मुंबई: महाराष्ट्रात निवडणूक आयोगाकडून अपेक्षित असलेल्या मतदार याद्यांच्या ‘विशेष सखोल पडताळणी’ प्रक्रियेपूर्वीच, भारतीय जनता पक्ष संपूर्ण राज्यात स्वतःचेच एक ‘एसआयआर’सदृश सराव अभियान राबवत आहे. निवडणूक आयोगाच्या प्रक्रियेसारखाच स्वतःचा एक सराव उपक्रम राबवण्यासाठी, पक्षाने दोन महिन्यांपूर्वीच माजी खासदार किरीट सोमैया यांच्या नेतृत्वाखाली एक समिती स्थापन केली होती.
या समितीने अनेक बैठका, प्रत्यक्ष स्थळभेटी आणि मतदार याद्यांचा सखोल अभ्यास केल्यानंतर, महाराष्ट्रातील एकूण 288 विधानसभा जागांपैकी अशा 30 जागांची यादी तयार केली आहे; जिथे 2009 ते 2026 या कालावधीत मतदारांच्या संख्येत 40 टक्क्यांहून अधिक वाढ झाली आहे. या अभ्यासासाठी 2009 हे ‘आधारभूत वर्ष’ मानण्यात आले, कारण याचवर्षी मतदारसंघांच्या सीमा निश्चित करण्याची आणि पुनर्रचनेची प्रक्रिया पूर्ण झाली होती. या 30 मतदारसंघांपैकी सर्वच्या सर्व मतदारसंघ असे आहेत, जिथे मुस्लिम लोकसंख्या लक्षणीयरीत्या अधिक आहे, असे सोमैया यांनी ‘द प्रिंट’ला सांगितले. एकूणच पाहता, राज्यात असे 38 विधानसभा मतदारसंघ आहेत, जिथे मुस्लिम लोकसंख्या 20 टक्क्यांहून अधिक आहे. “जर तुम्ही काही शहरी आणि प्रामुख्याने हिंदू बहुल मतदारसंघांकडे पाहिले, तर तिथे मतदारांच्या संख्येत फारसा बदल झालेला दिसून येत नाही; मात्र मालेगाव, मुंब्रा, मालवणी, मानखुर्द-शिवाजीनगर, सिल्लोड, अकोला आणि अमरावती यांसारख्या काही मुस्लिम बहुल मतदारसंघांमध्ये मतदारांची संख्या 30-40 टक्क्यांहून अधिक वाढली आहे, किंबहुना काही ठिकाणी तर ती जवळपास दुप्पट झाली आहे,” असे सोमैया यांनी ‘द प्रिंट’ला सांगितले.
‘या एसआयआर समितीचे मुख्य कर्तव्य हे आहे की, ‘सर्व ‘बेकायदेशीर बांगलादेशी मतदारांची नावे मतदार यादीतून वगळली जातील’, याची खात्री करणे’, असेही त्यांनी नमूद केले. “याव्यतिरिक्त, सर्व नवीन पात्र मतदारांची नावे यादीत समाविष्ट केली जातील, याची खात्री करणेही आम्हाला आवश्यक आहे; आणि हे करत असतानाच, प्रत्यक्ष कार्यभूमीवर निवडणूक आयोगाच्या ‘एसआयआर’ प्रक्रियेत मदत करण्यासाठी आमच्या कार्यकर्त्यांची एक मोठी फळी (बटालियन) तयार करण्याचे कामही या समितीला करायचे आहे.” सोमैया यांच्याव्यतिरिक्त, महाराष्ट्र भाजपच्या या एसआयआर समितीत सुमारे 12 सदस्यांचा समावेश आहे; यामध्ये राज्यसभा खासदार भागवत कराड, आमदार रणधीर सावरकर व मंगेश चव्हाण, तसेच माजी आमदार सुनील राणे आणि इतर काही सदस्यांचा समावेश आहे. फेब्रुवारी महिन्यात, निवडणूक आयोगाने असे जाहीर केले होते की, ‘एसआयआर’ प्रक्रियेचा पुढील टप्पा, ज्यामध्ये महाराष्ट्राचाही समावेश असेल, तो एप्रिल महिन्यापासून सुरू होईल.
भाजपचे ‘स्वतःचे एसआयआर’
11 फेब्रुवारी रोजी समितीची स्थापना झाल्यानंतर, सोमय्या यांनी मतदार याद्यांचा आढावा घेण्यासाठी आणि ‘एसआयआर’ समितीच्या प्रयत्नांबाबत जिल्हास्तरीय भाजप कार्यकर्त्यांशी बैठका घेण्यासाठी 46 वेळा दौरे केले आहेत. या माजी खासदारांनी आपल्या काही निष्कर्षांना सार्वजनिक पटलावर मांडले असून, ते आपल्या सोशल मीडिया खात्यांवर शेअर केले आहेत. मंगळवारी त्यांनी ‘एक्स’वर एक पोस्ट केली, ज्यात त्यांनी म्हटले की, ‘बुलढाणा जिल्ह्यातील चिखली विधानसभा मतदारसंघात हजारो मतदारांची बनावट नावे आहेत’. या पाठोपाठ त्यांनी मुस्लिम नावांच्या पुनरावृत्तीची एक यादीही प्रसिद्ध केली. त्याचप्रमाणे, सोमवारी सोमय्या यांनी एक पोस्ट करत म्हटले, “मालेगाव आणि धुळे येथील मतदार याद्यांमध्ये, 18 हजार मतदारांची नावे एकसारखी किंवा हुबेहूब समान आहेत.” पुढे त्यांनी अशा अनेक मुस्लिम नावांची उदाहरणे दिली आहेत. या पोस्टसोबतच, त्यांनी भाजपच्या धुळे विधानसभा क्षेत्राचे प्रमुख अनिल अग्रवाल यांनी 2024 मध्ये जिल्हाधिकाऱ्यांना उद्देशून लिहिलेले एक पत्रही जोडले आहे. या पत्रात मालेगाव मध्य आणि धुळे शहर या विधानसभा मतदारसंघांमधील मतदार याद्यांमध्ये आढळलेल्या नावांच्या पुनरावृत्तीकडे लक्ष वेधण्यात आले आहे.
