विधान परिषद निवडणुकांसाठी ‘महायुती’तील जागावाटपाची चर्चा ठप्प

महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी मुंबईत उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे आणि सुनेत्रा पवार यांची भेट घेतली.

मुंबई: महाराष्ट्रातील सत्ताधारी ‘महायुती’-ज्यामध्ये भाजप, शिवसेना (एकनाथ शिंदे गट) आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस (अजित पवार गट) यांचा समावेश आहे, ही 18 जून रोजी होणाऱ्या ‘स्थानिक स्वराज्य संस्था’ मतदारसंघांतील विधान परिषदेच्या 17 जागांच्या निवडणुकीपूर्वी, जागावाटपावरून सुरू असलेल्या रस्सीखेचीत अडकली आहे. नाशिक, छत्रपती संभाजीनगर (पूर्वीचे औरंगाबाद) आणि पुणे हे तीन मतदारसंघ या वादाचे मुख्य केंद्रबिंदू ठरले आहेत. भाजपने या तिन्ही जागांवर आपला दावा सांगितला आहे; यापैकी दोन जागा सध्या शिवसेनेच्या वेगवेगळ्या गटांकडे, तर एक जागा राष्ट्रवादी काँग्रेसकडे आहे.

नाशिक मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व भाजपची सहयोगी असलेल्या शिंदे गटाच्या शिवसेनेचे नरेंद्र दराडे करतात; छत्रपती संभाजीनगरचे प्रतिनिधित्व शिवसेनाचे (उद्धव ठाकरे गट) अंबादास दानवे करतात; तर पुण्याचे प्रतिनिधित्व राष्ट्रवादी काँग्रेसचे अनिल भोसले करतात. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी मंगळवारी या तिढ्याची कबुली दिली, मात्र त्यांनी यावर तोडगा निघण्याबाबत आत्मविश्वास व्यक्त केला. “नाशिक आणि संभाजीनगरच्या जागांवर आमची शिवसेनेशी, तर पुण्याच्या जागेवर राष्ट्रवादी काँग्रेसशी चर्चा (किंवा मतभेद) सुरू आहे. परंतु, मला खात्री आहे की, येत्या काही दिवसांत चर्चेद्वारे आम्ही हा तिढा नक्कीच सोडवू शकू,” असे त्यांनी म्हटले होते. हा तिढा सोडवण्यासाठी मंगळवारी आयोजित करण्यात आलेली महायुतीची बैठक कोणत्याही निष्कर्षाशिवाय संपली.

महायुतीचे नेते बुधवारी दिल्ली येथे केंद्रीय गृहमंत्री अमित शहा यांची भेट घेत आहेत. “शिंदे गटाला 7 जागा हव्या आहेत, जे शक्य नाही. सध्या आम्ही त्यांना 3 जागांचा प्रस्ताव देत आहोत; परंतु जर अमित शहा यांनी यात हस्तक्षेप केला, तर त्यांना आणखी एक किंवा दोन जागा मिळू शकतात,” असे एका भाजप नेत्याने ‘द प्रिंटला सांगितले. विधान परिषदेच्या ज्या 17 जागांसाठी ही निवडणूक होत आहे, त्या जागांवर महानगरपालिका, नगर परिषदा, जिल्हा परिषदा, नगर पंचायती आणि पंचायत समित्यांचे सदस्य मतदान करून प्रतिनिधींची निवड करतात. या निवडणुकीच्या रिंगणात असलेले मतदारसंघ पुढीलप्रमाणे आहेत: पुणे, अहिल्यानगर, ठाणे, जळगाव, सांगली-सातारा, नांदेड, यवतमाळ, सोलापूर, भंडारा-गोंदिया, रायगड-रत्नागिरी-सिंधुदुर्ग, नाशिक, वर्धा-चंद्रपूर-गडचिरोली, अमरावती, धाराशिव-लातूर-बीड, परभणी-हिंगोली, छत्रपती संभाजीनगर-जालना आणि नागपूर.

