राज्य विधान परिषद निवडणुकीमुळे महायुतीमधील अंतर्गत दुफळी उघड

महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस आणि उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे आणि सुनेत्रा अजित पवार यांचा फाइल फोटो

मुंबई: जागावाटप, उमेदवारांची अंतिम निवड आणि आगामी विधान परिषद निवडणुका लढवण्याची प्रक्रिया यामुळे सत्ताधारी ‘महायुती’मधील अंतर्गत दुफळी पुन्हा एकदा चव्हाट्यावर आली आहे. यामुळे तिन्ही पक्षांमध्ये तळागाळातील पातळीवर अविश्वासाचे वातावरण असल्याचे दिसून आले असून, नेत्यांना आता ‘डॅमेज कंट्रोल’ (नुकसानभरपाई) करण्याच्या पवित्र्यात उतरावे लागले आहे.

भारतीय जनता पक्ष (भाजप), एकनाथ शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना आणि सुनेत्रा पवार यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी काँग्रेस (एनसीपी) यांच्यात मतभेदांची धुसफूस सुरूच राहिली. अनेक बंडखोर उमेदवार निवडणुकीच्या रिंगणात उतरले असून, विशेषतः शिंदे यांच्या शिवसेनेतून नाराजीचे सूर उमटत आहेत. जागावाटपाची चर्चा हीदेखील एक अत्यंत किचकट प्रक्रिया ठरली, ज्यासाठी दिल्लीतील भाजप नेतृत्वाचा हस्तक्षेप आवश्यक ठरला. बुधवारी, तिन्ही पक्षांच्या नेत्यांनी एकजूट दाखवत संयुक्त पत्रकार परिषद घेतली. यावेळी महाराष्ट्राचे भाजप प्रदेशाध्यक्ष रवींद्र चव्हाण, महाराष्ट्राचे राष्ट्रवादी काँग्रेसचे प्रदेशाध्यक्ष सुनील तटकरे आणि शिवसेनेचे माजी खासदार राहुल शेवाळे यांनी महायुतीचे 17 अधिकृत उमेदवार जाहीर केले. चव्हाण म्हणाले, “तिन्ही पक्षांचे नेते बंडखोर उमेदवारांशी चर्चा करत आहेत. आम्हाला खात्री आहे की, उमेदवारी अर्ज मागे घेण्याची अंतिम तारीख असलेल्या गुरुवारपर्यंत, हे उमेदवार आपली उमेदवारी मागे घेतील.”

आकडेवारी महायुतीच्या बाजूने झुकलेली आहे; स्थानिक स्वराज्य संस्थांमधून 16 जागांवर निवडणूक होणार आहे, तसेच नागपूर स्थानिक प्राधिकारी मतदारसंघात पोटनिवडणूक होणार आहे. मात्र, या संपूर्ण प्रक्रियेने पुन्हा एकदा तळागाळातील पातळीवर पक्षांमध्ये असलेला विसंवाद उघड केला आहे. महायुतीच्या एकूण 17 जागांपैकी भाजप 11 जागांवर, शिवसेना 4 जागांवर, तर एनसीपी दोन जागांवर निवडणूक लढवत आहे. “एकनाथ शिंदे हे युतीचे भागीदार म्हणून उद्धव ठाकरे यांच्यापेक्षा अधिक महत्त्वाकांक्षी आहेत, आणि ही बाब भाजपसाठी चिंतेचा विषय ठरली आहे. दुसरे म्हणजे, भाजपची स्वतःची महत्त्वाकांक्षाही प्रचंड वाढली आहे. 2022 मध्ये शिवसेनेत फूट पडली, तेव्हापासून परिस्थितीमध्ये खूप मोठा बदल झाला आहे. भाजपला जिथे जिथे शक्य होईल, तिथे आपली जागा (वर्चस्व) निर्माण करायची आहे; आणि काही ठिकाणी हे वर्चस्व प्रस्थापित करताना शिंदे यांच्या शिवसेनेला किंमत मोजावी लागत आहे,” असे मुंबई विद्यापीठातील संशोधक संजय पाटील यांनी ‘द प्रिंट’शी बोलताना सांगितले. त्यांनी पुढे असेही नमूद केले की, विधान परिषद आणि राज्यसभा या दोन्ही सभागृहांमध्ये आपली संख्याबळे वाढवणे, हीच सध्या भाजपची तात्कालिक महत्त्वाकांक्षा आहे.

