नवी दिल्ली: पाकिस्तानच्या परराष्ट्र कार्यालयाने गुरुवारी राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे ज्येष्ठ पदाधिकारी दत्तात्रेय होसबळे यांनी इस्लामाबादसोबत संवाद साधण्याच्या बाजूने केलेल्या वक्तव्याचे स्वागत केले. याला ‘एक सकारात्मक घडामोड’ म्हटले असून, ‘भारतात सूज्ञपणाचा विजय होईल’ अशी आशाही व्यक्त केली. 12 मे रोजी पीटीआय या वृत्तसंस्थेला दिलेल्या मुलाखतीत, राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे महासचिव होसबळे म्हणाले की, ‘भारताने ‘सुरक्षा आणि आत्मसन्मानाशी’ तडजोड न करता पाकिस्तानसोबत संवादाचे मार्ग खुले ठेवावेत’.
या वक्तव्यावर प्रतिक्रिया देताना, पाकिस्तानच्या परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते ताहिर अंद्राबी यांनी गुरुवारी इस्लामाबादमध्ये एका पत्रकार परिषदेत सांगितले की, “भारतातून संवादाची मागणी करणारे आवाज ही निश्चितच एक सकारात्मक घडामोड आहे. आम्हाला आशा आहे, की भारतात सूज्ञपणाचा विजय होईल. आणि गेल्या अनेक महिन्यांपासून, किंबहुना त्याही आधीपासून, गेल्या वर्षभराहून अधिक काळापासून जो आक्रमकपणा दिसून येत आहे, तो नाहीसा होईल आणि अशा आणखी आवाजांना पुढे येण्याचा मार्ग मोकळा होईल. आम्ही अर्थातच, त्या आवाजांवर भारतांतर्गत अधिकृत प्रतिक्रिया देऊ. आणि ट्रॅक टू किंवा बॅक चॅनलच्या बाबतीत, मला त्याबद्दल माहिती नाही. मला त्यावर भाष्य करायचे नाही. आणि जर मला त्यावर भाष्य करायचे झाले, तर कोणताही बॅक चॅनल नसेल. बॅक चॅनल किंवा ट्रॅक टू, म्हणजे, त्याचे नावच सर्व काही स्पष्ट करते,” असे ते पुढे म्हणाले.
‘ऑपरेशन सिंदूर’पासून भारत आणि पाकिस्तानमधील अधिकृत राजनैतिक संबंध गोठलेले असले तरी, दोन्ही देशांतील निवृत्त सेनापती, माजी राजनैतिक अधिकारी आणि प्रभावशाली राजकीय व्यक्तींनी पुन्हा संवाद सुरू करण्याची सार्वजनिकपणे मागणी करण्यास सुरुवात केली आहे. इंडियन एक्सप्रेसच्या एका वृत्तानुसार, गेल्या काही महिन्यांत, भारताच्या माजी लष्करी आणि गुप्तचर अधिकाऱ्यांनी किमान दोन अनौपचारिक बैठकांमध्ये त्यांच्या पाकिस्तानी समकक्षांची भेट घेतली होती, ज्यात एक कतारमध्ये आणि दुसरी एका अज्ञात आशियाई राजधानीत झाली होती. सहभागींनी सांगितले की, या बैठका म्हणजे औपचारिक वाटाघाटी नव्हत्या, परंतु ऑपरेशन सिंदूरनंतर दोन्ही बाजूंमधील हा पहिला ज्ञात आणि दीर्घकाळ चाललेला संपर्क होता. नवी दिल्ली आणि इस्लामाबाद यांच्यात संकट-व्यवस्थापन यंत्रणेच्या अभावाबद्दल भारतीय सुरक्षा वर्तुळात वाढत्या चिंतेच्या पार्श्वभूमीवर या चर्चा होत आहेत. पहलगाम हल्ल्यादरम्यान आणि त्यानंतर झालेल्या लष्करी संघर्षात, दोन्ही देशांमधील एकमेव कार्यरत संपर्क माध्यम म्हणजे त्यांच्या लष्करी कारवायांच्या महासंचालकांना जोडणारी ‘हॉटलाइन’ होती, असे अधिकाऱ्यांनी सांगितले. हे महासंचालक आता साप्ताहिक संवाद साधतात.
भारताची जाहीर भूमिका आहे की, ‘दहशतवाद आणि चर्चा एकत्र होऊ शकत नाहीत.’ 2008 चा मुंबई दहशतवादी हल्ला आणि 2019 चा पुलवामा हल्ला यांसारख्या घटनांनंतर ही भूमिका अधिकच कठोर झाली आहे. तरीही, अंतर्गत चर्चांची माहिती असलेल्या अधिकाऱ्यांच्या मते, भविष्यातील तणाव अनियंत्रितपणे वाढू नये, यासाठी काही प्रकारचे छुपे संवाद आवश्यक असू शकतात, हे आता अधिकाधिक मान्य केले जात आहे. पुन्हा एकदा चर्चा सुरू करण्याची कल्पना, होसाबळे यांच्यासह सत्ताधारी गटाशी जवळचे संबंध असलेल्या प्रभावशाली भारतीय व्यक्तींच्या जाहीर विधानांमधूनही समोर येऊ लागली आहे. त्यांचे हे वक्तव्य लक्षणीय होते, कारण राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ दीर्घकाळापासून पाकिस्तानविरोधात कठोर भूमिका घेण्यासाठी ओळखला जातो. भारताचे माजी लष्करप्रमुख जनरल मनोज नरवणे यांनी गुरुवारी होसाबळे यांच्या वक्तव्यांना पाठिंबा दिला आणि ‘जनते-जनतेमधील संबंध’ व ‘ट्रॅक-2 राजनैतिक संबंधां’च्या महत्त्वावर भर दिला.
“सीमेच्या दोन्ही बाजूंना सामान्य लोक राहतात आणि सर्वत्र सामान्य लोकांच्या चिंता सारख्याच आहेत,” असे नरवणे यांनी पीटीआयला दिलेल्या मुलाखतीत सांगितले. “जेव्हा दोन देशांच्या लोकांमध्ये मैत्री निर्माण होते, तेव्हा साहजिकच त्या देशांमधील संबंध सुधारण्यास मदत होते.” ते म्हणाले. त्याचवेळी, नरवणे यांनी याही गोष्टीचा पुनरुच्चार केला की, गरज पडल्यास भारत लष्करी प्रत्युत्तर देत राहील. त्यांनी भारतीय प्रशासनाच्या काही भागांमध्ये आता उदयास येत असलेल्या दुहेरी विचारसरणीकडे लक्ष वेधले: म्हणजेच, प्रतिबंधात्मक उपाययोजना आणि नियंत्रित संघर्ष.
Recent Comments