नवी दिल्ली: परीक्षा आणि भरतीमधील कथित अनियमिततेविरोधात आंदोलने आणि जाहीर सभांच्या मालिकेच्या आश्वासनासह काँग्रेसने देशव्यापी विद्यार्थी संपर्क मोहीम जाहीर केल्यानंतर एका महिन्याच्या आतच, लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते राहुल गांधी परदेश दौऱ्यावर गेल्याने या मोहिमेची धार ओसरत आहे, ज्यामुळे ती पुढे ढकलण्यात आली आहे.
काँग्रेसने 17 जून रोजी ‘छात्रों की गुंज’ नावाची मोहीम मोठ्या थाटामाटात सुरू केली होती. परीक्षेतील प्रश्नपत्रिका फुटणे, बेरोजगारी आणि विद्यार्थी व तरुण नोकरी शोधणाऱ्यांच्या हिताचे रक्षण करण्यात केंद्र सरकारचे अपयश यांसारख्या समस्यांवर प्रकाश टाकण्यासाठी ही एक देशव्यापी चळवळ असल्याचे काँग्रेसने म्हटले होते. पक्षाने जाहीर केलेल्या मोहिमेच्या वेळापत्रकानुसार, डेहराडूनमधील पुढील मोठ्या मेळाव्यापूर्वी 10 जुलै रोजी प्रयागराज (अलाहाबाद), 11 जुलै रोजी पाटणा आणि 14 जुलै रोजी दिल्ली येथे सभा होणार होत्या. तथापि, गांधींनी आपला परदेश दौरा वाढवल्याने आणि ते 17 जुलैच्या आसपास परतण्याची शक्यता असल्याने या सभा पुढे ढकलण्यात आल्या आहेत. त्यांच्या अनुपस्थितीत नियोजित सभा पुढे ढकलण्यात आल्या असून, अद्याप सुधारित तारखा जाहीर करण्यात आलेल्या नाहीत. काँग्रेसने गांधींच्या परदेश दौऱ्याचा उद्देश अधिकृतपणे जाहीर केलेला नाही.
भाजपच्या आयटी विभागाचे प्रमुख अमित मालवीय यांनी 23 जून रोजी एका ‘एक्स पोस्ट’मध्ये गांधींच्या अनुपस्थितीवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले होते. “राहुल गांधी पुन्हा परदेशात गेले आहेत. अशा वेळी जेव्हा संसद, पक्ष संघटना आणि सार्वजनिक जीवनात सतत व्यग्र राहण्याची गरज असते, तेव्हा त्यांचे वारंवार परदेश दौरे एक स्पष्ट प्रश्न निर्माण करतात: असे काय महत्त्वाचे आहे की ते भारतातील त्यांच्या जबाबदाऱ्यांपेक्षा अधिक महत्त्वाचे ठरत आहे? आश्चर्य वाटते,” असे त्यांनी लिहिले होते. मे महिन्यात, मालवीय यांनी आरोप केला होता, की गांधींनी आपल्या 22 वर्षांच्या कार्यकाळात किमान 54 शोधता येण्याजोगे परदेश दौरे केले आहेत, या दौऱ्यांचा खर्च सुमारे 60 कोटी रुपये असल्याचा अंदाज वर्तवला होता आणि त्यासाठी निधी कसा पुरवला गेला, यावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले होते. काँग्रेसने यापूर्वी असे आरोप राजकीय हेतूने प्रेरित असल्याचे सांगून फेटाळून लावले आहेत. 2015 मध्ये, गांधींनी परदेशात जवळपास दोन महिन्यांची रजा घेतली, त्यामुळे ते संसदेच्या अर्थसंकल्पीय अधिवेशनाच्या महत्त्वपूर्ण भागाला आणि वादग्रस्त भूसंपादन विधेयकावरील चर्चेला मुकले.
डिसेंबर 2020 मध्ये, शेतकऱ्यांच्या आंदोलनाला पाठिंबा देण्यासाठी काँग्रेसने आपली मोहीम तीव्र केली असताना, त्यांनी परदेश दौरा केला. ऑक्टोबर 2024 मध्ये, हरियाणा आणि महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीच्या प्रचारादरम्यान त्यांचा चिली दौरादेखील एक राजकीय वादाचा मुद्दा बनला होता, तर सप्टेंबर 2025 मध्ये, त्यांनी उपराष्ट्रपती सी. पी. राधाकृष्णन यांच्या शपथविधी सोहळ्याला हजेरी लावली नाही. त्यावेळी ते परदेश दौऱ्यावर असल्याचा आरोप भाजपने केला होता. काँग्रेसने ‘छत्रों की गुंज’ला केवळ एक राजकीय मोहीम न मानता त्याहून अधिक काहीतरी म्हणून सादर केले होते. या उपक्रमाची घोषणा करताना, पक्षाने त्याचे वर्णन ‘न्यायासाठी देशव्यापी आवाहन’ असे केले आणि देशभरातील विद्यार्थ्यांना कठोर परिश्रमाचे फळ देणारी, गुणवत्तेचे रक्षण करणारी, पारदर्शकता सुनिश्चित करणारी आणि जनतेचा विश्वास पुन्हा प्रस्थापित करणारी शिक्षण व्यवस्था निर्माण करण्याच्या मागणीसाठी एकत्र येण्याचे आवाहन केले.