तळागाळातील पातळीवर मतभेद

सोमवारी, शिवसेना आमदार अब्दुल सत्तार यांनी पत्रकारांशी बोलताना असे विधान केले की, भाजप शिवसेनेला संपवण्याचा प्रयत्न करत आहे. “यांनी आमचे हात-पाय आधीच तोडले आहेत आणि आता ते आमची डोकी छाटण्याचा प्रयत्न करत आहेत. गुवाहाटीतील कामाख्यादेवीला आमचे त्याग आठवतात, पण भाजप मात्र ते विसरले आहे.” असे सत्तार यांनी म्हटले. जून 2022 मध्ये उद्धव ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेतून फुटून बाहेर पडलेल्या सर्व शिवसेना आमदारांनी गुवाहाटीला दिलेल्या भेटीचा संदर्भ देत त्यांनी हे विधान केले. सत्तार यांनी अशीही सूचना केली की, दोन्ही शिवसेना गट- शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील आणि ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील—यांचे विलीनीकरण झाले पाहिजे; ज्याबद्दल ठाकरे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेचे विधान परिषद सदस्य अंबादास दानवे यांनीही यापूर्वी भाष्य केले होते.

सत्तार यांचे पुत्र समीर सत्तार हे छत्रपती संभाजीनगर-जालना मतदारसंघातून ‘महायुती’ अंतर्गत बंडखोर उमेदवार म्हणून उभे असलेल्यांपैकी एक होते; या मतदारसंघात भाजपने सुहास शिरसाट यांना महायुतीचे अधिकृत उमेदवार म्हणून रिंगणात उतरवले आहे. मंगळवारी रात्री उशिरा शिंदे यांनी मराठवाडा विभागातील आपल्या पक्षाच्या सर्व आमदारांसोबत बैठक घेतली. या बैठकीनंतर सत्तार यांनी सांगितले की, ते आपल्या मुलाला उमेदवारी मागे घेण्याची विनंती करतील. असे असले तरी, छत्रपती संभाजीनगरमध्ये त्यांनी भाजपविरोधातील आपली टीका मात्र सुरूच ठेवली.

बुधवारी ‘एबीपी माझा’ या मराठी वृत्तवाहिनीशी बोलताना सत्तार म्हणाले,”आम्ही ‘युतीधर्म’ पाळला आहे, परंतु आजच्या परिस्थितीमुळे आम्हाला जमिनीवरील वास्तव (सत्य) बोलून दाखवणे भाग पडले आहे. तीन वर्षांनंतर लोकसभा निवडणुका आहेत, त्यानंतर विधानसभा निवडणुका येतील; त्यामुळे नेतृत्वाने या मुद्द्यांकडे गांभीर्याने लक्ष देणे गरजेचे आहे. आमच्याकडून काहीच चुका झाल्या नाहीत असे मी म्हणत नाही, परंतु दोन्ही बाजूंनी युतीधर्म पाळायला शिकणे आवश्यक आहे.” सत्तार यांच्या भूमिकेला पाठिंबा देत, बुलढाण्याचे आणखी एक शिवसेना आमदार संजय गायकवाड यांनी पत्रकारांना सांगितले, “अब्दुल सत्तार यांची नाराजी किंवा तक्रार अगदी खरी आहे. शिवसेनेचे दोन कॅबिनेट मंत्री कशा प्रकारे हल्ल्याचे बळी ठरले, हे आपण पाहिले आहे; आणि विशेष म्हणजे, त्या घटनेची साधी चौकशीही करण्यात आली नाही.”

सातारा जिल्हा परिषद निवडणुकांच्या वेळी—ज्यामध्ये शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेना आणि सुनेत्रा पवार यांच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रवादी काँग्रेस यांनी हातमिळवणी केली होती—शिवसेनेचे मंत्री शंभूराज देसाई आणि राष्ट्रवादीचे मंत्री मकरंद पाटील यांनी असा आरोप केला होता की, स्थानिक पोलिसांनी त्यांच्याशी धक्काबुक्की केली आणि त्यांना ओढत नेले. गृहखात्याची जबाबदारी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्याकडे असताना, कथित ‘राज्य-प्रायोजित’ हस्तक्षेपाबद्दल महायुतीमधील घटक पक्षांनी भाजपवर जोरदार टीका केली होती. गायकवाड पुढे म्हणाले, “माझ्या स्वतःच्या मतदारसंघातही, भाजपचे वरिष्ठ नेते विधानमंडळात माझ्या कोणत्याही ‘लक्षवेधी सूचनांवर’ चर्चा होऊ देत नाहीत.” बुधवारी पत्रकारांशी बोलताना, शिवसेना मंत्री उदय सामंत यांनी सांगितले की, ‘महायुती’ची जी ‘समन्वय समिती’ आहे—ज्याचे ते स्वतः एक सदस्य आहेत—ती या मुद्द्यांवर चर्चा करेल. “आघाडीत काम करताना काही फायदे आणि तोटे असतातच; परंतु जेव्हा आम्ही शिवसेनेत काम करतो, तेव्हा आम्ही आमच्या पक्षप्रमुखांचा आदेश शिरसावंद्य मानतो. महायुतीमध्ये एक ‘समन्वय समिती’ कार्यरत आहे. आम्ही दर मंगळवारी एकत्र भेटतो; आम्ही या समस्यांवर चर्चा करू आणि त्या मार्गी लावू.”