राज्य निवडणूक आयोगाने यापूर्वी 16 जागांसाठी द्विवार्षिक निवडणुका जाहीर केल्या होत्या; तसेच, भाजपचे चंद्रशेखर बावनकुळे यांनी राजीनामा दिल्यामुळे रिक्त झालेल्या नागपूर जागेसाठी पोटनिवडणूक होणार आहे. उमेदवारी अर्ज दाखल करण्याची अंतिम तारीख 1 जून आहे. राज्यातील स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकांमध्ये ‘महायुती’ने केलेल्या दणदणीत कामगिरीनंतर काही महिन्यांनीच, या मित्रपक्षांमध्ये हा तिढा निर्माण झाला आहे. या निवडणुकांमध्ये महायुतीने 12 हजार 201 पैकी 8 हजार 239 जागा जिंकल्या होत्या आणि एकूण जागांपैकी 67.5 टक्के जागांवर विजय मिळवला होता. या आकडेवारीत भाजपने 4 हजार 540 जागांसह आघाडी घेतली होती; त्यांच्या पाठोपाठ शिवसेना (1 हजार 888) आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस (1 हजार 604) यांचा क्रमांक लागला. विरोधी आघाडी ‘महाराष्ट्र विकास आघाडीने एकत्रितपणे 2 हजार 195 जागा जिंकल्या. या जागा काँग्रेस (1 हजार 300), शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) (531) आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरद पवार) (364) यांच्यात विभागल्या गेल्या.

शिंदे यांची मागणी

18 जून रोजी होणाऱ्या निवडणुकांसाठीच्या चर्चेच्या सुरुवातीच्या फेऱ्यांमध्ये, भाजपने शिवसेनेला तीन आणि राष्ट्रवादी काँग्रेसला दोन जागांचा प्रस्ताव दिला होता. एकनाथ शिंदे यांनी पाच ते सात जागांची मागणी केली असून, त्यांच्या पक्षाने ठाणे, जळगाव, नाशिक आणि छत्रपती संभाजीनगर या जागांवर लक्ष केंद्रित केले आहे. जळगावच्या जागेला आता घराणेशाहीचे स्वरूप प्राप्त झाले आहे: शिवसेना नेते गुलाबराव पाटील यांचा मुलगा या जागेसाठी आग्रही आहे. “जागेची मागणी करण्यात काहीही गैर नाही. हा आमचा अधिकार आहे. परंतु, वरिष्ठ नेत्यांकडून जो काही निर्णय घेतला जाईल, तो आम्हाला मान्य असेल,” असे पाटील म्हणाले. शिंदे यांनी गेल्या रविवारी दिल्लीत अमित शहा यांची भेट घेतली होती; मात्र, भाजपच्या एका दुसऱ्या नेत्याने सांगितले की, भाजप स्वतःकडेच या जागा कायम राखण्यास उत्सुक आहे.

“माझ्या माहितीनुसार, शिंदे यांची मागणी पूर्ण होण्याची शक्यता कमी आहे; कारण ते अशा जागांची मागणी करत आहेत, जिथे भाजप स्वतःच्या बळावर निवडून येण्याच्या स्थितीत आहे. जर आम्ही त्यांची मागणी मान्य केली, तर राष्ट्रवादी काँग्रेसकडूनही तशाच प्रकारची मागणी केली जाण्याची शक्यता आहे,” असे त्या नेत्याने ‘द प्रिंट’ला सांगितले.

