नवी दिल्ली: एप्रिलमधील शस्त्रसंधीनंतर इराण आणि इस्रायलने रविवारी पहिल्यांदाच एकमेकांवर हल्ले केले. तेहरानने उत्तर इस्रायलवर बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे डागल्यानंतर, अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू यांना प्रत्युत्तर देण्यापासून परावृत्त होण्याचे आवाहन केले होते. तेल अवीवने बेरूतवर हल्ला केल्यानंतर रविवारी संध्याकाळी उशिरा इराणने हा हल्ला केला. इस्रायलने जाहीर केले की, ‘इराणकडून इस्रायलच्या दिशेने डागलेली क्षेपणास्त्रे आम्ही ओळखली आहेत. हा धोका रोखण्यासाठी संरक्षण यंत्रणा कार्यरत आहे.’
या निवेदनाच्या एक तास आधी, इस्रायल संरक्षण दलाने (आयडीएफ) जाहीर केले की, लेबनॉनच्या राजधानीवरील हल्ले थांबवण्याचे ट्रम्प यांनी तेल अवीवला आवाहन केले असूनही, त्यांनी बेरूतच्या दाहिये भागातील हिजबुल्लाच्या कमांड सेंटरवर हल्ला केला. सोमवारी पहाटे, आयडीएफने जाहीर केले की, “त्यांनी पश्चिम आणि मध्य इराणमधील इराणी दहशतवादी राजवटीच्या लष्करी लक्ष्यांवर हल्ला केला आहे.” खबरदारीचा उपाय म्हणून तेल अवीवने शाळा बंद केल्या. इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्सने जाहीर केले की, ‘लेबनॉनची राजधानी तेल अवीवने हिजबुल्लाहच्या ठिकाणांवर केलेल्या हल्ल्यांना प्रत्युत्तर म्हणून त्यांनी इस्रायलवर हल्ले केले. इस्रायल आणि इराण यांच्यातील अलीकडील संघर्ष हा, 28 फेब्रुवारी रोजी सुरू झालेल्या या संघर्षावर राजनैतिक तोडगा काढण्याच्या अमेरिकेच्या प्रयत्नांना एक मोठा धक्का आहे. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष अलीकडे इराणसोबत अखेर एक करार होईल, याबद्दल आशावादी दिसत आहेत, इतकेच नव्हे तर भविष्यात कधीतरी इराणचे सर्वोच्च नेते मोजतबा खामेनी यांच्या भेटीची ते वाट पाहत असल्याचेही त्यांनी म्हटले आहे.
पाकिस्तानच्या मध्यस्थीने होत असलेला हा करार आतापर्यंत इराणी आणि अमेरिकन वाटाघाटीकारांना साधता आलेला नाही, कारण लेबनॉनसह सर्व आघाड्यांवरील संघर्ष संपवणे हा एक महत्त्वाचा अडथळा ठरला आहे. इस्रायलने लेबनॉन सरकारशी थेट वाटाघाटी करण्याचा प्रयत्न केला आहे आणि हिजबुल्लाहवरील हल्ले थांबवण्याच्या चर्चेला अमेरिका-इराण यांच्यातील मोठ्या वाटाघाटींपासून वेगळे ठेवले आहे. इराणने इस्रायलवर क्षेपणास्त्रांचा मारा सुरू केला त्याच सुमारास, इराणचे परराष्ट्रमंत्री सय्यद अब्बास अराघची यांनी ‘एक्स’ या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर इराण आणि लेबनॉनच्या ध्वजाचे चित्र पोस्ट केले होते, आणि याव्यतिरिक्त कोणतीही प्रतिक्रिया दिली नव्हती. ‘ॲक्सिऑस’ या वृत्त संकेतस्थळाशी झालेल्या संभाषणात, ट्रम्प यांनी इस्रायलला प्रत्युत्तर न देण्याचे आवाहन केले होते. नेतान्याहू यांच्याशी झालेल्या संभाषणात, ट्रम्प यांनी इस्रायलच्या पंतप्रधानांना सांगितले की, अमेरिका आणि इराण एका कराराच्या जवळ पोहोचले असल्याने त्यांनी राजनैतिक चर्चेला अधिक वेळ द्यावा.
“मी आताच बिबीना फोन करून प्रत्युत्तर न देण्यास सांगणार आहे. दोघांनीही जे त्यांना करायचे होते, ते केले. इस्रायलने आपल्याला हवा तसा हल्ला केला आणि इराणनेही प्रत्युत्तर दिले. आपल्याला आणखी एकाची गरज नाही,” असे ट्रम्प रविवारी संध्याकाळी उशिरा होणाऱ्या संभाषणापूर्वी ‘ॲक्सिऑस’ला म्हणाले. अमेरिकेचे नेते आणि इस्रायलचे नेते यांच्यातील हे संभाषण गेल्या आठवड्यातील संभाषणापेक्षा खूपच कमी तणावपूर्ण होते. ‘ॲक्सिऑस’ने त्यावेळी दिलेल्या वृत्तानुसार, इस्रायल लेबनॉनमधील आपले हल्ले वाढवण्याच्या प्रयत्नात असताना, ट्रम्प यांनी गेल्या आठवड्यात नेतान्याहू यांच्याशी झालेल्या संभाषणात शिवीगाळ केली होती. लेबनॉनमध्ये युद्धविराम लागू असूनही तेल अवीव आणि हिजबुल्लाह यांच्यात गोळीबार सुरू आहे. 25 मे पर्यंत, इस्रायलने हिजबुल्लाहकडून किमान 1 हजार 500 वेळा युद्धविरामाचे उल्लंघन झाल्याची नोंद केली होती.
अमेरिका, इस्रायल आणि इराण यांच्यातील युद्धामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेवर नकारात्मक परिणाम झाला आहे. या युद्धाच्या परिणामी इराणने होर्मुझची सामुद्रधुनी प्रभावीपणे बंद केली आहे. या आंतरराष्ट्रीय जलमार्गातून जागतिक ऊर्जा निर्यातीचा सुमारे पाचवा भाग जातो. 8 एप्रिलपासून इराण, अमेरिका आणि इस्रायल यांच्यात एक युद्धविराम लागू आहे. तथापि, इराणचा युद्धविराम लेबनॉनला लागू होत नाही, असा तेल अवीवचा दावा आहे. 17 एप्रिल रोजी लेबनॉन आणि इस्रायलने युद्धविराम झाल्याची घोषणा केली, जी हिजबुल्लाहने फेटाळली. गेल्या आठवड्यात, बेरूत आणि तेल अवीवने पुन्हा एकदा युद्धविराम झाल्याचे सांगितले. विविध घोषणा होऊनही दक्षिण लेबनॉनमधील शिया मिलिशिया आणि इस्रायल यांच्यात गोळीबार सुरूच आहे.
नेतान्याहू यांच्यासाठी, लेबनॉनच्या सीमेवरील परिस्थिती इराणच्या सीमेवरील परिस्थितीपेक्षा वेगळी आहे. संयम राखण्याच्या ट्रम्प यांच्या मागण्यांना मान्यता दिल्याबद्दल इस्रायलच्या पंतप्रधानांना देशांतर्गत मोठ्या टीकेला सामोरे जावे लागत आहे. काही महिन्यांतच इस्रायलमध्ये निवडणुका होणार आहेत.
Recent Comments