा आणि 2024 च्या लोकसभा निवडणुकीच्या प्रचारादरम्यान वापरल्या जाणाऱ्या लाल रंगाच्या गमछ्यांपेक्षा वेगळे होते. त्यावेळी निळ्या स्कार्फचे महत्त्व विचारले असता, पक्षाच्या कार्यकर्त्यांनी स्पष्टीकरण देण्याचे टाळले होते. पक्षाचे नेते आता म्हणतात, की निळा हे विशाल मोकळ्या आकाशाचे प्रतीक आहे, ज्याखाली प्रत्येकजण समान आहे आणि जात-आधारित भेदभावापासून मुक्त आहे.

येत्या काही दिवसांत लखनौ येथील सप मुख्यालयात एका विशेष कार्यक्रमात छात्रसभेसाठी नवीन ड्रेस कोडची औपचारिक घोषणा केली जाण्याची अपेक्षा आहे. समाजवादी छात्रसभेचे सरचिटणीस अवनीश यादव म्हणाले की, निळ्या आणि लाल रंगाच्या मिश्रणामुळे पक्षाची पारंपारिक राजकीय ओळख आणि नवीन पिढीपर्यंत पोहोचणे या दोन्ही गोष्टी दिसून येतात. “लाल हा क्रांतीचा रंग आहे, तर निळा रंग नवीन ऊर्जा आणतो. तो बाबासाहेब आंबेडकरांच्या विचारांचा विद्यार्थ्यांमध्ये प्रसार करण्यास मदत करेल. निळा आणि लाल दोन्ही आमच्या पीडीए सूत्रात बसतात. आम्ही हे टी-शर्ट राज्यभरातील विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचवू,” त्यांनी ‘द प्रिंट’ला सांगितले. राजकीय निरीक्षकांचे म्हणणे आहे, की भारतीय राजकारणात रंगांचे वैचारिक आणि निवडणुकीचे महत्त्व फार पूर्वीपासून आहे. भगवा हा भाजपशी जवळचा आहे, लाल रंगाचा डाव्यांशी, तर निळा रंग आंबेडकरी राजकारणाशी घट्ट ओळखला गेला आहे. लखनौ विद्यापीठातील राज्यशास्त्राचे प्राध्यापक कविराज म्हणाले की, सपाचा निर्णय मुद्दाम राजकीय रणनीती असल्याचे दिसून आले.

“राजकारणात प्रत्येक रंगाचे स्वतःचे महत्त्व असते. भगवा भाजपशी, लाल डाव्यांसोबत आणि निळा आंबेडकरवाद्यांशी संबंधित आहे. सप नेते परंपरेने लाल टोप्या घालताना दिसतात. पक्ष आता सुरू करत असलेला निळा आणि लाल रंगाचा मिलाफही राजकीय रणनीतीचा भाग असल्याचे दिसते,” ते म्हणाले. ते पुढे म्हणाले, की राजकीय पक्ष आपला प्रसार वाढवण्याच्या प्रयत्नात असामान्य काहीही नाही. “सप दलित तरुणांना आपल्या गोटात आणण्यात कितपत सक्षम असेल हा प्रश्न आहे. अनेक दलितांसाठी पारंपारिक राजकीय घर राहिलेल्या बसपशी, तसेच चंद्रशेखर आझाद यांच्यातील उदयोन्मुख दलित राजकीय पर्यायाशी त्यांना स्पर्धा करावी लागेल. संपूर्ण समुदायावर विजय मिळवणे सोपे नाही, परंतु राजकीय पक्षांना असे प्रयत्न करणे आवश्यक आहे,” त्यांनी द प्रिंटला सांगितले.