शिवसेनेचा सर्वात तीव्र विरोध नाशिक आणि छत्रपती संभाजीनगर या जागांबाबत आहे; कारण हा पक्ष या जागांना आपले पारंपरिक बालेकिल्ले मानतो. “या भागांमध्ये आमच्याकडे पुरेसे नगरसेवक आहेत, जे आम्हाला विजय मिळवून देऊ शकतात. शिवाय, हे आमचे बालेकिल्ले आहेत आणि आम्हाला ठाम विश्वास आहे की ही जागा आम्हालाच मिळाली पाहिजे. शिंदे आणि फडणवीस हे दोघे एकत्र बसून हा प्रश्न सामंजस्याने सोडवतील, याची मला खात्री आहे,” असे शिवसेना (शिंदे गट) च्या एका नेत्याने ‘द प्रिंट’ला सांगितले.

पुण्याबाबत राष्ट्रवादी काँग्रेस ठाम

राष्ट्रवादी काँग्रेसदेखील आपला बालेकिल्ला असलेल्या पुणे मतदारसंघाची मागणी करण्याबाबत तितकीच ठाम आहे; मात्र, अजित आणि सुनेत्रा पवार यांचा मुलगा जय हा या जागेवरून निवडणूक लढवेल, या चर्चांना पक्षाने त्वरित फेटाळून लावले.

“यावेळी जय पवार पुणे मतदारसंघातून निवडणूक लढवणार असल्याच्या चर्चांमध्ये काहीही तथ्य नाही. या निवडणुकीसाठी पक्षाचे ‘हायकमांड’ (वरिष्ठ नेतृत्व) तळागाळातील एखाद्या कार्यकर्त्याची निवड करेल. महायुतीचे वरिष्ठ नेते लवकरच याबाबतचा निर्णय घेतील,” असे पक्षाचे प्रवक्ते उमेश पाटील यांनी सांगितले. या जागेसाठी राष्ट्रवादी काँग्रेसचा असलेला आग्रह हा प्रामुख्याने ‘मतसंख्ये’वर (वोट काउंटवर) आधारित आहे. “पुण्याची जागा आम्हालाच मिळावी, यासाठी आम्ही आग्रही राहू; कारण राजकारणात संख्याबळ महत्त्वाचे असते आणि ते आमच्याकडे पुरेसे आहे. शिवाय, ही जागा यापूर्वीही राष्ट्रवादी काँग्रेसकडेच होती आणि ती आमच्याकडेच कायम राहावी, यासाठी आम्ही नक्कीच आग्रह धरू,” असे पाटील यांनी पुढे नमूद केले. याव्यतिरिक्त, राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे नेते सुनील तटकरे यांचे सुपुत्र अनिकेत तटकरे यांच्यासाठी ‘रायगड-रत्नागिरी-सिंधुदुर्ग’ या जागेची मागणी करत आहे—सध्या हा मतदारसंघ शिवसेनेच्या (शिंदे गट) ताब्यात आहे.

ठाणे-पालघर

भाजपच्याच स्थानिक पातळीवरील नेत्यांकडून काही प्रमाणात विरोध होत असूनही, ‘ठाणे-पालघर’ हा मतदारसंघ भाजपने शिंदे गटासाठी आधीच सोडून दिल्याचे (वाटप केल्याचे) दिसून येत आहे. संख्याबळाच्या दृष्टीने भाजपची बाजू अधिक भक्कम आहे: या भागातील स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये भाजपचे 444 मतदार आहेत, तर शिंदे गटाच्या शिवसेनेकडे 346 मतदार आहेत.

ठाणे, नवी मुंबई आणि मीरा-भाईंदर येथील स्थानिक नेत्यांनी गेल्या आठवड्यात आपली बाजू मांडण्यासाठी राज्याचे मंत्री रवींद्र चव्हाण आणि गणेश नाईक यांची भेट घेतली. त्यांचे असे म्हणणे आहे की, गेल्या विधान परिषद निवडणुकीत शिंदे गटाचे रवींद्र फाटक यांनी काँग्रेसच्या वसंत डावखरे यांचा पराभव करून ती जागा जिंकली होती; आणि संख्याबळ काहीही असले, तरीही याच कारणामुळे त्या जागेवर पहिला दावा सांगण्याचा अधिकार शिवसेनेला प्राप्त होतो.