भारत आणि उझबेकिस्तान यांच्यात युरेनियम पुरवठ्याचा करार

ताश्कंदमध्ये उझ्बेकचे राष्ट्राध्यक्ष शवकत मिर्जिओयेव यांच्यासोबत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी

नवी दिल्ली: पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि उझबेकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष शावकत मिर्झियोयेव्ह यांची रविवारी ताश्कंद येथे भेट झाली. या भेटीदरम्यान भारत आणि उझबेकिस्तान यांच्यातील संबंधांना ‘सर्वसमावेशक धोरणात्मक भागीदारी’चा दर्जा देण्यात आला आणि युरेनियम पुरवठ्यासाठी ‘दीर्घकालीन व्यवस्था’ उभारण्यावर दोन्ही देशांनी सहमती दर्शवली.

याव्यतिरिक्त, दोन्ही देशांमधील ‘दीर्घकालीन’ मैत्रीच्या सन्मानार्थ आयोजित एका समारंभात, राष्ट्राध्यक्ष मिर्झियोयेव्ह यांनी पंतप्रधान मोदींना ‘ओली दरजली दोस्तलिक’ (सर्वोच्च मैत्रीचा सन्मान/ऑर्डर ऑफ द हायेस्ट फ्रेंडशिप) या पुरस्काराने सन्मानित केले. हा सन्मान मिळवणाऱ्यांमध्ये चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांचाही समावेश आहे. मिर्झियोयेव्ह यांच्यासोबतच्या शिष्टमंडळ-स्तरीय चर्चेपूर्वीच्या आपल्या सुरुवातीच्या भाषणात, भारतीय पंतप्रधानांनी युरेनियमच्या दीर्घकालीन पुरवठ्याबाबतच्या कराराची घोषणा केली. याव्यतिरिक्त, दोन्ही देशांनी संरक्षण क्षेत्रातील संबंध, विशेषतः संरक्षण सामग्रीच्या (प्लॅटफॉर्म्सच्या) संयुक्त उत्पादना आणि संयुक्त विकासाच्या क्षेत्रात, अधिक दृढ करण्याचा प्रयत्न केला आहे. भारत आणि उझबेकिस्तान ज्या इतर क्षेत्रांमध्ये सहकार्य वाढवण्यास उत्सुक आहेत, त्यामध्ये महत्त्वपूर्ण खनिजे, स्वच्छ ऊर्जा, अंतराळ आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता यांचा समावेश आहे.

“या वर्षी आमच्या धोरणात्मक भागीदारीचा 15 वा वर्धापन दिन आहे. या विशेष प्रसंगी, आम्ही आमच्या संबंधांना ‘सर्वसमावेशक धोरणात्मक भागीदारी’ या दर्जापर्यंत नेण्याचा निर्णय घेतला आहे. आज आम्ही आमच्या भागीदारीच्या या नवीन टप्प्याला वेगवान गतीने आणि ठोस परिणामांसह पुढे नेण्यासाठी एक महत्त्वाकांक्षी कार्यक्रम निश्चित केला आहे,” असे मोदींनी प्रसारमाध्यमांशी बोलताना सांगितले. “आमच्या दोन्ही देशांमधील घनिष्ठ संरक्षण आणि सुरक्षा सहकार्य आमच्यातील सखोल परस्पर विश्वासाचे प्रतीक आहे. भविष्यात, आम्ही दोन्ही देशांच्या संरक्षण उद्योगांमध्ये थेट संपर्क, संयुक्त उत्पादन आणि संयुक्त विकासाला चालना देऊ. आमचा असा विश्वास आहे की दहशतवाद, अतिरेकी विचारसरणी आणि फुटीरतावाद हे संपूर्ण क्षेत्रासाठी गंभीर आव्हाने आहेत.”

मोदी शनिवारी उझबेकिस्तानची राजधानी ताश्कंद येथे पोहोचले. ‘इंडिया वन’ (पंतप्रधानांचे विमान) या प्रवासादरम्यान चीनमार्गे पूर्वेकडे गेले आणि त्यानंतर मध्य आशियाई देशाच्या दिशेने पश्चिमेकडे वळले. विमानतळावर राष्ट्राध्यक्ष मिर्झियोयेव्ह यांनी त्यांचे स्वागत केले. भारतीय समुदायाकडून स्वागत होण्यापूर्वी, पंतप्रधानांनी ताश्कंदमधील ‘यांगी उझबेकिस्तान पार्क’ येथे पुष्पचक्र अर्पण केले; हे उद्यान उझबेकिस्तानच्या स्वातंत्र्याच्या 30 व्या वर्धापन दिनानिमित्त 2021 मध्ये सुरू करण्यात आले होते. रविवारी ताश्कंद स्टेट युनिव्हर्सिटी ऑफ ओरिएंटल स्टडीजमधील ‘गांधी सेंटर’ला भेट देण्यापूर्वी, मोदी माजी पंतप्रधान लाल बहादूर शास्त्री यांच्या स्मारकावरही पुष्पांजली अर्पण करतील. त्यानंतर, शांघाय सहकार्य संघटनेच्या (एससीओ) राष्ट्रप्रमुखांच्या शिखर परिषदेला उपस्थित राहण्यासाठी ते रविवारी रात्री बिश्केककडे रवाना होतील.

