नवी दिल्ली: ब्रिटनची आघाडीची एरोस्पेस कंपनी ‘रोल्स-रॉयस’ने भारताच्या ‘ॲडव्हान्स्ड मीडियम कॉम्बॅट एअरक्राफ्ट’ (एएमसीए) साठी 120 साठी केएनपेक्षा जास्त क्षमतेचे फायटर जेट इंजिन संयुक्तपणे डिझाइन आणि तयार करण्याबाबत आपला ‘अंतिम प्रस्ताव’ सादर केला आहे. या अंतिम प्रस्तावात नवीन इंजिनसाठी एक विशिष्ट कालमर्यादा निश्चित करण्यात आली आहे. जर 2026 च्या अखेरीस करारावर स्वाक्षरी झाली, तर 2030 पर्यंत इंजिन कोअरची चाचणी, 2034 पर्यंत पहिले उड्डाण आणि 2036 पर्यंत उत्पादन सुरू करण्याचे आश्वासन यात दिले आहे.
फ्रेंच प्रतिस्पर्धी ‘सफ्रान’विरोधात आक्रमक भूमिका घेत, कंपनीने भारतात ‘पूर्ण-श्रेणीची प्रोपल्शन इकोसिस्टम’ (प्रणोदन प्रणालीची संपूर्ण परिसंस्था) विकसित करण्याची तयारी दर्शवली आहे, ज्यामध्ये डिझाइन आणि विकासापासून ते उत्पादन, देखभाल, दुरुस्ती आणि ओव्हरहॉल (एमआरओ) तसेच भविष्यातील सुधारणांचा समावेश असेल. यासोबतच, या कार्यक्रमांतर्गत निर्माण होणारे तंत्रज्ञान आणि बौद्धिक संपदा याचे 100 टक्के हस्तांतरण भारताकडेच राहील.
“जगात केवळ तीनच खरे ‘एरो-इंजिन’ उत्पादक आहेत. त्यापैकी दोन अमेरिकेत आहेत आणि तिसरा ‘रोल्स-रॉयस’ आहे,” असे कंपनीचे भारतातील कार्यकारी उपाध्यक्ष (ट्रान्सफॉर्मेशन) शशी मुकुंदन यांनी ‘द प्रिंट’ला दिलेल्या मुलाखतीत सांगितले; यावेळी त्यांनी ‘सफ्रान’वर अप्रत्यक्ष टीकाही केली. त्यांचा युक्तिवाद असा आहे की, त्यांनी नमूद केलेल्या तीन कंपन्यांनी स्वतःहून अनेक इंजिने विकसित केली आहेत आणि त्यांचा इतिहास सिद्ध झालेला आहे. एएमसीए (अॅडव्हान्स्ड मीडियम कॉम्बॅट एअरक्राफ्ट) साठी नवीन इंजिन बनवण्याची योजना 2013 मध्ये मांडण्यात आली होती आणि त्यावेळी जीई, सफ्रान व रोल्स-रॉयस या तीन कंपन्यांनी यात रस दाखवला होता. आता 2026 चा विचार करता, ही स्पर्धा केवळ ‘रोल्स-रॉयस’ आणि ‘सफ्रान’ यांच्यापुरती मर्यादित राहिली आहे. प्रकल्पाच्या पहिल्या टप्प्यात, एएमसीएच्या सुरुवातीच्या बॅचमध्ये जीई F414 हे इंजिन वापरले जाईल; हेच इंजिन ‘तेजस एमके-2’ साठीही निवडण्यात आले आहे. स्वदेशी बनावटीचे 120 केएन क्षमतेचे इंजिन हे दुसऱ्या टप्प्यातील एएमसीएच्या पुढील आवृत्त्यांसाठी नियोजित आहे. योजनेनुसार, एएमसीएचे उत्पादन 2035-36 पर्यंत सुरू होणे अपेक्षित आहे.
