नेपाळचे गृहमंत्री सुदान गुरुंग यांचा राजीनामा

नेपाळचे गृहमंत्री सुदान गुरुंग यांनी बुधवारी राजीनामा दिला.

नवी दिल्ली: नेपाळचे गृहमंत्री सुदान गुरुंग यांनी बुधवारी ‘नैतिक जबाबदारी’चे कारण देत राजीनामा दिला. मनी लाँड्रिंगच्या आरोपाखाली चौकशी सुरू असलेल्या एका व्यावसायिकाशी असलेल्या त्यांच्या आर्थिक हितसंबंधांवर आणि कथित संबंधांवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाल्यानंतर त्यांनी हा राजीनामा दिला. नेपाळमधील ‘जनरेशन झी’च्या आंदोलनाचे प्रतीक असलेल्या गुरुंग यांनी शपथ घेतल्यानंतर एका महिन्याच्या आतच हा राजीनामा दिला आहे. सध्या पंतप्रधान बालेन शाह गृहमंत्रीपदाचा कार्यभार सांभाळतील. माजी गृहमंत्र्यांनी फेसबुकवरील एका निवेदनात आपल्या निर्णयाची घोषणा केली. निष्पक्ष आणि निःपक्षपाती चौकशीला वाव मिळावा, यासाठी आपण तात्काळ पद सोडत असल्याचे त्यांनी म्हटले आहे.

नेपाळी भाषेत लिहिलेल्या निवेदनात गुरुंग म्हणाले, “अलीकडच्या काळात नागरिक पातळीवरून उपस्थित केलेले प्रश्न, टिप्पण्या आणि हितसंबंध, ज्यात माझ्या (एका विमा कंपनीतील) हिश्श्याचाही समावेश आहे, मी गांभीर्याने घेतले आहेत. माझ्यासाठी नैतिकता पदापेक्षा मोठी आहे आणि लोकांच्या विश्वासापेक्षा मोठी कोणतीही शक्ती नाही.” चौकशीदरम्यान कोणत्याही प्रकारचा हितसंबंधांचा संघर्ष टाळणे हा आपल्या या निर्णयाचा उद्देश असल्याचेही त्यांनी सांगितले. “माझ्याशी संबंधित प्रकरणांची निष्पक्ष चौकशी व्हावी आणि पदावर असताना हितसंबंधांचा संघर्ष दिसून येऊ नये व त्याचा परिणाम पदावर होणार नाही, या उद्देशाने मी गृहमंत्री पदाचा राजीनामा दिला आहे, ज्याची अंमलबजावणी आजपासून होईल,” असे ते म्हणाले. हा वाद गुरुंग यांच्या स्टार मायक्रो इन्शुरन्स कंपनी लिमिटेडमधील भागभांडवलाभोवती केंद्रित आहे, जिथे मनी लाँड्रिंगच्या आरोपाखाली चौकशी सुरू असलेले नेपाळी व्यावसायिक दीपक भट्टा यांच्यासोबत त्यांचे नाव भागधारक म्हणून नोंदवले आहे. कंपनीच्या प्राथमिक शेअर रजिस्टरमध्ये गुरुंग यांचे नाव 49 व्या क्रमांकावर असून, त्यांची गुंतवणूक 2.5 दशलक्ष नेपाळी रुपयांची आहे. 2022 मध्ये परवाना मिळालेल्या या विमा कंपनीने अद्याप प्रारंभिक सार्वजनिक भागविक्री (आयपीओ) केलेली नाही आणि तिच्या गुंतवणूकदारांमध्ये भट्टा यांच्याशी संबंधित कंपन्यांचाही समावेश आहे.