दोन्ही पक्षांच्या संभाव्य पुनर्मिलनाची चर्चा सुरू असतानाच, आपल्या पक्षाने ‘मातोश्री’चे (ठाकरे यांचे निवासस्थान) दार ठोठावण्याचे कोणतेही कारण नसल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

बंडखोरी शमवण्यासाठी धावपळ

महायुतीमधील बंडखोर उमेदवारांच्या एका मोठ्या यादीसह दिवसाची सुरुवात झाली; यातील काही उमेदवार हे पक्षनेत्यांचीच मुले होती, ज्यांना राजकारणात स्वतःचे स्थान निर्माण करायचे होते. महायुतीच्या नेत्यांनी, जिथे जिथे शक्य असेल तिथे, ही बंडखोरी शमवण्यासाठी जोरदार धावपळ केली. शिंदे यांनी रात्री उशिरा घेतलेल्या बैठकीचा परिणाम म्हणून, सत्तार यांनी आपला मुलगा समीर याची उमेदवारी मागे घेण्यास सहमती दर्शवली. शिवाय, शिंदे यांनी महेंद्र दळवी यांनाही सूचना दिल्या की, त्यांनी आपली मुलगी जुईली दळवी हिची उमेदवारी रायगड-रत्नागिरी-सिंधुदुर्ग मतदारसंघातून मागे घ्यायला सांगावे.

उमेदवारी मागे घेण्यासाठी जुईली किंवा महेंद्र दळवी स्वतः उपस्थित नसले, तरी शिवसेना आमदार भरत गोगावले यांचे पुत्र विकास गोगावले म्हणाले, “आम्ही नुकतीच जुईली दळवी यांची उमेदवारी मागे घेतली आहे. आम्ही सर्वजण असे कार्यकर्ते आहोत जे आमच्या नेत्यांच्या आदेशांचे पालन करतात. शिंदे साहेबांचा फोन आला होता; त्यांनी दळवी साहेबांनाही तसे सांगितले होते.” ज्यांच्या मतदारसंघात त्यांचे पुत्र अनिकेत तटकरे हे महायुतीचे अधिकृत उमेदवार आहेत, त्या तटकरे यांनी सांगितले की, राष्ट्रवादी काँग्रेसकडून अनिकेत यांना पाठिंबा देण्याचा निर्णय महायुतीने एकत्रितपणे आणि “अतिशय सलोख्याने” घेतला होता. “बंडखोरांकडून उमेदवारी मागे घेण्याची प्रक्रिया आधीच सुरू झाली आहे. आणि आम्हाला खात्री आहे की, उद्या दुपारी 3 वाजता उमेदवारी मागे घेण्याची मुदत संपेल तेव्हा, महायुती 17 उमेदवारांच्या पाठीशी एकजुटीने उभी असेल,” असे तटकरे यांनी बुधवारी झालेल्या महायुतीच्या संयुक्त पत्रकार परिषदेत सांगितले.

नाशिकमध्ये, महायुतीचे अधिकृत उमेदवार म्हणून शिवसेनेचे नरेंद्र दराडे यांचे नाव निश्चित झालेले असतानाही, भाजपचे गणेश गीते आणि त्यांचे बंधू गोकुळ गीते यांनी उमेदवारी अर्ज दाखल केले आहेत. बुधवारी शिवसेनेचे मंत्री सामंत नाशिकला पोहोचले, परंतु गीते मात्र मुंबईकडे रवाना झाले होते. नाशिकमधील भाजपचे वजनदार नेते तथा मंत्री गिरीश महाजन यांनी पत्रकारांना सांगितले की, त्यांनी गीते यांना चर्चेसाठी बोलावले आहे.

“आम्ही नक्कीच यावर काहीतरी तोडगा काढू. इतर अनेक ठिकाणी ही समस्या आधीच सुटली आहे. इथेही आम्ही नक्कीच काहीतरी उपाय शोधू,” असे महाजन म्हणाले.