या मोहिमेचा एक भाग म्हणून, शिक्षण क्षेत्रातील वारंवार होणाऱ्या अपयशावरून केंद्रीय शिक्षणमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांच्या राजीनाम्याच्या मागणीसाठी इंडियन यूथ काँग्रेस (आयवायसी) आणि नॅशनल स्टुडंट्स युनियन ऑफ इंडिया (एनएसयूआय) यांनी अनेक राज्यांमध्ये निदर्शने आयोजित केली. मोहीम सुरू झाल्यानंतर अनेक राज्यांमध्ये आंदोलनाचे कार्यक्रम आयोजित करण्यात आले. मात्र, प्रत्यक्ष जमिनीवर मात्र ही जमवाजमव मर्यादित राहिली आहे. मोहीम जाहीर झाल्यापासून, राहुल गांधी यांची उपस्थिती असलेली केवळ एकच मोठी जाहीर सभा झाली आहे—तीही राजस्थानमधील कोटा येथे. पक्षाने जाहीर केलेल्या उर्वरित सभा आता पुढे ढकलण्यात आल्या आहेत, ज्यामुळे देशव्यापी आंदोलन म्हणून सादर केलेल्या मोहिमेच्या गतीवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. काँग्रेसच्या बाहेर कथित परीक्षा अनियमिततेविरोधात आंदोलने सुरू असतानाच ही गती मंदावली आहे. दिल्लीच्या जंतर मंतर येथे कॉकरोच जनता पार्टीच्या (सीजेपी) आंदोलनाला पाठिंबा देणारे शिक्षणतज्ज्ञ आणि हवामान कार्यकर्ते सोनम वांगचुक यांनी आपल्या अनिश्चितकालीन उपोषणाच्या 13 व्या दिवशी प्रवेश करताना आपली प्रकृती ‘स्थिर’ झाल्याचे सांगितले. सीजेपीचे आंदोलन 21 व्या दिवशी पोहोचले असून, केंद्रीय शिक्षण मंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांच्या राजीनाम्याची आणि परीक्षांमधील कथित अनियमिततेप्रकरणी सरकारच्या अधिक उत्तरदायित्वाची मागणी करत आहे.
वांगचुक यांनी 20 जुलै रोजी, पावसाळी अधिवेशनाच्या सुरुवातीलाच, संसदेवर मोर्चा काढण्याची घोषणाही केली आहे. आतापर्यंत, या आंदोलनावर केंद्र सरकारकडून कोणतीही अधिकृत प्रतिक्रिया आलेली नाही. काँग्रेसनेही या आंदोलनावर किंवा वांगचुक यांच्या उपोषणावर कोणतेही निवेदन जारी केलेले नाही. स्थगित केलेल्या सभा पुन्हा कधी आयोजित केल्या जातील, हे काँग्रेसने अद्याप स्पष्ट केलेले नाही. पक्षाच्या सूत्रांनी असेही सांगितले की, पक्षातील नेत्यांनाही राहुल गांधी कुठे आहेत याची माहिती नव्हती. राजकीय विश्लेषक रशीद किडवाई म्हणाले की, एखाद्या नेत्याने परदेश प्रवास करणे यात काहीही असामान्य नाही, परंतु राहुल गांधींच्या दौऱ्याबद्दल अधिकृत माहितीच्या अभावामुळे राजकीय अटकळींना वाव मिळाला आहे.
“राहुल गांधींनी परदेशात जाण्यात काहीच गैर नाही. पण विरोधी पक्षनेते म्हणून, ते कुठे आहेत हे लोकांना माहीत असायला हवे; मग ते एखाद्या फुटबॉल सामन्याचा आनंद घेत असले तरीही. माहितीच्या अभावामुळे भाजपला त्यांच्यावर टीका करण्याची संधी मिळते, कारण त्यामुळे ते ‘बेपत्ता’ असल्याचा समज निर्माण होतो. राहुल गांधी जिथे कुठे जातात—मग ते निकोबार असो किंवा अन्य कोणतेही ठिकाण—त्या ठिकाणाकडे लोकांचे लक्ष वेधले जाते. मात्र, सध्या ते कुठे आहेत, हे कोणालाच माहीत नाही आणि त्यामुळे साहजिकच तर्कवितर्क लढवले जात आहेत. जर याबाबत थोडी स्पष्टता असती, तर अनेक अनावश्यक वाद टाळता आले असते,” असे त्यांनी ‘द प्रिंट’ला सांगितले.
Recent Comments