ऑर्गनाइज्ड क्राइम अँड करप्शन रिपोर्टिंग प्रोजेक्टनुसार, “अनेक प्रशासनांच्या काळात राजकीय आणि नोकरशाही संबंधांचा फायदा घेऊन, कोणत्याही शिक्षेच्या भीतीशिवाय काम केल्याच्या आरोपांखाली चौकशी सुरू झाल्यानंतर, भट्टा यांना 2 एप्रिल रोजी काठमांडूमध्ये मनी लाँड्रिंगच्या आरोपाखाली अटक करण्यात आली”. गुरुंग यांनी त्यांच्या अधिकृत मालमत्ता घोषणेमध्ये या गुंतवणुकीचा उल्लेख केला होता की नाही, यावरही प्रश्न उपस्थित करण्यात आले. त्यांनी कोणतीही माहिती वगळल्याचे नाकारले आणि सांगितले की, त्यांच्या 20 दशलक्ष नेपाळी रुपयांपेक्षा जास्त किमतीच्या सर्व शेअर बाजारातील गुंतवणुकीची संपूर्ण माहिती मंत्रिमंडळाच्या वेबसाइटवर दिलेली आहे. त्यांनी स्पष्ट केले की, ‘स्टार मायक्रो इन्शुरन्स’ आणि ‘लिबर्टी मायक्रो लाईफ’मधील त्यांची गुंतवणूक, त्यांच्या इतर समभाग-धारणेप्रमाणेच त्याच घोषित श्रेणीमध्ये समाविष्ट करण्यात आली होती. “ज्याला आपली मालमत्ता लपवायची असते, अशी व्यक्ती 20 दशलक्ष नेपाळी रुपयांहून अधिक रकमेची गुंतवणूक उघडपणे घोषित करत नाही,” असे त्यांनी यापूर्वीच्या एका फेसबुक पोस्टमध्ये लिहिले होते.

त्यांच्या या स्पष्टीकरणानंतरही, राजकीय दबाव मात्र अधिकच तीव्र झाला. नेपाळी काँग्रेस, सीपीएन-यूएमएल आणि ‘श्रम संस्कृती पक्ष’ यांसारख्या प्रमुख विरोधी पक्षांनी औपचारिकपणे त्यांच्या राजीनाम्याची मागणी केली, तसेच या प्रकरणाची स्वतंत्र चौकशी व्हावी अशीही मागणी लावून धरली. आपल्याच पक्षांतर्गत निर्माण झालेल्या चिंता आणि शंकांचे निरसन करण्यासाठी गुरुंग यांनी ‘राष्ट्रिय स्वतंत्र पक्षा’चे प्रमुख रवी लामिछाने यांचीही भेट घेतली. मार्च महिन्यापासून गृहमंत्रालयाची धुरा सांभाळणाऱ्या गुरुंग यांनी, आपला राजीनामा हा ‘उत्तरदायित्वा’ची मागणी करणाऱ्या वाढत्या जनमताला, विशेषतः ‘जनरेशन झेड’कडून होणाऱ्या मागण्यांना दिलेला एक व्यापक प्रतिसाद असल्याचे अधोरेखित केले. “देशात सुशासन, पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्वाची मागणी करणाऱ्या ‘जनरेशन झेड’च्या चळवळीनेही हाच संदेश दिला आहे: सार्वजनिक जीवनातील व्यक्तींचे आचरण स्वच्छ असावे आणि नेतृत्व जबाबदार असावे,” असे त्यांनी नमूद केले.

पंतप्रधान बालेन शाह यांच्या नेतृत्वाखालील सध्याच्या प्रशासनाच्या राजकीय वारशाचा संदर्भ देत त्यांनी पुढे म्हटले की, “जर कोणी माझ्या 46 बंधू-भगिनींच्या रक्ताने आणि बलिदानाने उभारलेल्या या सरकारवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करत असेल, तर त्याचे उत्तर केवळ ‘नैतिकता’ हेच आहे.” गुरुंग यांचा राजीनामा ही शाह यांच्या सरकारमधील, नवीन मंत्रिमंडळ स्थापन झाल्यापासून अवघ्या एका महिन्याच्या आत झालेली दुसऱ्या मंत्र्याची गच्छंती ठरली आहे. 9 एप्रिल रोजी, शाह यांनी तत्कालीन कामगार, रोजगार आणि सामाजिक सुरक्षा मंत्री दीपक कुमार साह यांना पदावरून बडतर्फ केले होते; साह यांच्या ‘राष्ट्रीय स्वतंत्र पक्षा’नेच त्यांच्यावर पक्षाच्या आचारसंहितेचे उल्लंघन केल्याचा आरोप ठेवला होता. पक्षाच्या शिस्तपालन समितीला असे आढळून आले की, साह यांनी आपल्या पदाचा गैरवापर करून आपली पत्नी, जूनू श्रेष्ठ यांना ‘आरोग्य विमा मंडळा’वर एका पदावर नियुक्त केले होते. ‘द काठमांडू पोस्ट’ने दिलेल्या वृत्तानुसार, पक्षाचे अध्यक्ष रवी लामिछाने यांनी केलेल्या औपचारिक शिफारशीनंतर साह यांना पदावरून दूर करण्यात आले.

आरोग्य मंत्री निशा मेहता यांनाही, आपल्या मंत्रिपदाची कर्तव्ये योग्यरित्या पार न पाडल्याबद्दल पंतप्रधानांकडून औपचारिक ताकीद देण्यात आली आहे.