संरक्षण क्षेत्रातील सूत्रांनी सांगितले की, नवीन इंजिन कार्यक्रमात कोणताही विलंब झाल्यास जीई F414 च्या अतिरिक्त ऑर्डर्सची शक्यता बळावू शकते. जीई एरोस्पेस आणि हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेड (एचएएल) यांच्यातील 80 टक्के तंत्रज्ञान हस्तांतरणाच्या करारानुसार या इंजिनचे उत्पादन भारतात आधीच नियोजित आहे. तथापि, हे उत्पादन प्रत्यक्ष विकास क्षमतेपेक्षा ‘परवाना-आधारित उत्पादना’चे स्वरूप असण्याची शक्यता अधिक आहे. रोल्स-रॉयससाठी, एएमसीए इंजिन प्रकल्प हा केवळ एका विशिष्ट कार्यक्रमापुरता मर्यादित नाही. कंपनीला भारताला यूके, अमेरिका आणि जर्मनीनंतर आपले चौथे जागतिक ‘प्रोपल्शन हब’ (इंजिन निर्मिती व तंत्रज्ञान केंद्र) बनवायचे आहे. या केंद्राद्वारे लष्करी आणि नागरी एरोस्पेस, नौदलाची प्रोपल्शन यंत्रणा आणि जमिनीवरील प्रणालींसाठी लागणारी ऊर्जा-शक्ती (पॉवर सोल्युशन्स) या सर्वांना एकाच औद्योगिक परिसंस्थेतून (इकोसिस्टम) आधार दिला जाईल.
मुकुंदन यांनी नमूद केले की, राफेल लढाऊ विमानांची निर्मिती करणाऱ्या ‘डसॉल्ट एव्हिएशन’नेही (ज्यांची विमाने ‘सफ्रान’ इंजिनवर चालतात) त्यांच्या नवीन ‘फाल्कन’ बिझनेस जेटसाठी रोल्स-रॉयसचे इंजिन निवडले आहे; यावरूनच स्पष्ट होते, की कंपनी भारताकडे एक धोरणात्मक भागीदार म्हणून पाहते. “आम्हाला भारताचे धोरणात्मक भागीदार बनायचे आहे. याचा अर्थ काय? थोडक्यात सांगायचे तर, आम्ही आमच्या मूळ बाजारपेठांमध्ये (जे आमचे मुख्य केंद्र किंवा ‘हब’ आहेत) जी कामे करतो, तीच सर्व कामे आम्हाला इथेही करायची आहेत. आमच्याकडे आधीच यूके, अमेरिका आणि जर्मनी ही केंद्रे आहेत. आता आम्हाला भारतात चौथे केंद्र उभारायचे आहे, ज्याचा अर्थ असा की प्रोपल्शनशी संबंधित सर्व गोष्टी आम्ही इथे करू,” असे ते म्हणाले. त्यांनी पुढे स्पष्ट केले, की प्रोपल्शनचा अर्थ असा आहे की, “मग ते एअरलाईन्ससाठी असो, लष्करासाठी, नौदलासाठी, तटरक्षक दलासाठी (कोस्ट गार्ड) किंवा भूदलासाठी (आर्मी) असो. आम्हाला या सर्व क्षेत्रांसाठी काम भारतात करायचे आहे.”
“यामागची संकल्पना अशी आहे की, नवीन इंजिनची रचना (डिझाइन) आम्ही इथेच करू, त्यानंतर त्याचा विकास आणि प्रोटोटाइप (नमुना) तयार करू. त्यानंतर आम्ही उत्पादन सुविधा उभारू आणि एमआरओ (देखभाल, दुरुस्ती आणि ओव्हरहॉल) सुविधाही सुरू करू. तसेच, आम्ही इंजिनचे आयुष्य वाढवणे, विक्रीपश्चात सेवा आणि त्यापुढील गोष्टींवरही लक्ष केंद्रित करू,” असे त्यांनी सांगितले.
Recent Comments