5 अब्ज डॉलर्सचे व्यापार उद्दिष्ट आणि अर्थव्यवस्थांचे भविष्य सुरक्षित करणे

मोदींनी घोषणा केली की, भारत आणि उझबेकिस्तान 2030 पर्यंत आपले आर्थिक-व्यापारी संबंध 5 अब्ज डॉलर्सपर्यंत वाढवण्याचे उद्दिष्ट ठेवतील. उदयोन्मुख तंत्रज्ञान आणि क्षेत्रांवर लक्ष केंद्रित करून ही वाढ सध्याच्या संबंधांच्या तुलनेत पाचपट असेल. “आमचा द्विपक्षीय व्यापार एक अब्ज डॉलर्सचा टप्पा ओलांडून पुढे गेला आहे. आता आम्ही 2030 पर्यंत पाच अब्ज डॉलर्सच्या व्यापाराचे उद्दिष्ट निश्चित केले आहे. हे साध्य करण्यासाठी, आम्ही बाजारपेठेतील प्रवेश, संपर्क-सुविधा (कनेक्टिव्हिटी), बँकिंग आणि पेमेंट प्रणालींशी संबंधित मुद्द्यांवर पद्धतशीरपणे काम करू,” असे ते म्हणाले. “पायाभूत सुविधांच्या विकासातील परस्पर फायदेशीर सहकार्य वाढवण्यासाठी आम्ही एकत्रितपणे काम करू. डिजिटल सार्वजनिक पायाभूत सुविधा, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय), महत्त्वपूर्ण खनिजे, स्वच्छ ऊर्जा, अंतराळ आणि अणुऊर्जा यांसारख्या क्षेत्रांमधील सहकार्य आमच्या संबंधांना भविष्यासाठी सज्ज करत आहे.”

भारताने गेल्यावर्षी या मध्य आशियाई देशाला 657 दशलक्ष डॉलर्स किमतीच्या मालाची निर्यात केली. मांस, औषधे आणि फळे या प्रमुख तीन निर्यात-वस्तू होत्या. “कृषी आणि आरोग्यसेवा क्षेत्रातील आमची बलस्थाने एकमेकांना पूरक आहेत. उझबेकिस्तानचे फलोत्पादनातील नैपुण्य आणि भारताच्या आधुनिक कृषी पद्धती यांचा मेळ घालून आम्ही दोन्ही देशांच्या अन्नसुरक्षेत योगदान देऊ. उझबेकिस्तानमधील औषधी वनस्पती आणि भारताचे आयुर्वेदातील नैपुण्य यांचा एक नैसर्गिक संगम साधला जातो. आज झालेला पारंपरिक वैद्यकशास्त्राविषयक करार आमच्या संयुक्त प्रयत्नांना अधिक बळकट करेल,” असे पंतप्रधान मोदी म्हणाले. सध्या उझबेकिस्तानमध्ये 400 हून अधिक भारतीय कंपन्या कार्यरत आहेत; विशेषतः वाहन सुटे भाग (ऑटोमोबाईल कंपोनंट्स) बनवणाऱ्या अनेक कंपन्या मध्य आशियाई देशांमध्ये आपले कामकाज विस्तारत आहेत. वाहन सुटे भाग उत्पादक असलेल्या ‘मिंडा इंडस्ट्रीज लिमिटेड’ने सुमारे पाच वर्षांपूर्वी एका स्थानिक उत्पादक कंपनीतील 51 टक्के हिस्सा संपादन करण्याची निविदा जिंकली होती.

याव्यतिरिक्त, पर्यटन क्षेत्रातील सहकार्याबाबतच्या एका सामंजस्य करारावरही स्वाक्षरी करण्यात आली; ज्यामध्ये दोन्ही देशांमधील सामायिक बौद्ध वारशावर विशेष लक्ष केंद्रित करण्यात आले आहे. पंतप्रधान मोदींची उझबेकिस्तानला भेट देण्याची ही चौथी वेळ असून, ही त्यांची दुसरी स्वतंत्र द्विपक्षीय भेट आहे. यापूर्वी त्यांनी 2015, 2016 आणि 2022 मध्ये उझबेकिस्तानला भेट दिली होती. ‘ब्रिक्स’ परिषदेसाठी राष्ट्राध्यक्ष मिर्झियोयेव्ह काही आठवड्यांत भारताचा दौरा करतील, अशी अपेक्षा आहे.