सत्तेच्या केंद्रस्थानापासून दूर गेलेल्या ज्येष्ठ नेत्यांना सामावून घेण्याची भाजपची योजना

गेल्या महिन्यात कोलकाता येथे पश्चिम बंगालच्या नवीन सरकारचा शपथविधी समारंभ पार पडला, त्यावेळचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि भाजपचे ज्येष्ठ कार्यकर्ते माखनलाल सरकार यांची छायाचित्रे.

नवी दिल्ली: गेल्या महिन्यात सुवेंदू अधिकारी यांनी पश्चिम बंगालचे पहिले भाजप मुख्यमंत्री म्हणून शपथ घेण्यापूर्वी, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 98 वर्षीय माखन लाल सरकार यांच्या पायांना स्पर्श केला, त्यांना आलिंगन दिले आणि त्यांच्या कामगिरीचा गौरवपूर्ण उल्लेख केला.

भाजपच्या या ज्येष्ठ नेत्याला ‘निष्ठावान राष्ट्रवादी’ संबोधताना पंतप्रधानांनी सांगितले की, सरकार यांनी डॉ. श्यामा प्रसाद मुखर्जी यांच्यासोबत काम केले होते आणि त्यांच्यासोबत असताना त्यांना जम्मू-काश्मीरमध्ये अटकही झाली होती. “त्यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य आमच्या पक्षासाठी समर्पित केले; पश्चिम बंगालभर पक्षाचा विस्तार केला आणि समाजातील सर्व स्तरांतील लोकांना पक्षात सामील होण्यासाठी प्रेरित केले. आम्हाला भाजपमध्ये या गोष्टीचा अभिमान वाटतो की, आमच्याकडे अशा प्रेरणादायी व्यक्ती आहेत, ज्यांनी लोकांमध्ये राहून काम केले आहे आणि आमच्या पक्षाला बळकट केले आहे,” असे मोदींनी ‘एक्स’वर पोस्ट केले होते. त्या भेटीनंतर एका महिन्याने, भाजपने राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे ज्येष्ठ पदाधिकारी नागेंद्र नाथ त्रिपाठी (71) यांची पक्षाचे ‘राष्ट्रीय संघटक’ म्हणून नियुक्ती केली आहे. त्यांच्यावर एक नवीन जबाबदारी सोपवण्यात आली आहे, ती म्हणजे पक्षाच्या ज्येष्ठ कार्यकर्त्यांशी संपर्क साधणे आणि त्यांच्यापर्यंत पोहोचणे.

बिहार आणि झारखंड राज्यांसाठी ‘क्षेत्रीय संघटन मंत्री’ म्हणून काम केलेले त्रिपाठी आता दिल्लीहून आपले कामकाज पाहतील. भाजपमधील अनेकजण या नियुक्तीकडे पक्षाच्या ‘ज्येष्ठ कार्यकर्त्यांशी’ संपर्क वाढवण्याच्या मोहिमेचाच एक विस्तार म्हणून पाहत आहेत. पक्षाच्या सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, त्रिपाठी यांना मदत करण्यासाठी एक विशेष पथक (टीम) असेल. हे पथक देशभरात दौरे करून ज्येष्ठ नेत्यांशी संवाद साधेल, त्यांचा अभिप्राय गोळा करेल आणि त्यांच्या काही तक्रारी किंवा गाऱ्हाणी असल्यास त्याबाबत केंद्रीय नेतृत्वाला माहिती देईल. भाजपच्या एका नेत्याने आठवण करून दिली की, अगदी 2019 मध्ये वाराणसीतील पक्ष कार्यकर्त्यांशी संवाद साधतानाही पंतप्रधान मोदी यांनी भाजप कार्यकर्त्यांना आवाहन केले होते की, त्यांनी पक्षाच्या जुन्या आणि ज्येष्ठ कार्यकर्त्यांची यादी तयार करावी आणि त्यांच्याशी संपर्क प्रस्थापित करावा.

