इंदूर: इंदूरमधील ‘छात्रों की गूंज’ (विद्यार्थ्यांचा आवाज) या कार्यक्रमात बोलताना, विरोधी पक्षनेते राहुल गांधी यांनी राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार अजित डोवाल यांच्यावर लोकांचे फोन टॅप केल्याचा आणि त्यांचे व्हॉट्सॲप व फेसबुकवरील संवाद चोरून पाहिल्याचा आरोप केला. देशावर नियंत्रण ठेवणाऱ्या सहा सदस्यांच्या ‘प्रणाली’चा (सिस्टीम) डोवाल हा एक भाग असल्याचा दावाही त्यांनी केला.
“हे आहेत राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार अजित डोवालजी. अनौपचारिक संभाषणांमध्ये ते म्हणतात की, जर तुम्हाला भारतावर नियंत्रण मिळवायचे असेल, तर केवळ 500 लोकांवर नियंत्रण ठेवणे पुरेसे आहे. भारताचे टेलिफोन, व्हॉट्सॲप आणि फेसबुकवरील संवादांवर त्यांचे नियंत्रण आहे. ते फोन टॅप करायला लावतात आणि ही माहिती अमित शहा जी व नरेंद्र मोदी जी यांना देतात. डोवालजी तुमच्या फोनमध्ये बसलेले आहेत,” असे त्यांनी विद्यार्थ्यांना संबोधित करताना सांगितले.
गांधींनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी, गृहमंत्री अमित शहा, डोवाल, राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे प्रमुख मोहन भागवत आणि उद्योगपती गौतम अदानी व मुकेश अंबानी यांच्यावर पुन्हा एकदा जोरदार टीका केली. हेच लोक देशाला ‘फसवणूक करून लुटत’ असल्याचा दावा त्यांनी केला. “या व्यवस्थेने देशाला आपल्या कचाट्यात घेतले आहे. या व्यवस्थेत विविध स्तर आहेत. सर्वोच्च स्तरावर सहा लोक बसलेले आहेत; सहा व्यक्ती ही व्यवस्था चालवतात. नरेंद्र मोदी जी – ते धमकावणे, विद्यार्थ्यांना मारहाण करणे, खिळे लावलेल्या काठ्यांचा वापर आणि पेलेट गनचा मारा करणे या गोष्टी हाताळतात; अमित शहा जी ही व्यवस्था चालवतात, ते अंमलबजावणी करणारे आहेत. हे आहेत राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार अजित डोवाल जी. मधल्या स्तरावर मोहन भागवत जी आहेत, जे विचारधारेचे काम पाहतात. त्यानंतर, एका बाजूला अदानीजी आहेत आणि दुसऱ्या बाजूला अंबानीजी आहेत.”
गांधींचे जंगी स्वागत झाल्यानंतर हे भाषण झाले; या कार्यक्रमाच्या ठिकाणी हजारो विद्यार्थी आणि समर्थक जमले होते.
कार्यक्रमाच्या ठिकाणाकडे जाणारे रस्ते गर्दीने फुलून गेले होते आणि विमानतळापासूनच्या मार्गावर बॅनर्स व पोस्टर्स लावण्यात आले होते. लाऊडस्पीकर्सवरून गांधींचे वर्णन ‘युवकांचे तारणहार’ (मसीहा) आणि देशाचे भविष्य असे केले जात होते. शहरातून काढण्यात आलेल्या मिरवणुकीत समर्थकांनी सोन्याचे रथ आणले होते, तसेच झेंडे फडकवणे, ढोल-ताशे वाजवणे आणि फलक (प्लॅकार्ड्स) घेऊन चालणे असे प्रकार पाहायला मिळाले. गांधी तिथे पोहोचले, तोपर्यंत सभास्थळ पूर्णपणे भरून गेले होते आणि अनेकजण बाहेरून आत डोकावून पाहत होते. विरोधी पक्षनेत्याची एक झलक पाहण्यासाठी काही समर्थकांनी तर बॅरिकेड्सवर चढाई केली आणि रांगांमधून वाट काढत पुढे जाण्याचा प्रयत्न केला; सभास्थळाच्या आसपास अनेक किलोमीटरपर्यंत लोकांची गर्दी पसरली होती.
दिल्ली विद्यापीठ विद्यार्थी संघटनेच्या (डीयूएसयू) निवडणुकांचे निकाल जाहीर होत असताना, इंदूरमधील गांधींच्या कार्यक्रमात उत्साहाचे वातावरण होते. विशेष म्हणजे, काँग्रेसची विद्यार्थी शाखा असलेल्या ‘एनएसयूआय’ला यावर्षीच्या पॅनेलमध्ये अजिबात स्थान मिळाले नव्हते, तरीही हा उत्साह कायम होता. गांधींचे भाषण प्रामुख्याने विद्यार्थी-विषयक सुधारणा आणि त्यांनी देशातील विविध संस्थांवर होणारा हल्ला असे ज्याचे वर्णन केले, त्या मुद्द्यांवर केंद्रित होते. “शिक्षण ही काही चैनीची गोष्ट नाही. शिक्षण ही काही मेहरबानी नाही. शिक्षण हा भारतातील प्रत्येक विद्यार्थ्याचा अधिकार आहे. राजकारण असो, व्यवसाय असो, न्यायव्यवस्था, नोकरशाही, शिक्षण, प्रसारमाध्यमे, मनोरंजन किंवा क्रीडा क्षेत्र असो—प्रत्येक संस्थेवर या ‘व्यवस्थे’ने (सिस्टीमने) ताबा मिळवला आहे आणि प्रत्येक संस्थेत आपलाच माणूस बसवला आहे,” असे ते म्हणाले.