“काही प्रकरणांमध्ये, एक छायाचित्र (फोटो) व्यक्तीच्या तरुण वयातील आहे, तर दुसरा अलीकडील काळातील आहे. काही प्रकरणांमध्ये एका फोटोत वेगळे कपडे आहेत, तर दुसऱ्यात वेगळे; किंवा दाढी, चष्मा अथवा टोपी यांसारखा किरकोळ बदल असलेले फोटो आढळतात,” असे या भाजप पदाधिकाऱ्याने पत्रात नमूद केले आहे. महाराष्ट्राचा प्रजनन दर 1.4 ते 1.6 च्या दरम्यान असून तो देशातील सर्वांत कमी दरांपैकी एक आहे; त्यामुळे 2009 ते 2026 या काळात मतदार याद्यांमध्ये मतदारांची संख्या अचानक आणि मोठ्या प्रमाणात वाढणे अपेक्षित नाही. मात्र, काही मतदारसंघांमध्ये मतदारांच्या संख्येत ‘अनैसर्गिक’ वाढ दिसून येत असल्याचे सोमय्या यांनी ठामपणे सांगितले. त्यांच्या मते, यामागील एक कारण ‘स्थलांतर’ असू शकते, तर दुसरे कारण ‘फसवणुकीने केलेली नावे समाविष्ट करणे’ हे असू शकते.
“ग्रामीण भागात स्थलांतराचे प्रमाण फारसे नसते. मुंबईचा विचार करता, स्थलांतराच्या बाबतीत परिस्थिती बऱ्याच अंशी ‘जैसे थे’ असल्याचे आमच्या निदर्शनास आले आहे. मुंबईतील चार हिंदू बहुल मतदारसंघांची उदाहरणे घ्या- मुलुंड, दहिसर, चेंबूर आणि विलेपार्ले, येथे 2009 आणि 2024 मधील मतदारांची संख्या जवळपास सारखीच आहे. परंतु, मुंब्रा-कळवा मतदारसंघात (जिथे मुस्लिम लोकसंख्या लक्षणीय आहे), 2009 मधील 2.79 लाखांच्या तुलनेत एकूण मतदारांची संख्या वाढून 4.89 लाख झाली आहे. मानखुर्द, चांदिवली, कुर्ला आणि मालवणी या भागांमध्ये, विशेषतः मुस्लिम वस्त्यांमध्ये मतदारांची ही वाढ अत्यंत दाट स्वरूपाची आहे. या वाढीचा सखोल अभ्यास करणे, त्यातील अनैसर्गिक, अवाजवी किंवा असामान्य वाढीची ओळख पटवणे आणि हे मतदार नेमके कुठून आले आहेत, याचा शोध घेणे हे भाजपच्या एसआयआर समितीचे कर्तव्य आहे,” असे सोमैया म्हणाले. समितीच्या सर्व सदस्यांना मतदारांच्या याद्यांची छाननी करण्यासाठी आणि त्यांच्या अधिपत्याखालील पथके उभारण्यासाठी विविध मतदारसंघांची जबाबदारी सोपवण्यात आली आहे. त्यांना जिल्हा स्तरावर ‘एसआयआर’ समित्या स्थापन करण्याच्या आणि प्रत्येक विधानसभा मतदारसंघात कार्यशाळा आयोजित करण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत. शिवाय, प्रत्येक मतदान केंद्राच्या (बूथच्या) स्तरावर, ‘एसआयआर’ प्रक्रिया सुरू झाल्यानंतर निवडणूक आयोगाच्या ‘ब्लॉक लेव्हल ऑफिसर्स’शी समन्वय साधण्यासाठी, भाजपची समिती सध्या बूथ-स्तरीय पदाधिकाऱ्यांची नियुक्ती करण्याच्या प्रक्रियेत आहे.
“आम्ही 80 टक्के नियुक्त्या पूर्ण केल्या आहेत. निवडणूक आयोग ‘एसआयआर’ प्रक्रियेच्या सुरुवातीची घोषणा करण्यापूर्वीच, आमची संपूर्ण यंत्रणा सज्ज झालेली असेल, अशी आम्हाला आशा आहे. एकदा का सर्व मतदान केंद्रांवर आमचे प्रतिनिधी नियुक्त झाले की, आम्ही घरोघरी जाऊन सर्वेक्षण करण्यासही सुरुवात करू,” असे सोमैया यांनी सांगितले.
Recent Comments