“या नियुक्तीकडे योग्य संदर्भात पाहिले पाहिजे; यावर गेल्या काही काळापासून काम सुरू होते. पंतप्रधान मोदी सातत्याने या गोष्टीवर भर देत आले आहेत की, पक्षाचे ज्येष्ठ नेते आणि जुने जाणते कार्यकर्ते, ज्यांनी अतोनात कष्ट उपसले आहेत आणि आपली तारुण्यातील वर्षे पक्षासाठी खर्ची घातली आहेत, तेच खऱ्या अर्थाने भाजपचा कणा आहेत. पंतप्रधानांनी पक्षाच्या कार्यकर्त्यांना (कॅडरला) नियमितपणे असे निर्देश दिले आहेत की, त्यांनी या ज्येष्ठ नेत्यांशी संपर्कात राहावे, त्यांचे मार्गदर्शन घ्यावे आणि त्यांच्या योगदानाचा सन्मान करावा,” असे पक्षाच्या एका ज्येष्ठ नेत्याने सांगितले.

त्यांनी पुढे सांगितले की, या ताज्या नियुक्तीचा मुख्य उद्देश म्हणजे पक्षाच्या विविध स्तरांमधील कार्यकर्त्यांमधील अंतर भरून काढणे हाच आहे. “असे अनेक ज्येष्ठ नेते आणि कार्यकर्ते आहेत जे पक्षाच्या कार्यालयांच्या वाऱ्या करत नाहीत, परंतु त्यांच्याकडे देण्यासाठी खूप ज्ञान आणि सूचना आहेत. त्यांच्याशी संपर्क साधणे आणि त्यांच्या अनुभवांमधूनही काही शिकणे, हाच यामागचा मुख्य उद्देश आहे,” असे पक्षाच्या आणखी एका ज्येष्ठ नेत्याने नमूद केले. भाजपच्या एका पदाधिकाऱ्याने ‘द प्रिंट’ला सांगितले: “राष्ट्रीय स्तरावर, संघटनात्मकदृष्ट्या भाजप हा आता तरुणांचा पक्ष बनत चालला आहे; परंतु ज्या ज्येष्ठ नेत्यांनी आणि कार्यकर्त्यांनी पक्षाला आजच्या या उंचीवर नेले आहे, त्यांच्याशी असलेला संपर्क तुटू न देणे हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.” राजकीय विश्लेषक बद्री नारायण यांनी भाजपचे हे पाऊल योग्य असल्याचे म्हटले आहे.

“नागेंद्र त्रिपाठी हे तळागाळातील काम करणारे एक अत्यंत प्रभावशाली कार्यकर्ते आहेत. उत्तर भारतावर त्यांची जबरदस्त पकड आहे आणि त्या प्रदेशाची त्यांना सखोल जाण आहे. आता ते पक्षाच्या अशा ज्येष्ठ कार्यकर्त्यांशी संवाद साधतील, ज्यांपैकी अनेक जण सध्या सक्रिय नसले तरी त्यांच्याकडे अनुभवाचा मोठा साठा आहे आणि त्यांनी पक्षाची वाटचाल अगदी सुरुवातीपासून पाहिली आहे. या कार्यकर्त्यांचा अभिप्राय भाजपच्या केंद्रीय नेतृत्वापर्यंत पोहोचेल आणि पक्षाच्या संघटनेमध्ये या अनुभवी कार्यकर्त्यांच्या सल्ल्याचा नक्कीच विचार केला जाईल, याची ते खात्री करतील,” असे त्यांनी ‘द प्रिंट’ला सांगितले.

नागेंद्र नाथ त्रिपाठी: राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ ते भाजपपर्यंतचा प्रवास

राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाची पार्श्वभूमी असलेले नागेंद्र नाथ त्रिपाठी हे अशा मोजक्या संघटनात्मक नेत्यांपैकी एक मानले जातात, ज्यांनी पक्षाला बळकट करण्यासाठी अनेक वर्षे पडद्याआड राहून निष्ठेने काम केले आहे. बिहार-झारखंड विभागाची जबाबदारी सोपवली जाण्यापूर्वी, त्यांनी जवळपास आठ वर्षे उत्तर प्रदेश भाजपचे ‘संघटन मंत्री’ म्हणून काम पाहिले होते. 2002 मध्ये, त्यांची राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघातून भाजपमध्ये प्रतिनियुक्ती करण्यात आली आणि त्यांची उत्तर प्रदेश शाखेचे ‘महामंत्री (संघटन)’ म्हणून नियुक्ती करण्यात आली. त्रिपाठी यांचा जन्म उत्तरप्रदेशातील संत कबीर नगर जिल्ह्यातील ‘बेलाउली’ या गावी एका शेतकरी कुटुंबात झाला. (संत कबीर नगर जिल्हा हा पूर्वीच्या बस्ती जिल्ह्यातून वेगळा करून नव्याने निर्माण करण्यात आला होता.) बस्ती येथे शालेय शिक्षण घेत असतानाच, त्यांचा राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाशी संपर्क आला. संघामध्ये दीर्घकाळ सक्रिय राहून त्यांनी ‘प्रचारक’ म्हणून काम केले आणि तरुणांमध्ये वैचारिक व संघटनात्मक उपक्रमांना बळ दिले. 2011 मध्ये, ते बिहार भाजपचे संघटन मंत्री बनले.

उत्तरप्रदेशमध्ये काम करताना, त्यांनी विशेषतः संघटनेचा विस्तार अगदी ‘बूथ’ स्तरापर्यंत करण्यावर, कार्यकर्त्यांना प्रशिक्षण देण्यावर, तसेच निवडणूक व्यवस्थापनावर लक्ष केंद्रित केले. त्रिपाठी यांनी राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाची विद्यार्थी शाखा असलेल्या ‘अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदे’मध्येही (एबीव्हीपी) अनेक महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या सांभाळल्या आहेत; तिथेच त्यांची ओळख एक कुशल संघटक म्हणून निर्माण झाली होती. त्रिपाठी यांच्या भूमिकेचे स्पष्टीकरण देताना पक्षाच्या एका वरिष्ठ नेत्याने सांगितले की, राष्ट्रीय स्तरावर विविध राज्यांमधील पक्षाचे वरिष्ठ नेते आणि कार्यकर्त्यांशी थेट संपर्क साधण्याची जबाबदारी त्यांच्यावर असेल. “ते एका भक्कम दुव्याचे (पुलाचे) काम करतील; संस्थेतील ज्येष्ठ कार्यकर्त्यांचे अनुभव, सूचना आणि त्यांच्या चिंता केंद्रीय नेतृत्वापर्यंत पोहोचवण्याचे कार्य ते पार पाडतील. जरी हे पद घटनात्मकदृष्ट्या अनिवार्य नसले, तरी यापूर्वी 2020 मध्ये, ‘संघटक’ या नव्याने निर्माण करण्यात आलेल्या पदावर व्ही. सतीशजी यांची सर्वप्रथम नियुक्ती करण्यात आली होती. त्यावेळी ते ‘सह-महासचिव (संघटन)’ या पदावर कार्यरत होते. पक्षाचे संसदीय कार्यालय, तसेच ‘एससी’ आणि ‘एसटी’ मोर्चा व त्यांच्या विशेष संपर्क कार्यक्रमांशी समन्वय साधण्याची जबाबदारी सतीशजी यांच्यावर सोपवण्यात आली होती,” असे त्या नेत्याने स्पष्ट केले.

पक्षाच्या आणखी एका नेत्याने निदर्शनास आणून दिले की, भाजपमध्ये सध्या जे संघटनात्मक बदल सुरू आहेत, त्यामागील मुख्य उद्देश पक्षाची एकूण रचना अधिक प्रभावी बनवणे हा आहे. “देशभरात सुरू असलेला आमचा विस्तार आणि आगामी काळातील निवडणुकीची आव्हाने लक्षात घेता, ज्येष्ठ कार्यकर्त्यांची भूमिका सक्रिय ठेवण्यासाठी अशा प्रकारचे निर्णय अत्यंत रणनीतिकरीत्या घेतले जात आहेत. पक्षाच्या विविध कार्यक्रमांमध्ये या कार्यकर्त्यांना सामावून घेण्याचे प्रयत्न पक्ष सातत्याने करत आला आहे; आणि ही अलीकडील नियुक्ती म्हणजे त्याच दिशेने उचललेले एक पाऊल आहे,” असेही त्यांनी नमूद केले.