गांधी म्हणाले की, 2014 मध्ये शिक्षणावरील तरतूद (अर्थसंकल्प) 4.6 टक्के होती, ती आता 2.6 टक्क्यांवर आली आहे; तसेच गेल्या दशकात 1.5 कोटी विद्यार्थ्यांची शिष्यवृत्ती बंद झाली असून शिक्षकांच्या 10 लाख जागा रिक्त आहेत. “गेल्या 10 वर्षांत 1.5 कोटी विद्यार्थ्यांची शिष्यवृत्ती गेली आहे. शिक्षकांच्या 10 लाख जागा रिक्त आहेत,” असे ते म्हणाले. खाजगीकरण आणि खर्चात कपात करण्याच्या धोरणांमुळे गेल्या काही वर्षांत एक लाख सरकारी शाळा बंद पडल्याचा दावाही गांधींनी केला. “एक लाख सरकारी शाळा बंद करण्यात आल्या आहेत. यातील 55 टक्के शाळा मध्यप्रदेश आणि उत्तरप्रदेशमध्ये बंद झाल्या आहेत,” असे ते म्हणाले. विद्यार्थी प्रश्न विचारतात म्हणून ‘व्यवस्थेला’ त्यांची भीती वाटते, असेही गांधी म्हणाले. “ही व्यवस्था विद्यार्थ्यांना घाबरते. का? कारण विद्यार्थी प्रश्न विचारतात. म्हणूनच या व्यवस्थेला विद्यार्थी नको आहेत. व्यवस्थेला ‘अंधभक्त’ हवे आहेत,” असे राहुल गांधी म्हणाले.
“अंधभक्त हा विद्यार्थ्याच्या अगदी उलट असतो. विद्यार्थी प्रश्न विचारतो आणि तो जिज्ञासू असतो. विद्यार्थी प्रेमळ, नम्र, निर्भय, सहिष्णू आणि प्रामाणिक असतो. याउलट, अंधभक्त द्वेष पसरवतो, अहंकारी असतो, भीतीग्रस्त असतो आणि बेईमान असतो,” असेही त्यांनी नमूद केले. गांधींनी मध्यप्रदेशातील विविध भागांतून आलेल्या विद्यार्थ्यांना त्यांच्या समस्या मांडण्याची संधी दिली; यामध्ये भरती प्रक्रियेतील विलंब, पेपरफुटी, विद्यापीठांशी संबंधित समस्या, वसतिगृहांचा अभाव, शिष्यवृत्ती आणि शिक्षणाचा वाढता खर्च यांसारख्या मुद्द्यांचा समावेश होता.
एका एमपीपीएससी परीक्षार्थीने गांधींना सांगितले की, 13 टक्के जागा अनेक वर्षांपासून प्रलंबित आहेत, ज्यामुळे उमेदवार नियुक्तीच्या प्रतीक्षेत आहेत. एका नर्सिंगच्या विद्यार्थिनीने सांगितले की, तिने 2020 मध्ये चार वर्षांच्या अभ्यासक्रमासाठी प्रवेश घेतला होता, परंतु सप्टेंबर 2026 उजाडला तरी ती अजूनही तिसऱ्याच वर्षात आहे; तिचे निकाल आणि चौथ्या वर्षाची परीक्षा अद्याप प्रलंबित आहे. त्यानंतर त्यांनी दिल्लीतील पीजी मारत कोसळण्याच्या घटनेबद्दल भाष्य केले, ज्यात सात जणांचा मृत्यू झाला होता; तसेच या घटनेत प्राण गमावलेल्या 18 वर्षीय अर्पितच्या कुटुंबीयांशीही त्यांनी संवाद साधला. अर्पितबद्दल माहिती मिळवताना आलेल्या अडचणी आणि बचाव कार्यात झालेला विलंब यांबाबत कुटुंबीयांनी त्यांना माहिती दिली. “अर्पितच्या कुटुंबीयांनी मला सांगितले की त्यांना माहिती मिळत नव्हती आणि बचाव कार्यात विलंब झाला होता,” असे गांधी म्हणाले. कार्यक्रमाच्या शेवटी त्यांनी पुन्हा एकदा विद्यार्थ्यांना उद्देशून आपला संदेश दिला आणि त्यांना अशा गुणांची जोपासना करण्यास सांगितले, जे त्यांना इतरांपेक्षा वेगळे ठरवतात.
“आमचे ध्येय हे आहे की, तुमच्या मनातील जी आशा भंग पावली आहे, ती पुन्हा एकदा प्रबळ होऊन परत यावी. तुम्ही शिक्षण आणि व्यवस्थेवर पुन्हा विश्वास ठेवू लागावे. आम्हाला विद्यार्थ्यांचा भारत हवा आहे. आम्हाला ‘अंध-भक्तांचा’ भारत नको आहे; आम्हाला हिंसा आणि द्वेषाचा भारत नको आहे. आम्हाला तुमचा भारत हवा आहे. आम्हाला तुमचा आवाज ऐकायचा आहे,” असे गांधी म्हणाले.
Recent Comments